Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Jak wspierano walczące strony w hiszpańskiej wojnie domowej

Jak wspierano walczące strony w hiszpańskiej wojnie domowej

BT-5

BT-5

Trzeba pamiętać, że Włochy, ZSRR i III Rzesza nie były jedynymi dostarczycielami sprzętu dla stron walczących. W latach 1936-1939 Półwysep Iberyjski stał się rynkiem zbytu, na którym stosunkowo łatwo można było zarobić na przestarzałym sprzęcie[24]. Już w lipcu 1936 roku z Francji wysłano dla rządy republikańskiego transport karabinów Lebel Mle 1886 oraz karabinów maszynowych Hotchkiss Mle 14. W tym czasie dostarczono również 8 haubic mle 1917 Schneider kaliber 155 milimetrów i 20 bombowców Potez 63[25]. Działo się to jeszcze w momencie, w którym rząd francuski nie zadecydował o swojej neutralności. Również Polska korzystał na hiszpańskiej wojnie domowej. Sprzedawano broń obu stronom konfliktu, jednak znaczna jej część trafiła do strony republikańskiej. Co ciekawe, na tym procederze nie ucierpiała szczególnie polska opinia międzynarodowa, ponieważ transporty szły przez Gdańsk. Tą samą trasą przerzucano broń z jednego z ważniejszych zagłębi zbrojeniowych w Europie znajdującego się w Czechosłowacji. Polskie „produkty” ginęły w natłoku innego sprzętu[26].

Omawiając sprawy dostarczania materiałów wojskowych do obu armii, trzeba podkreślić jedną sprawę. Historycy, którzy stoją niejako „po przeciwnych stronach barykady, w całkowicie odmienny sposób przedstawiają zasoby wojskowe obu przeciwników. Antony Beevor ukazuje, że siły rządowe miały w tym względzie gorszą sytuację[27]. Natomiast Pio Moa podkreśla, że to właśnie powstańcy potrzebowali w znacznie szybszym tempie uzupełnić braki w sprzęcie[28].

Nieinterwencja

Heinkel He 51

Heinkel He 51

Nie wszystkie państwa chciały się angażować w wojnę domową w Hiszpanii. Wolały, aby ten konflikt pozostał tylko i wyłącznie problemem wewnętrznym Hiszpanów, a nie jedną z ważniejszych spraw międzynarodowych tamtego czasu. Część z krajów chciało, aby ich udział w walkach na Półwyspie Iberyjskim, nie był oficjalny. Między innymi, dlatego zaaranżowano pakt o nieinterwencji[29]. Co warto podkreślić, Polska również wzięła w nim udział[30]. Postanowiono w ramach niego podjąć próbę kontrolowania dostarczania broni dla walczących stron i zobowiązać się do zachowania neutralności i nie mieszania się w wewnętrzne sprawy Hiszpanii. Jak można się domyślać, w wielu przypadkach te ustalenia były czystą fikcją.

Miniepilog

Wojna domowa w Hiszpanii zakończyła się 1 kwietnia 1939 roku sukcesem sił dowodzonych przez generał Franco, który praktycznie do swojej śmierci w 1975 roku sprawował faktyczną władzę w kraju. Dla innych państw stanowiła bogate pole do analiz wojskowych (z tych możliwości korzystała również strona polska[31]). Doświadczenia walk pozwoliły na lepsze przygotowanie przyszłego konfliktu światowego.

Ciekawym aspektem tej wojny był ogromny wpływ czynników zagranicznych na przebieg walk. Dostarczano sprzęt, ochotników, doradców… Na frontach walczyli lub byli korespondentami pisarze, reżyserzy, artyści… Chociażby George Orwell, Joris Ivensen czy Ernest Hemingway. Wykorzystywano to potem do celów propagandowych, relacji prasowych czy doniesień z frontu.  Wszystko to diametralnie zmieniało potencjał stron konfliktu oraz tym sposobem wpływano na opinię publiczną. Zakłamywano obraz, manipulowano faktami i zarabiano gigantyczne pieniądze na przemyśle militarnym. Dzieje wojny domowej pokazują, jak lokalny konflikt potrafi przerodzić się w ogólnoświatową próbę sił oraz jak tzw. umiędzynarodowienie staje się preludium wydarzeń politycznych II wojny światowej. W latach 1936-1939 jak w soczewce skupiają się konflikty geopolityczne, walka o wpływy i dominację, a nawet możemy obserwować zaczątki swoistej wojny hybrydowej tamtego czasu (oczywiście, jeszcze wtedy tak nikt jej nie określał, ale z perspektywy 2017 roku, wydaje się to też uzasadnione).

