Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Apostoł Indian Bartolomé de Las Casas kontra krwawa konkwista

Apostoł Indian Bartolomé de Las Casas kontra krwawa konkwista

Pod wpływem tego i innych pism „Obrońcy Indian” (między innymi Veynte razones – Dwadzieścia powodów [uzasadniających prawo Indian do wolności]) Karol V ogłasza „Nowe Prawa” (Leyes Nuevas – promulgowane w 1542 roku), zakazujące brania w niewolę i zmuszania Indian do pracy na plantacjach i w kopalniach. Natomiast siedemdziesięcioletni Las Casas otrzymuje propozycję objęcia rozległego i bogatego biskupstwa w Cusco. Odrzuca je na rzecz ubogiego biskupstwa Chiapas w południowym Meksyku, gdzie wyrusza w 1544 roku.

I mimo wydawałoby się ostatecznego zwycięstwa nad ciemiężycielami Indian, w Chiapas zmuszony jest od nowa walczyć z nadużyciami i bezprawiem. Trzy lata zmaga się z chciwymi urzędnikami i osadnikami, i choć dysponuje listami i dekretami królewskimi, niewiele sobie z tego robią meksykańscy możnowładcy. Wreszcie, doprowadzony do ostateczności, grozi znęcającym się nad tubylcami kolonizatorom najsurowszą karą kościelną – interdyktem. Groźba ta wywołuje bunt przeciwko nieustępliwemu biskupowi i falę skarg do dworu hiszpańskiego. By na nie odpowiedzieć, sędziwy Las Casas zmuszony jest udać się w ponowną podróż do Hiszpanii. Wyjaśnia wszystkie zarzuty przed Audiencia de las Indias (królewski organ sądowy), ale trudy ostatnich lat podkopują jego zdrowie i nie pozwalają na powrót do Nowego Świata. Zrzeka się biskupstwa w Chiapas i osiada w klasztorze dominikanów w Valladolid.

Bartolomé_de_las_Casas_Regionum_355385740_MG_8829_A3-f1.tifNa tym jednak nie kończy się jego walka o prawa Indian. Zza murów klasztornych śledzi czujnie wszystkie postanowienia korony w sprawie „Indii Zachodnich” i gdy powstaje projekt sprzedaży encomiend, by zasilić wiecznie pusty skarbiec królewski, sprzeciwia się temu prawu, które na nowo usankcjonowałoby straszny wyzysk Indian. Na audiencji u Filipa II protestuje z takim przekonaniem, że ten znany z uporu monarcha przychyla się do jego zdania. Z podobnym skutkiem udaje mu się przywrócić skasowany w Gwatemali trybunał, sądzący nadużycia miejscowej administracji.

Była to już jednak ostatnia przysługa, jaką Apostoł Indii Zachodnich (tytuł, który używano już za jego życia) zdołał uczynić dla Indian. Mimo sędziwego wieku, miał wtedy dziewięćdziesiąt dwa lata, postanowił dla osobistego poparcia powyższej sprawy, wyruszyć w podróż do Madrytu. Dotarł do stolicy, lecz 31 lipca 1566 roku zmarł w klasztorze Atocha.

Jego ostatnie największe dzieło pisarskie – Historia de las Indias – musiało czekać w rękopisie jeszcze trzysta lat zanim zostało opublikowane. Za życia ojciec Bartolomé nie bał się i nie podlegał żadnej cenzurze. Królowie i ministrowie wysłuchiwali cierpliwie oskarżeń przeciwko ich poddanym o zbrodnie i nadużycia, a co ważniejsze, pod ich wpływem powoływali komisje i ustanawiali prawa, by temu zapobiec. Fakt, ze często okazywało się to wszystko martwą literą na papierze. I gdy w końcu oddawanie w niewolę Indian stało się niepraktyczne i niebezpieczne z powodu ekskomuniki i ochrony królewskiej, to plantatorzy i właściciele kopalń porozumieli się z angielskimi, francuskimi, holenderskimi i portugalskimi pośrednikami, którzy zaczęli im przywozić tanich niewolników z Afryki, chwytanych tam przez muzułmańskich handlarzy. Sam Las Casas – jak było to już powiedziane wyżej – wskazał konkwistadorom ten kierunek działania, uważając czarnoskórych niewolników za lepiej przystosowanych do morderczej pracy w tropikach. Szybko zmienił zdanie i żałował swej naiwności do końca życia. Życia, które poświęcił, by udowodnić, że krew pokonanych „dzikich” może być stawiana na równi z krwią, przelaną przez Zbawiciela na krzyżu.

W 2015 roku w Wydawnictwo Cztery Strony wznowiło książkę Stefana Barszczewskiego Na szlaku sławy, krwi i złota. Szkice z dziejów odkrycia Ameryki przybliżającą historię krwawego podboju kontynentu amerykańskiego.

Piotr Korczyński

Bibliografia:

S. Barszczewski, Na szlaku sławy, krwi i złota, Kraków 2015

T. Łepkowski, Historia Meksyku, Wrocław 1986

T. Miłkowski, P. Machcewicz, Historia Hiszpanii, Wrocław 2002

Partnerzy



Przewiń do góry