Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Geneza Reformacji

Geneza Reformacji

Związek Szmalkaldzki umożliwił rozszerzenie się protestantyzmu. Dzięki Związkowi na luteranizm przeszły m.in. Augsburg, Lubeka czy Hamburg. Do wprowadzenia reformacji używano również siły, jak w księstwie Brunszwik-Wolfenbutteln w 1542 roku. W II połowie lat 30 XVI wieku nowy papież Paweł III zwołał sobór powszechny do Mantui, który jednak nie doszedł do skutku. Po nieudanym soborze doszło do kilku kolokwiów religijnych, które miało początek w Norymberdze w 1540r. Kolokwia niejako zwolniły postęp i rozwój reformacji, do momentu wyjazdu cesarza z Rzeszy. Właśnie wtedy wypędzono księcia katolickiego z Brunszwiku-Wolfenbuttel i narzucono luteranizm.

W 1545 roku papież Paweł III zwołał sobór do Trydentu, który już doszedł do skutku. Zaproszeni jednak na ten sobór protestanci nie brali w nim udziału. Po ogłoszeniu soboru, wiosną 1545 roku Karol V zwołał sejm do Wormacji. Protestanci na tym się pojawili, lecz sam sejm nie prowadził do niczego w kwestiach religijnych, gdyż zaczął się sobór. Dodatkowo cesarz usiłował nakłonić protestantów do udziału w soborze, jednak gdy ci się opierali postanowił wystąpić zbrojnie przeciwko Związkowi Szmalkaldzkiemu.

Wojna przeciw Związkowi została zapoczątkowana 20 czerwca 1546 roku, kiedy to wydano wyrok banicji na elektora saskiego Jana Fryderyka i landgrafa heskiego Filipa, którzy to wypędzili księcia Brunszwiku. Oficjalnie wojna miała nie być wojną religijną, a wojną z nieposłusznymi książętami. Wojna zakończyła się bitwą pod Muhlberg 24 kwietnia 1547 roku zwycięstwem cesarza. Elektor saski zrzekł się godności elektora i dostał się do niewoli, podobnie jak landgraf heski Filip. Tuż przed wojną ze Związkiem, 20 lutego 1546 roku umiera Marcin Luter, którego pochowano w kościele w Wittenberdze.

Porozumienie

Karol V Habsburg, któremu przez całe swoje panowanie próbował walczyć z reformacją

Karol V Habsburg, któremu przez całe swoje panowanie próbował walczyć z reformacją

Zwycięstwo cesarza zniszczyło podporę zbrojną reformatorów. Po wojnie Karol V zwołał do Augsburga sejm, który zaczął się 1 września. Mimo pozycji cesarza nie osiągnął on swych celów. Chciał, aby ustrój Rzeszy był bardziej monarchiczny oraz chciał przywrócić jedność kościelną. W międzyczasie papież obawiający się pozycji cesarza zarzucił mu mieszanie się w sprawy soborowe. W odpowiedzi cesarz stwierdził, że papież nie daje mu zjednoczyć religijnie Rzeszy. Dodatkowo Karol V twierdził, że kwestie dogmatyczne powinno się omawiać z protestantami, jednak papież się z tym nie zgodził, po czym przeniósł sobór z Trydentu do Bolonii i już było wiadome, że protestanci się tam nie pojawią. W odpowiedzi na to cesarz stworzył Interim, które miało uspokoić i uregulować stosunki religijne oraz Formula reformationis, która była niejako reformatorska (m.in. pozwolono na j. niemiecki w rytuałach, zobowiązano do studium pisma świętego). Interim było stanowiskiem umiarkowanie katolickim i nie zyskało poparcia zarówno katolików jak i protestantów, podobnie jak Formula. Efektem tego był kolejny związek, na wzór szmalkaldzkiego, zawarty w Królewcu i wojna z cesarzem w 1552 roku. Skończyła się ona układem passawskim, gdzie przywrócono stan prawny sprzed wojny szmalkaldzkiej, czyli anulowano zarówno Interim jak i Formula reformationis. Układ passawski nie był jednak nieograniczony czasowo, a chciano porozumienia tymczasowego. W efekcie tego w 1555 do Augsburga zwołano kolejny sejm, w którym Karol V nie wziął udziału. Obradom przewodził brat cesarza Ferdynand. Owocem sejmu był zawarty 25 września 1555 pokój religijny, w którym: uznano urzędowo protestantyzm, książęta i wolne miasta mogły wybierać religię, sekularyzacji uległy dobra kościelne. Pokój religijny miał obowiązywać do uzyskania ostatecznego porozumienia w kwestiach religijnych. Oczywiście sam pokój nie zadowolił wszystkich, ale stał się podstawą do współżycia dwóch wyznań na terenie Rzeszy.

Jak widać reformacja, z której wyrósł luteranizm, kalwinizm i szereg innych wyznań ma nieco bardziej skomplikowaną historię. Nie ograniczała się ona jedynie do kwestii religijnych, często bowiem prowadziła do sporów politycznych. Nierzadko spory wyglądały jak dzisiejsze walki partyjne w rządzie, nie mniej jednak udało się dojść do pewnego konsensusu. Co ciekawe, w czasach najnowszych reformacja, a zwłaszcza wojna chłopska, która niejako była jej elementem, stała się podstawą do zupełnie innych ideologii. Wydaje się, że nazywanie Tomasza Muntzera pierwszym komunistą jest lekko mówiąc nadużyciem, wszak Karol Marks nie miałby ku temu oporów.

Krzysztof Maliszewski

Bibliografia:

Bensing M., Hoyer S. Wojna chłopska w Niemczech 1524-1526, Warszawa 1973

Todd J.M., Marcin Luter, Warszawa 1998

Decot R. Mała historia reformacji w Niemczech, Kraków 2007

Appold K.G., Reformacja. Krótka historia, Warszawa 2013

Kumor B. Historia Kościoła V. Czasy Nowożytne. Rozłam w chrześcijaństwie zachodnim, Lublin 2002

Carrol W.H., Historia Chrześcijaństwa tom IV: podział chrześcijaństwa, Wrocław 2011

Tuchle H., Bouman C.A., Historia kościoła 3: 1500-1715, Warszawa 1986

Partnerzy



Przewiń do góry