Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Kamień z Rosetty – klucz do sekretów faraonów

Kamień z Rosetty – klucz do sekretów faraonów

Pierwsze wyprawy Europejczyków do Egiptu miały miejsce już w XIII wieku, nie miały one jednak charakteru naukowego. Pierwsze prace o takim charakterze, poświęcone zabytkom starożytnego Egiptu pojawiają się dopiero na początku XVII wieku. Natomiast największy rozwój naukowego zainteresowania Egiptem przypada na okres od 1798 roku, kiedy to Napoleon Bonaparte wyruszył do Egiptu, zabierając ze sobą nie tylko żołnierzy, ale również naukowców, którzy mieli zająć się badaniem kraju oraz jego historii. Gdy 19 maja 1798 roku flota Napoleona opuszczała port w Tulonie, nikt nie przypuszczał, że jeden ze znajdujących się na statkach żołnierzy dokona odkrycia, które pozwoli odpowiedzieć na wiele pytań dotyczących sposobów zapisu języka starożytnych Egipcjan, pytań dotychczas pozostających bez odpowiedzi.

Pismo starożytnych Egipcjan

Zapiski mieszkańców Egiptu należą do jednych z najstarszych znanych ludzkości, przez długi jednak czas były one niemożliwe do odczytania. Egipcjanie w życiu codziennym i religijnym posługiwali się trzema rodzajami pisma, którymi były: pismo hieroglificzne, pismo hieratyczne oraz pismo demotyczne. Pierwsze dwa z wymienionych były używane w tym samym czasie, natomiast trzeci rodzaj zapisu pojawił się później, około 660 roku przed Chrystusem.

Nazwa hieroglify wywodzi się z języka greckiego, w którym słowo hieroglyphika oznaczało „święte znaki”. W istocie znaków tych używano najczęściej do spisywania tekstów religijnych, a więc związanych ze sferą sacrum. Najstarsze zapiski w tym systemie datowane są na ponad 3000 lat przed naszą erą.

Wśród hieroglifów występują trzy rodzaje znaków: fonetyczne (wyrażające od 1 do 3 spółgłosek), ideograficzne (wyrażające pewne pojęcie) oraz determinatywne (niewymawialne znaki reprezentujące klasę wyrazu). Poza wiedzą, jak należy odczytać poszczególne znaki, należało również wiedzieć, w jaki sposób powinno się odczytać ciąg znaków – hieroglify zapisywano zarówno poziomo, jak i pionowo. Z czasem umiejętność czytania tego rodzaju pisma uległa zatarciu. Grecy, którzy nadali hieroglifom nazwę, nie byli nawet pewni, czy znaki te służą do pisania, czy są jedynie elementami ornamentu. Czas okazał się doskonałym szyfrantem – wielu badaczy podejmowało próby odczytania hieroglifów, jednak bez powodzenia lub z błędami.

1. Przykład hieroglifu ideograficznego ze świątyni w Luxorze oznaczającego wroga lub śmierć Fot. Wikimedia Commons

1. Przykład hieroglifu ideograficznego ze świątyni w Luxorze oznaczającego wroga lub śmierć
Fot. Wikimedia Commons

Pismo hieratyczne, które swoją nazwę również zawdzięcza Grekom, w których języku oznaczało „pismo kapłanów”, jak już wspomniano, rozwijało się mniej więcej w tym samym czasie co hieroglify. Można nawet uznać je za ich uproszczoną formę. Używano go zarówno do zapisywania tekstów religijnych, jak i w życiu codziennym. Ponieważ znaki wykorzystywane w piśmie hieratycznym były prostsze niż hieroglify, można było bez większego wysiłku zapisywać je tuszem na papirusie, tworząc prywatne listy, dokumenty itp., oszczędzając przy tym sporo czasu. Ten rodzaj pisma czytany był zawsze od prawej do lewej. Z czasem hieratyka została zastąpiona przez trzeci rodzaj pisma, jakim była demotyka.

Pismo demotyczne, którego nazwa z języka greckiego oznacza „pismo popularne/ludowe”, było najmłodszym rodzajem zapisu stosowanym przez starożytnych Egipcjan. Używano go najczęściej w celach codziennych, np. do pisania listów, sporządzania rachunków itp. Z czasem zaczęto je stosować również do zapisywania tekstów religijnych, dbając w takim wypadku o staranność pisma. Tak samo jak pismo hieratyczne czytane było od prawej do lewej.

Kamień milowy

Kamień z Rosetty wystawiony w British Museum Fot. Wikimedia Commons

Kamień z Rosetty wystawiony w British Museum
Fot. Wikimedia Commons

Jak wspomniano wcześniej, ludzie nauki już od starożytności próbowali odczytać znaczenie hieroglifów. Żyjący w V wieku Horapollon interpretował pismo Egipcjan jako system obrazkowy o symbolicznym znaczeniu. Przez czternaście stuleci jego błędna interpretacja funkcjonowała w nauce, nie było jednak nikogo, kto spróbowałby ją podważyć. Kluczem do prawidłowego odczytania hieroglifów okazał się kamień z Rosetty, którego badania podjęli się europejscy naukowcy, z których największą popularność zdobyli Anglik Thomas Young oraz Francuz Jean-François Champollion.

  • Paweł

    A w 2005 roku Boszewski i Tentov opublikowali swoją pracę „Tracing the script and the language of the ancient Macedonians” o odcyfrowaniu trzeciego języka. Z tym że nauka nie uznaje ich odkrycia ponieważ nie są historykami :-)

Partnerzy



Przewiń do góry