Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Bitwa pod Maratonem – czy mniejszość pokonała większość?

Bitwa pod Maratonem – czy mniejszość pokonała większość?

Niniejszy artykuł przedstawia zderzenie się dwóch różnych cywilizacji na przykładzie bitwy, która wedle współczesnej historiografii była przejawem pierwszej inwazji perskiej na Grecję[1]. Warto zaznaczyć, że nie było to pierwsze zderzenie się świata perskiego ze światem greckim, lecz z Grecją właściwą. Z samymi Hellenami (z mieszkańcami kolonii greckich w Jonii) Persowie spotkali się wcześniej,, kiedy to ekspansywna polityka Cyrusa II Wielkiego, króla perskiego, doprowadziła do zajęcia Azji Mniejszej i narzucenia tam swej władzy. I to było jednym z przyczynków bitwy pod Maratonem. Bitwa ta była więc spotkaniem się wschodu z zachodem, zetknięciem się różnych cywilizacji, reprezentujących różne typy ustroju państwowego, armii, z zupełnie inną mentalnością i celami. Świat perski, barbarzyński, ekspansywny, agresywny, zaatakował świat grecki, wolny, niezależny, gdzie obywatele cieszyli się swoimi prawami[2].

Dariusz I, król Persji w wyobrażeniu greckim z IV wieku p.n.e. (źródło: wikimedia commons)

Dariusz I, król Persji w wyobrażeniu greckim z IV wieku p.n.e. (źródło: wikimedia commons)

Ze względu na potrzebę klarownego przedstawienia tematu ekspansja perska i powstanie jońskie z niej wynikające zostały przedstawione dość ogólnikowo; jednak nie mogą zostać one pominięte. Również ówczesna sytuacja polityczna i społeczna Persji oraz Grecji, zwłaszcza Aten, zostały poruszone na tyle powierzchownie, na ile wymaga wyjaśnienie problematyki[3]. Głównym źródłem, na którym została oparta praca, są Dzieje Herodota, w szczególności ks. V i VI. Na budowę pracy składają się następująco: sytuacja polityczna, społeczna i wojskowa zarówno Persji, jak i Grecji, ze szczególnym wyróżnieniem Aten (gdyż to właśnie Ateńczycy zmierzyli się z Persami pod Maratonem), bezpośrednie przyczyny wojen grecko-perskich, sam przebieg bitwy, która miała miejsce we wrześniu 490r. p.n.e., a skończyła się w samych Atenach. Następnie zostały ujęte skutki owej bitwy na płaszczyźnie społeczno-wojskowej i przeprowadzono jej analizę.

Perskie imperium pojawiło się nagle[4], obejmowało tereny pomiędzy Morzem Kaspijskim a Zatoką Perską. Najpierw, na początku VI w., Persowie zamieszkiwali tereny wokół Suzy. Dynastią panującą byli Achemenidzi. Około połowy VI w. pokonali oni Medów i przejęli tym samym hegemonię w Iranie. Następnie Cyrus zwrócił się ku zachodowi, ku Lidii, znajdującej się w Azji Mniejszej. Tam, pokonawszy Krezusa, zajął Sardes, stolicę państwa lidyjskiego. Krezus utrzymywał z wieloma władcami dobre stosunki i jego upadek niewątpliwie mógł budzić przerażenie wśród Greków[5]. Persowie podbili też Kapadocję i Babilon, a za panowania Kambyzesa również Egipt, co znacznie poszerzyło terytorium ich państwa[6]. Ostateczny rozwój państwa miał miejsce za panowania Dariusza[7]. Po przywróceniu jedności państwa, nadeszła możliwość wznowienia podbojów. Persowie podbili Saków, dolinę Indusu, wyprawili się przeciwko Scytom.

W tym to okresie monarchia perska zyskała taką formę, która pozostała niezmieniona aż do jej upadku[8]. Stolicami, wielkimi dworami perskimi, a zarazem ośrodkami, które Grekom jednoznacznie kojarzyły się z Persami, były: Persepolis (miasto Persów), Suza i Babilon, a także Ekbatana. Dwór perski miał charakter wędrowny. Obszar imperium był ogromny, a zarazem zróżnicowany, co wiązało się z koniecznością odpowiedniego zarządu. Całość państwa była podzielona na 23 satrapie (prowincje), zarządzane przez satrapów, którzy posiadali bardzo szerokie kompetencje. System podatkowy był bardzo sprawny; również sąsiedzi imperium składali ”dary”[9]. Dzięki inskrypcjom można poznać ideologię imperialną, często głoszoną przez Dariusza, silnie powiązaną z religią. Głosiła ona, że król jest ziemskim namiestnikiem Ahuramazdy, co daje mu nieograniczoną władzę nad światem.

Jeżeli chodzi o wojskowość perską, odzwierciedlała ona jej sytuację administracyjną – była zróżnicowana, niejednorodna. Wykrystalizowała się ona i utrwaliła również za panowania Dariusza. W każdej ze wspomnianych satrapii mieściło się kilka twierdz, w których przebywały garnizony wojskowe. Strategiczne znaczenie miały również drogi, których sieć pokrywała całe państwo. Umożliwiało to szybkie przemieszczanie się wojsk. Co 20 km znajdywały się umocnione punkty,  zapewniające bezpieczeństwo komunikacji[10]. Podstawą w wojsku perskim była jazda. Jak pisze Engels: Imperium perskie zawdzięcza swą wielkość swym założycielom – wojowniczym koczownikom dzisiejszej Persji, ludowi jeźdźców, u którego jazda od razu zajęła tę dominującą pozycję, jaką zajmowała dotąd we wszystkich wschodnich armiach aż do niedawnego wprowadzenia w nich nowoczesnego wyszkolenia europejskiego[11]. Jazda ta nie była jednak jeszcze regularna. E. Razin podaje jednak, że trzon wojska stanowiła elitarna jednostka zwana przyboczną gwardią królewską. W jej skład wchodziło 10 tysięcy wyborowej piechoty (tzw. nieśmiertelni), tysiąc halabardzistów, tysiąc konnej straży przybocznej i wozy bojowe[12]. W momencie wzrostu znaczenia jazdy wozy bojowe przestały mieć większe znaczenie, mimo ich ulepszeń technicznych. Odziały wojska były niejednolite, miały różnorodne uzbrojenie. Armię uzupełniali najemnicy z różnych krajów, w tym też z Grecji Jak już wspomniano, główną i dużą część wojska stanowili jeźdźcy, a obok nich łucznicy. Katafrakci, ciężka jazda, za główną broń zaczepną mieli długą włócznię. Ich taktyka polegała na walce z oddziałami atakującymi w zwartym szyku; mogli oni być skuteczni tylko we współdziałaniu z lekką ofensywną konnicą, najlepiej z konnymi łucznikami. Uzbrojeni byli w kantos, włócznię o długości 4–6 m, oraz miecz i topór jako broń drugorzędną.

Partnerzy



Przewiń do góry