 Błażej Jankowski 

Bibliografia:

Beevor Antony, Walka o Hiszpanię 1936-1939. Pierwsze starcie totalitaryzmów, tłum. Hanna Szczerkowska. Kraków 2009.

Carroll Warren H, Ostatnia krucjata. Hiszpania 1936, tłum. Justyna Oziewicz, Wrocław 2007.

Ciechanowski Jan Stanisław, Podwójna Gra. Rzeczpospolita Polska wobec hiszpańskiej wojny domowej 1936-1939, Warszawa 2014.

Majzner Robert, Wojna domowa w Hiszpanii 1936-1939 w obserwacjach i analizach Oddziału II Sztabu Główniego Wojska Polskiego, Radomsko 2012.

Moa Pio, Mity wojny domowej. Hiszpania 1936-1939, tłum. Agnieszka Fijałkowska i Katarzyna Kacprzak, Warszawa 2007.

Porter David, Pojazdy Pancerne Armii Czerwonej 1939-1945, tłum. Przemysław Pyś, Warszawa 2010.

Przypisy:

[1] Warren H. Carroll, Ostatnia krucjata. Hiszpania 1936., s. 10.

[2] Zrozumieć przeszłość. Lata 1815-1939. (Warszawa: Nowa Era, 2014), s. 390–393.

[3] Robert Majzner, Wojna domowa w Hiszpanii 1936-1939 w obserwacjach i analizach Oddziału II Sztabu Główniego Wojska Polskiego (Radomsko: Wydawnictwo „Taurus”, 2012), s. 7.

[4] Ibid.,s. 9–10.

[5] Ibid., s. 10.

[6] Antony Beevor, Walka o Hiszpanię 1936-1939. Pierwsze starcie totalitaryzmów, tłum. Hanna Szczerkowska (Kraków: Wydawnictwo Znak, 2009), s. 193–195.

[7] Ibid., s. 198–202.

[8] Ibid., s. 204–206.

[9] Pio Moa, Mity wojny domowej. Hiszpania 1936-1939., tłum. Agnieszka Fijałkowska i Katarzyna Kacprzak (Warszawa: Fronda, 2007), s. 316–317.         Antony Beevor na stronie 202 swojej pracy pod tytułem Walka o Hiszpanię 1936-1939 podaje nieco inne wartości. Według niego znajdowało się tam 635 ton złota co miało odpowiadać 715 milionom ówczesnych dolarów.

[10] Ibid.

[11] Ibid., s. 317.

[12] Ibid., s. 318–330.

[13] Beevor, Walka o Hiszpanię 1936-1939. Pierwsze starcie totalitaryzmów, s. 202.

[14] Ibid., s. 203.

[15] Ibid.

[16] Ibid.

[17] Ibid., s. 202–203.

[18] Jan Stanisław Ciechanowski, Podwójna Gra. Rzeczpospolita Polska wobec hiszpańskiej wojny domowej 1936-1939. (Warszawa: Fundacja „Historia i Kultura”, 2014), s. 456.

[19] Beevor, Walka o Hiszpanię 1936-1939. Pierwsze starcie totalitaryzmów, s. 201.

[20] Ibid., s. 199.

[21] David Porter, Pojazdy Pancerne Armii Czerwonej 1939-1945, tłum. Przemysław Pyś (Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2010), s. 19.

[22] Moa, Mity wojny domowej. Hiszpania 1936-1939., s. 391–412.

[23] Ibid., s. 365–376.

[24] Ciechanowski, Podwójna Gra. Rzeczpospolita Polska wobec hiszpańskiej wojny domowej 1936-1939., s. 456.

[25] Beevor, Walka o Hiszpanię 1936-1939. Pierwsze starcie totalitaryzmów, s. 193.

[26] Ciechanowski, Podwójna Gra. Rzeczpospolita Polska wobec hiszpańskiej wojny domowej 1936-1939., s. 456–457.

[27] Beevor, Walka o Hiszpanię 1936-1939. Pierwsze starcie totalitaryzmów, s. 193–206.

[28] Moa, Mity wojny domowej. Hiszpania 1936-1939., s. 377–390.

[29] Beevor, Walka o Hiszpanię 1936-1939. Pierwsze starcie totalitaryzmów, s. 196.

[30] Ciechanowski, Podwójna Gra. Rzeczpospolita Polska wobec hiszpańskiej wojny domowej 1936-1939., s. 457.

[31] Majzner, Wojna domowa w Hiszpanii 1936-1939 w obserwacjach i analizach Oddziału II Sztabu Główniego Wojska Polskiego, s. 217–290.

Partnerzy



Przewiń do góry