Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Jak przekształcić kobiecość w atut? Elżbieta I – królowa, która wyszła za… Anglię | część 1

Jak przekształcić kobiecość w atut? Elżbieta I – królowa, która wyszła za… Anglię | część 1

Dlaczego Elżbieta nigdy nie wyszła za mąż? Niezwykle inteligenta, błyskotliwa, dowcipna, kochana przez lud, wykształcona, o nietuzinkowej urodzie – doskonała partia na małżonkę. O jej rękę ubiegali się Hiszpanie, Szwedzi, Francuzi, a nawet car Rosji, nie wspominając o mniej znaczących personach. To ambicja nie pozwoliła jej jednak wyjść za mąż, czy może coś innego? Nie odrzucała jakkolwiek od razu zalotów potencjalnych partnerów, lecz prowadziła z nimi grę, traktując ich jak pionek w swojej polityce, kusząc ich i wykorzystując swoje panieństwo jako przynętę. Dlaczego pozostała panną do końca swego jakże długiego życia? Jak i dlaczego Elżbieta I, królowa Anglii i twórczyni jej nowożytnej potęgi, bawiła się innymi monarchami?

Czytaj część drugą 

Brak zamążpójścia i, w konsekwencji, brak potomstwa i koniec dynastii wydaje się być polityczną porażką. Porażką aczkolwiek nie było, w końcu Elżbieta utworzyła z Anglii potęgę, a jej społeczeństwu finalnie zapewniła stabilizację, spokój i dobrobyt. Dzięki jej manewrom i umiejętnej polityce oraz sztuce dyplomacji udało jej się rządzić Anglią ponad 40 lat i to bez małżonka. Aura tajemniczości otaczająca jej dwór – kult Faerie Queen, seksualni faworyci, udawane romanse, polityczne menuety z otaczającymi ją gogusiami – była wyszukanym i wyrachowanym przedsięwzięciem z zakresu królewskiej dyplomacji, wprowadzanym po to, by zastąpić licencjonowanym gangsteryzm męskiej rycerskości systemem bez przemocy, takim, którym mogła manipulować kobieta. Była uosobieniem nowej epoki w Anglii, prawdziwą kobietą renesansu. Pozostawiając wiele kwestii, związanych z jej polityką wewnętrzną, kościelną, zagraniczną i wieloma innymi, a szczegółowo przedstawionymi w jakże bogatej literaturze, również polskojęzycznej, skupię się na powodach decyzji Elżbiety o odrzuceniu instytucji, jaką jest małżeństwo.

Elżbieta w wieku 13 lat Zdj. Wikimedia Commons

Elżbieta w wieku 13 lat
Zdj. Wikimedia Commons

Istnieje wiele koncepcji dotyczących owych powodów. Najsilniej reprezentowanymi, przynajmniej przez poważnych autorów, są powody polityczne. Dzięki ciągłemu panieństwu, Elżbieta mogła kusić ewentualnością małżeństwa kolejne persony, bynajmniej nie ku swej uciesze, a dla racji stanu i odpowiednich manewrów w polityce. Mniej poważni autorzy zarzucają Elżbiecie, że nie wyszła nigdy za mąż, gdyż była… mężczyzną. Im jednak nie będziemy poświęcać uwagi. Taka o niej opinia pojawiła się, gdy Elżbieta objęła tron, a promotorami tej „rewelacji” byli oczywiście jej przeciwnicy. Mimo tego, że Elżbieta została dobrze przyjęta przez społeczeństwo wstępując na tron, to nie można zapominać, że jako protestantka miała swych katolickich przeciwników, którzy zarzucali jej nawet brak praw do tronu i bękarctwo. Wszystko za sprawą poczynań ojca Elżbiety, Henryk VIII, który miał aż sześć żon. Elżbieta była córką z jego drugiego małżeństwa, z Anną Boleyn. Pomimo tego, iż Henryk wciąż pragnął syna, traktował córkę jak księżniczkę. Wszystko się jednak zmieniło, gdy pojawiła się kolejna żona, a Anna została skazana na śmierć, w konsekwencji czego Elżbietę usunięto z dworu. Gdy jej następczyni urodziła mu syna – Edwarda, wówczas Elżbieta została znów wezwana na do „domu”. I to o tym aspekcie, który można by nazwać indywidualnym, czy osobistym, obok politycznych, należy pamiętać. Jej życie było burzliwe jeszcze zanim wstąpiła na tron. Wydarzenia, które miały miejsce w jej dzieciństwie i młodości z pewnością miały wpływ na jej decyzje, kiedy w wieku 25 lat objęła władzę. Trudne dzieciństwo uformowały jej charakter silnej, rozważnej, nieufnej i ostrożnej kobiety. Arkana polityki i dyplomacji, w które została wciągnięta już w dzieciństwie, uczyniły jej taktykę pełną cierpliwości, intryg, niekiedy nawet kłamstw i oszustw. Nie należy jednak wysuwać wniosku, że jej prywatne życie miało przeważający wpływ na politykę w państwie. Każdy, nawet monarcha jest człowiekiem, a monarcha ma obowiązek kierować się racją stanu, nie zaś własnymi rozterkami miłosnymi. I to udało się Elżbiecie wyśmienicie.

