Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Kamień z Rosetty – klucz do sekretów faraonów

Kamień z Rosetty – klucz do sekretów faraonów

>

Tytułowy kamień został odkryty w 1799 roku przez nieznanego z imienia i nazwiska żołnierza armii Napoleona podczas prac remontowych w zrujnowanym Forcie Raszida (nazywanym również Fort Julien). Czasem jako jego odkrywców wymienia się pułkownika d’Hautpola (który był dowódcą wojsk inżynieryjnych) lub kapitana Boucharda (kierującego pracami w forcie). Niezależnie od tego, kim był znalazca kamienia lub jego przełożeni. prawidłowo oceniono jego wartość i o znalezisku szybko poinformowano Instytut Egipski w Kairze. Po upadku Napoleona kamień z Rosetty przejęli Brytyjczycy i dziś można go podziwiać w British Museum.

Kamień jest fragmentem steli, którą wzniesiono, aby upamiętnić koronację króla Ptolemeusza V Epifanesa. Wykonano ją z szarego granodiorytu (niekiedy błędnie powtarza się informację, że płyta wykuta była z bazaltu – czarny kolor, jaki niegdyś miała, wynikał z pokrycia jej żywicą w celu zabezpieczenia przed palcami zwiedzających British Museum) w 196 roku p.n.e. Zachowany fragment ma wymiary: 112,3 cm długości, 75,7 cm szerokości i jest gruby na 28,4 cm. Znajdują się na nim trzy bloki tekstu zapisanego za pomocą hieroglifów (14 linijek), pisma demotycznego (32 linijki) oraz w języku greckim (34 linijki). Ze względu na stan zachowania kamienia żaden z tekstów nie jest kompletny. Dzięki założeniu, że we wszystkich blokach znajduje się ten sam tekst, udało się odczytać hieroglify.

Odczytanie hieroglifów

Przypuszczalny wygląd steli, z której pochodzi kamień z Rosetty. Fot. Wikimedia Commons

Przypuszczalny wygląd steli, z której pochodzi kamień z Rosetty.
Fot. Wikimedia Commons

Odkrycie kamienia rozpoczęło swego rodzaju wyścig prowadzony pomiędzy badaczami, stawką było to, kto jako pierwszy odcyfruje napisy i zapisze się na kartach historii. W związku z tym wielu naukowców pochodzących z różnych części Europy przystąpiło do pracy nad tekstami zapisanymi na kamieniu.

Francuz, specjalista językowy, będący swego czasu nauczycielem Champolliona, Silvestre de Sacy prowadził pierwsze prace nad kamieniem. Udało mu się wyodrębnić z demotycznej części steli kilka nazw własnych. Jego prace kontynuował szwedzki dyplomata i orientalista, Johan Åkerblad, któremu udało się odczytać kolejne imiona. Szwed powziął jednak błędne założenie, iż pismo demotyczne jest oparte na fonetyce.

Anglik Thomas Young, fizyk, fizjolog i egiptolog, był kolejnym badaczem, który skupił się na demotycznym fragmencie steli. Uznał, że ten rodzaj pisma nie mógł być całkowicie niezależny od pisma hieroglificznego, zakładał, że to drugie było używane głównie do transkrypcji imion obcych. Udało mu się rozszyfrować brzmienie 6 hieroglifów, jednak nigdy nie odkrył zasad gramatycznych, jakimi kierował się zapis języka faraonów.

Za człowieka, któremu udało się odczytać hieroglify uważa się Francuza, Jeana-Françoisa Champolliona. Dzięki swojej rozległej wiedzy lingwistycznej (znał około pół tuzina języków orientalnych), prowadząc badania porównawcze z innymi znanymi zabytkami piśmiennictwa i opierając się na wynikach badań swoich poprzedników, udało mu się ustalić, że pismo hieroglificzne nie jest pismem obrazkowym, że istnieją w nim również znaki fonetyczne. Champollion odkrył znaczenie najważniejszych symboli, które odpowiadały całym wyrazom lub poszczególnym spółgłoskom, dzięki czemu udało się odszyfrować pismo faraonów, które od wieków pozostawało zagadką.

Jean-François Champollion, człowiek, któremu udało się odczytać hieroglify. Fot. Wikimedia Commons

Jean-François Champollion, człowiek, któremu udało się odczytać hieroglify.
Fot. Wikimedia Commons

Agnieszka Filas

Bibliografia:

Adkins L., Adkins R., The Keys of Egypt: The Obssesion to Decipher Egyptian Hieroglyphs, 2000.

Ceram C. W., Bogowie, groby, uczeni. Tajemnice archeologii, Warszawa 2011.

Mertz B., Temples, Tombs and Hieroglyphs: A Popular History of Ancient Egypt, 2007.

Vandenberg P., Śladami przeszłości. Największe odkrycia archeologów, Warszawa 2003.

http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=117631&partId=1 (dostęp na 31.05.2017)

http://www.ucl.ac.uk/museums-static/digitalegypt//writing/hieratic.html (dostęp na 31.05.2017)

  • Paweł

    A w 2005 roku Boszewski i Tentov opublikowali swoją pracę „Tracing the script and the language of the ancient Macedonians” o odcyfrowaniu trzeciego języka. Z tym że nauka nie uznaje ich odkrycia ponieważ nie są historykami :-)

Partnerzy



Przewiń do góry