Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Archeologia, czyli dinozaury i Indiana Jones?

Archeologia, czyli dinozaury i Indiana Jones?

Stereotypowo archeologia kojarzy nam się ze sławą, pieniędzmi, dalekimi podróżami oraz… dinozaurami. Na taki stan rzeczy wpływ ma fikcja filmowa oraz niewiedza. W takim razie, jak wiele wspólnego z archeologią ma Indiana Jones? I jak wygląda prawdziwa archeologia?

Ile wykopałeś dinozaurów?

Takie pytanie z pewnością nieraz usłyszał każdy archeolog, szczególnie kiedy w gronie nowo poznanych osób pochwalił się swoim zawodem. Społeczeństwo na hasło „archeolog” niemalże natychmiast przywołuje dwa skojarzenia: pierwszym z nich jest fikcyjna postać Indiany Jonesa – archeologa awanturnika, zwiedzającego świat, przeżywającego niesamowite przygody i pozyskującego cenne eksponaty do muzeum, a drugim dinozaury, których to kości miałby odkopywać archeolog w trakcie swojej pracy. Stereotypy te zakorzeniły się w ludzkiej świadomości na tyle mocno, że już dzieci w przedszkolu zapytane o to, czym zajmuje się archeolog, jednogłośnie i z zafascynowaniem krzyczą „dinozaurami” i są szczerze zdziwione, kiedy tłumaczy się im, że nie mają racji. No więc skoro nie dinozaurami, to czym tak właściwie zajmuje się archeolog?

Archeologia jako nauka

Na podstawie przedmiotów odkrytych w ziemi, na przykład takich jak niepozorne fragmenty ceramicznych naczyń archeolodzy próbują odtworzyć przeszłość Fot. Wikimedia Commons

Na podstawie przedmiotów odkrytych w ziemi, na przykład takich jak niepozorne fragmenty ceramicznych naczyń archeolodzy próbują odtworzyć przeszłość
Fot. Wikimedia Commons

Ludzi przeszłość fascynowała od zawsze, czego przykładem może być to, że już w starożytności zbierano, a czasem nawet otaczano kultem przedmioty, które powstały w minionych epokach1. Fascynacja ta, będąca początkowo tworzeniem kolekcji, zbieractwem przedmiotów, których pochodzenie trudno było wytłumaczyć, z czasem zaczęła przeradzać się w naukę polegającą na zadawaniu ziemi pytań o przeszłość. Od końca XIX wieku można mówić o archeologii jako nauce, w tym bowiem czasie większość fascynatów przeszłości przestało traktować prowadzone przez siebie prace wykopaliskowe jako sposób na pozyskiwanie ładnych eksponatów do swoich kolekcji, a zaczęło traktować je jako sposób na pozyskiwanie wiedzy dotyczącej przeszłości rodzaju ludzkiego2.

Obecnie archeologia jest nauką o człowieku i jego przeszłości, polegającą na pozyskiwaniu materialnych źródeł będących świadectwami życia i działalności człowieka (tak zwanych artefaktów) oraz ich analizie i interpretacji w celu stworzenia wizji przeszłości. Celem archeologów nie jest prowadzenie wykopalisk, ale odkrywanie przeszłości człowieka, rekonstruowanie jego otoczenia oraz stylu życia, próba obserwacji przemian, jakie zachodziły za sprawą działalności człowieka, oraz próba zabezpieczenia dziedzictwa kulturowego przed jego niszczeniem i kradzieżą, tak aby kolejne pokolenia również mogły się nim cieszyć3.

Trzeba mieć świadomość, że poza pracą w terenie archeolog wiele czasu spędza za biurkiem, analizując odnalezione zabytki i powiązania między nimi, tak aby móc stworzyć obraz przeszłości lub uzyskać odpowiedź na interesujące go pytania.

A co z Indianą Jonesem?

Wszyscy ci, którzy sądzą, że praca archeologa wygląda tak jak na filmach, są w błędzie – na wykopaliskach nie bijemy się z nazistami, nie biegamy z biczami, nie odnajdujemy kilogramów złota, a już z całą pewnością nie wyrywamy bezmyślnie zabytków z ich kontekstu, aby umieścić je na postumencie w muzeum, które nas opłaca. Szczerze mówiąc, postać Indiany Jonesa jest fatalnym archeologiem – rabuje groby i poszukuje ładnych rzeczy do kolekcji muzealnych, nie zadaje pytań badawczych i nie prowadzi dokumentacji, a odwiedzone przez niego stanowiska archeologiczne często zmieniają się w ruiny. Śmiało można rzec, że jest on poszukiwaczem artefaktów do wynajęcia, ale zdecydowanie nie archeologiem (pomimo tego, że ma tytuł profesora)4.

Fedora i bicz, atrybuty najsłynniejszego archeologa na świecie, którym jest Indiana Jones. Na widok tych dwóch przedmiotów wielu osobom natychmiast przychodzi na myśl hasło "archeologia" Fot. Wikimedia Commons

Fedora i bicz, atrybuty najsłynniejszego archeologa na świecie, którym jest Indiana Jones. Na widok tych dwóch przedmiotów wielu osobom natychmiast przychodzi na myśl hasło „archeologia”
Fot. Wikimedia Commons

Partnerzy



Przewiń do góry