Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Długie XIX stulecie – wiek wielkich przemian w południowej wielkopolsce

Długie XIX stulecie – wiek wielkich przemian w południowej wielkopolsce

Wiek XIX, jedno z „najdłuższych stuleci” w historii, uważany jest za wstęp do współczesności. Za epokę, która swoim romantyzmem i liberalizmem kontrastuje z okrutnym, naznaczonym piętnem totalitaryzmu wiekiem XX. Jednak gdyby człowieka żyjącego w końcówce XIX wieku umieścić w czasach współczesnych, nie doświadczyłby cywilizacyjnego wstrząsu. Co więc wydarzyło się w stuleciu „żelaza i pary”, że powyższą tezę można uznać za zasadną? Jakie zmiany zaszły, a jakie zostały dopiero zapoczątkowane? W niniejszym artykule postaram się przedstawić proces, który mogę uchwycić na terenie mojego regionu.

Synagoga w Ostrowie Wielkopolskim

Synagoga w Ostrowie Wielkopolskim

Dla przeciętnego człowieka żyjącego w XIX wieku najistotniejsze były zmiany zachodzące w jego małej ojczyźnie, które mógł bezpośrednio odczuć w swoim codziennym życiu. Zagraniczne powstania i zmieniające bieg dziejów polityczne rewolucje nie miały dla niego aż takiego znaczenia, jak na przykład zmiany społeczne. Dlatego też nie będę opisywać wielkich przewrotów czy powstań, postaram się za to opisać te zmiany, które nie odbywały się w asyście wielotysięcznych armii i strzałów, ale były następstwem ciężkiej, mozolnej pracy wielu pokoleń. Wielkopolska, mój region, jest w końcu powszechnie znana ze swego dzieła pracy organicznej.

Pierwszym, a zarazem jednym z najbardziej podstawowych i istotnych dla funkcjonowania społeczeństwa aspektem przemian, na jakim się skupię, będzie – edukacja. W połowie XIX wieku w regionie ostrowskim miało miejsce wydarzenie bardzo ważne dla oświaty – w 1845 roku założono w Ostrowie pierwsze w południowej Wielkopolsce gimnazjum, w którym nauczano w języku polskim. Jego założycielami byli ks. Jan Kompałła oraz ziemianin Wojciech Lipski z Lewkowa[1]. W działalności szkoły dało się odczuć pomoc dostarczaną przez Towarzystwo Pomocy Naukowej założone w 1841 roku przez Karola Marcinkowskiego[2].

I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kompałły i Wojciecha Lipskiego w Ostrowie Wielkopolskim

I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kompałły i Wojciecha Lipskiego w Ostrowie Wielkopolskim

Uczniowie uczęszczający do tej szkoły w większości byli Polakami i jednocześnie katolikami. Jednak edukacja w Ostrowie nie kończyła się na nich – swoją szkołę ludową posiadali również protestanci, początkowo przy Rynku, później na ul. Stodolnej (obecnie – Świerczewskiego) przy kościele ewangelickim. Szkoła ta miała pięć klas, znajdowała się pod nadzorem pastora. W 1835 roku powstała pierwsza w Ostrowie publiczna szkoła (chader) dla Żydów[3], początkowo mieściła się ona w domu prywatnym, później, w 1841 roku, została przeniesiona na ul. Raszkowską[4]. W Ostrowie w 1850 roku powstała również prywatna niemiecka szkoła dla dziewcząt. Uczennice szkoły pochodziły z zamożnych rodzin, a w szkole tej odbierały kompleksowe wykształcenie potrzebne pannom w tamtych czasach. Warto podkreślić, że w Ostrowie w roku 1867 roku istniały już cztery prywatne szkoły dla dzieci żydowskich.

Jeśli chodzi o edukację w moim regionie, to w XIX wieku miały miejsce w tym zakresie pozytywne zmiany, i to nie tylko w samym Ostrowie Wielkopolskim. Także w Odolanowie od 1817 roku istniała tzw. symultanna – szkoła dla dzieci katolickich i ewangelickich. Z czasem rozdzielono ją, a dzieci katolickie i ewangelickie zostały przeniesione do oddzielnych budynków. W późniejszych latach oba odłamy podzielonej szkoły często zmieniały swoje położenie. W 1857 roku w Odolanowie została założona preparanda, która kształciła nauczycieli ewangelickich. Szkoły katolicka i ewangelicka znajdowały się od połowy XIX wieku również w Sulmierzycach i Raszkowie. Natomiast w Lewkowie w 1866 roku Józef Lipski założył ochronkę dla dzieci, która była jedną z pierwszych tego typu inicjatyw w regionie i miała ogromny wpływ na rozwój wsi[5].

Przemiany, jakie można dostrzec w życiu towarzyskim w XIX wieku, to przede wszystkim jego demokratyzacja. Bardzo duży wpływ na ten proces miał Karol Marcinkowski, który pochodził z drobnomieszczańskiej rodziny, co nie przeszkadzało w tym, by był powszechnie szanowany i przyjmowany w domach najbogatszych ziemian w całej Wielkopolsce[6]. Po rozbiorach, gdy przestał obowiązywać zakaz nabywania ziemi przez osoby bez szlacheckiego pochodzenia, wyłoniła się nowa grupa ziemian, wywodząca się od byłych administratorów czy też rządców. Z czasem nie wystarczały im jednak duże posiadłości oraz majątki i chcąc być uznawanymi za pełnowartościowych posiadaczy ziemskich, tworzyli fałszywą genealogię swoich rodów. W Wielkopolsce w tym czasie istniały jeszcze domy, gdzie pochodzenie z dziada pradziada ze stanu szlacheckiego miało duże znaczenie. Pojawiały się jednak również osoby wysoko urodzone, które chcąc zamanifestować swój demokratyzm, spacerowały po mieście w chłopskiej sukmanie[7]. Można więc zauważyć, że proces zrównania klasowego społeczeństwa, który dopełnił się po II wojnie światowej, miał swój początek już w XIX wieku.

Partnerzy



Przewiń do góry