Przykładny ojciec

Od samego początku życia Elżbieta nie mogła być pewna swojej pozycji. Na początku była ukochaną córką króla, lecz już w wieku niespełna 3 lat straciła matkę, Annę Boleyn, a tym samym pozycję na dworze królewskim i status następczyni tronu, a także względy „tatusia”. Henryk VIII bowiem wciąż pragnął syna, dlatego gdy znalazł sobie nową, potencjalną jego rodzicielkę, Elżbieta została odsunięta. Gdy królowi narodził się syn, ten uszczęśliwiony, wezwał „ukochaną” córkę z powrotem na dwór, a ona ponownie otrzymała status następczyni tronu, po bracie Edwardzie i siostrze Marii.

Henryk VIII, ojciec Elżbiety I Zdj. Wikimedia Commons

Henryk VIII, ojciec Elżbiety I
Zdj. Wikimedia Commons

Stosunek Henryka do kolejnych małżonek nie był dobrym przykładem dla córki i niewątpliwie zraził ją do zamążpójścia. Jego pierwszą żoną była Katarzyna Aragońska, z którą wziął ślub w 1509 roku, a unieważniono go w 1533 roku. Było to niezwykle długie małżeństwo, zważając na czas trwania późniejszych, choć z drugą żoną, Anną, matką Elżbiety miał być związany już dekadę wcześniej, a ślub wziął jeszcze w tym samym roku. Anna była już wtedy w ciąży. Trzy lata później została ścięta za cudzołóstwo, zdradę i paranie się czarami. Bolesna świadomość o losie jej matki była prawdopodobnie jednym z czynników, które wpłynęły na jej decyzję, aby nigdy nie wyjść za mąż. Henryk już 11 dni po jej śmierci wziął ślub z kolejną żoną, Jane Seymour, a Elżbieta została odsunięta od dziedziczenia i wygnana. Jane zmarła rok później tuż po porodzie w wyniku gorączki. Z następną żoną, Anną z Kleve, Henryk rozstał się drogą rozwodu jeszcze szybciej. Piątą żoną była Katarzyna Howard, która w 1542 roku została ścięta za cudzołóstwo. Gdy, ośmioletnia wówczas, Elżbieta usłyszała o egzekucji swojej macochy, miała powiedzieć: I will never marry (ang. Nigdy nie wyjdę za mąż). Z pewnością już wtedy była zniechęcona do instytucji małżeństwa. Dopiero szósta żona Henryka, Katarzyna Parr, sprawiła, że ojciec pojednał się z córką. W 1544 roku, aktem sukcesyjnym, obie córki Henryka zyskały prawo do dziedziczenia tronu, w kolejności po bracie Edwardzie. Henryk zmarł w 1547 roku. Owdowiała Katarzyna wyszła za Thomasa Seymoura i zabrała Elżbietę do swojego domu w Chelsea. Ślub został wzięty w tajemnicy, Thomas był bratem wcześniejszej żony Henryka, Jane. Para ta miała niemały wpływ na życie Elżbiety.

Partnerzy



Przewiń do góry