Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Kształtowanie się nowożytnych ruchów politycznych na ziemiach polskich

Kształtowanie się nowożytnych ruchów politycznych na ziemiach polskich

Lata 70. XIX wieku to czas, kiedy dorastało i wchodziło do życia publicznego nowe pokolenie, dla którego klęska powstania styczniowego z 1863 roku była jedynie wspomnieniem, jakie słyszeli w swoim rodzinnym domu. Młoda polska inteligencja, wykształcona na ideałach pozytywistycznych, stworzyła środowisko i formację umysłową nastawioną na wyrwanie się z letargu wywołanego niepowodzeniem przywołanego powyżej zrywu niepodległościowego. Ludziom tym nie wystarczała już tzw. praca organiczna jako forma aktywności. Nie była ona w stanie zapobiec represjom ze strony zaborców ani zlikwidować niesprawiedliwości oraz konfliktów w codziennym życiu społecznym. Środowisko to dało na przełomie lat 70. i 80. XIX wieku początek polskim obozom politycznym, które w ogólnych zarysach przetrwały do 1939 roku, a niektóre z nich funkcjonują także do dnia dzisiejszego. Ruch socjalistyczny, ludowy oraz nacjonalistyczny powstały w tzw. warstwach inteligenckich szukających wyjścia z sytuacji, w której przyszło im żyć. W warunkach polskich sprawy narodowe od zawsze wiązały się z programami społecznymi, a każdy tworzący się ruch musiał ustalić swój stosunek do kwestii niepodległości kraju. Określenie „słoń a sprawa polska” – przytoczone ironicznie przez Stefana Żeromskiego w Przedwiośniu, ukazywało sytuację historyczną Polaków, w której każda forma aktywności przeplatała się z problemem losów narodu polskiego.

 

Polski socjalizm

Ludwik Waryński

Ludwik Waryński

Polska młodzież po raz pierwszy spotkała się z ideami socjalizmu, studiując na rosyjskich uniwersytetach. To właśnie tam poznała ruch narodnicki oraz czytała broszury socjalistyczne, będące przekładem pism Karola Marksa i Fryderyka Engelsa. Głównym zadaniem, jakie postawili przed sobą pierwsi polscy socjaliści, było przekazanie idei tego ruchu robotnikom oraz nauczenie ich, jak mają organizować swoje działania tak, aby przyniosły one zamierzony efekt. Jednym z najbardziej znanych i zasłużonych przedstawicieli tego nurtu był w Polsce Ludwik Waryński, z inicjatywy którego, a także przy współudziale Kazimierza Hildta i Filipiny Płaskowickiej, zostały utworzone pierwsze kółka robotnicze. To właśnie w trakcie ich zebrań czytano i omawiano pisma socjalistyczne. Pierwszą polską broszurą propagującą socjalizm było dzieło Szymona Diksztajna pt. Kto z czego żyje, które w sposób prosty i łatwy do przyswojenia tłumaczyło podstawowe idee marksizmu. Z kolei w Szwajcarii, w środowisku emigracji politycznej, powstało pierwsze pismo socjalistyczne Równość”, które było przemycane także na ziemie polskie. W Genewie rozpoczął się ponadto spór, który towarzyszył polskiemu socjalizmowi przez następne lata i w ostatecznym rozrachunku doprowadził do jego rozłamu. Dotyczył on w głównej mierze stosunku do powstającego ruchu niepodległościowego. Z jednej strony cześć socjalistów, na czele z Waryńskim, twierdziła, że hasło niepodległości Polski powinno zniknąć. Z kolei ludzie skupieni wokół Bolesława Limanowskiego, głosili jedność „patriotyzmu i socjalizmu”. Ci pierwsi uważali, że hasła niepodległościowe zagrażają rodzącej się świadomości klasy robotniczej oraz wytwarzają wrogość wobec proletariatu innych państw. Drudzy byli zdania, że nie wolno odrzucać ideologii niepodległościowej, przecież polski robotnik jest członkiem narodu, a idea niepodległości jest bliska także klasie robotniczej.

W roku 1880 odbył się w Genewie zjazd polskich socjalistów, na którym rozbieżności ideologiczne dwóch wspomnianych powyżej grup zaszły tak daleko, że spór stał się jeszcze bardziej wyrazisty. W kolejnym roku w Szwajcarii zaczęto wydawać pismo „Przedświt”, skupiające tzw. międzynarodowców, a Limanowski założył organizację Lud Polski, w której prym wiedli tzw. niepodległościowcy. Zaogniająca się sytuacja skłoniła Ludwika Waryńskiego do powrotu w 1882 roku do Warszawy, gdzie w konspiracji zaczął organizować pierwszą partię robotniczą. Przyjęła ona nazwę Socjalno-Rewolucyjna Partia Proletariat. Jej program określał zasady przyszłego ustroju, który miał się opierać na równości oraz społecznej własności środków produkcji. Partia za metodę walki uznała strajki, manifestacje, pracę programową, a także indywidualny terror. Ponadto wyraźnie zauważalne było odcięcie się od dążeń niepodległościowych. Najbardziej spektakularnym osiągnięciem działaczy Proletariatu był strajk w Żyrardowie w 1883 roku, kiedy właściciele fabryk ulegli żądaniom i poszli na ustępstwa. Z czasem nastąpiła zmiana na stanowisku lidera partii. Aresztowanego Waryńskiego[1] zastąpił Stanisław Kunicki, a ugrupowanie zakończyło swą działalność w połowie lat 80. XIX wieku.

Partnerzy



Przewiń do góry