Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Feudalizm klasyczny na przykładzie Królestwa Francji

Feudalizm klasyczny na przykładzie Królestwa Francji

Termin feudalizm od czasów Karola Marksa używany jest w wielu dyskusjach w sposób nienaukowy i bardzo często używający go ludzie nie potrafią precyzyjnie wyjaśnić co się za tym słowem kryje. Nie jest to dziwne, gdyż bardzo często sami mediewiści mają problem ze zdefiniowaniem tego pojęcia. Samo określenie feudalizmu jako systemu polityczno-społeczno-gospodarczego z osłabioną władzą centralną, na wpół suwerennymi jednostkami terytorialnymi, warunkową własnością ziemi, poddaństwem chłopów, przywilejami stanowymi i oparciu o gospodarkę wiejską mówi nam bardzo mało i można pod tę definicję podciągnąć wiele struktur politycznych na przestrzeni wieków. W kulturze popularnej słowa feudalizm/feudalny, często są też synonimem słów zacofanie/zacofany, co jest nie tylko podejściem skrajnie nienaukowym, ale także przesiąkniętym pewną ideologią, którą utrwaliła w kulturze historiografia marksistowska. Dziś, tym artykułem, zamierzam przybliżyć nieco zasady funkcjonowania feudalizmu francuskiego zwanego też klasycznym oraz wgłębić się w stosunki społeczne panujące w tym okresie na obszarze Francji, których, będąc ostrożnym, można też użyć jako uogólnienia stosunków panujących w całej średniowiecznej Europie zachodniej.

Spory wokół feudalizmu

Na początku musimy pozbyć się brzemienia jakim obciąża nas marksistowska teoria feudalizmu. Karol Marks, jak już kiedyś wspominałem, historykiem był co najwyżej miernym. Feudalizm w jego ujęciu był przejściowym systemem organizacji społeczeństwa zapełniającym lukę między systemem niewolniczym a kapitalizmem. Już sama ta definicja jest błędna, gdyż kapitalizm (pozostawiając już samą definicje tego pojęcia, gdyż Marks opisywał jedyny system kapitalistyczny jaki wtedy znał, czyli kapitalizm państwowy/merkantylizm, który dziś nazwalibyśmy korporatyzmem) nie był systemem zastępującym feudalizm i następującym po nim a wytworzył się właśnie dzięki niemu w XIII wieku i od tej pory ich dzieje biegły równolegle. Różnice między gospodarką rynkową powstałą w XI wieku a kapitalizmem powstałym na jej bazie wyłuszczył wybitny mediewista, przedstawiciel drugiego pokolenia szkoły Annales, Fernand Braudel w swoim magnum opus pt. „Kultura materialna, gospodarka i kapitalizm XV-XVIII wiek”. Natomiast to, jak kapitalizm funkcjonował w średniowiecznych miastach, opisuje świetnie w swojej pracy pt. „Brugia: kolebka kapitalizmu, 1280-1390” James M. Murray.

Feudał daje wskazówki chłopom podczas żniw. Miniatura średniowieczna z Psałterza Królowej Marii

Feudał daje wskazówki chłopom podczas żniw. Miniatura średniowieczna z Psałterza Królowej Marii

Marks oczywiście opisując struktury feudalne, skupiał się na antagonizmach między warstwą posiadaczy ziemskich a dzierżącej ziemię z ich nadania warstwie włościańskiej, bardzo wiele rzeczy przerysowując i malując poddaństwo chłopów tak, aby pasowało mu do jego tezy walki klasowej. Od czasów XIX wieku na szczęście nauka poszła sporo do przodu, tematem zajęli się historycy, nie ideolodzy i dzięki temu możemy popatrzeć na feudalizm bardziej metodologicznie, przez pryzmat źródeł poddanych krytyce.

Podstawowy problem, czyli ten dotyczący miejsca powstania tradycyjnego modelu feudalizmu, zajmuje historyków mniej więcej od lat 90-tych. Przełomowa praca Susan Reynolds pt. „Lenna i Wasale” jako jego kolebkę wskazała Italię i określiła feudalizm tworem XII-wiecznych, rozwijających się, profesjonalnych systemów prawa nauczanych na uniwersytetach. Krytycy jej pracy (Élisabeth Magnou-Nortier, Dominique Barthélémy), przyznając jej jednak sporo racji, przesunęli punkt ciężkości z Italii (zgadzając się przy tym, że stamtąd wywodzi się teoretyczna podstawa feudalizmu) na południe Francji, gdzie akademickie prawo lenne spotkało się ze zwyczajowym prawem francuskim. Nie wgłębiając się już w szczegóły tej debaty naukowej, najważniejsza informacja dla nas jest taka, że feudalizm oparty na akademickim prawie lennym powstał w XII wieku, inspirując się co prawda na zwyczajowym prawie majątkowym, jednak normalizując i ograniczając je do zbioru pewnych uniwersalnych norm. Za jego podstawę uważa się natomiast metody jakimi swoimi majątkami administrował kościół, który jak można się domyślić, bardzo uważnie dokumentował wszystkie nadania ziemi, włości jakimi zarządzał i warunki na których były one dzierżone. Jak prawo lenne trafiło do Francji i jak zmieniło rozdrobnione politycznie regnum? Zacznijmy najpierw od sytuacji, która ukształtowała się na terenie Królestwa Zachodnich Franków przed 1100 rokiem.

Partnerzy



Przewiń do góry