Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Obalenie rządu Żiwkowa w Bułgarii

Obalenie rządu Żiwkowa w Bułgarii

Todor Żiwkow był autokratą komunistycznym. Od czasu objęcia stanowiska I sekretarza Bułgarskiej Partii Komunistycznej w 1954 roku, stanowiska premiera (po zniszczeniu opozycji w łonie partii) w 1962 roku, a w końcu w latach 1971-1989 przewodniczącego Rady Państwa starał się utrzymać jak najściślejsze stosunki dyplomatyczne ze Związkiem Socjalistycznych Republik Sowieckich. To dzięki jego staraniom wykryto i udaremniono spisek działaczy partyjnych i dowódców wojskowych, który zmierzał do zamachu stanu i obrania kierunku prochińskiego. Również Żiwkow był autorem propozycji włączenia Bułgarii w skład Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich, złożonej w połowie lat sześćdziesiątych Nikicie Chruszczowowi.

Todor Żiwkow

Todor Żiwkow

Polityka Żiwkowa, duża mobilność służb specjalnych, a także wszechstronna inwigilacja społeczeństwa nie pozwalały na wytworzenie w Bułgarii jakiejkolwiek opozycji. Pierwszym wyzwaniem rządu bułgarskiego były wbrew pozorom nie opozycja sensu stricto, lecz powstające w latach 1987-1988 ruchy działające na rzecz pierestrojki i głasnosti, skupiające się na prawach człowieka. Ich działalność inspirowana była zachodnimi wzorcami „zielonych”, a oprócz haseł demokratycznych, dużą uwagę skupiały one na ekologii. Niezależny związek zawodowy „Podkriepa” (odpowiednik polskiej „Solidarności”) został założony dopiero 24 lutego 1989 roku. Najbardziej destabilizujący wpływ na sytuację wewnątrzpaństwową była mniejszość turecka.

W maju 1989 roku zamieszkujący Bułgarię Turcy rozpoczęli pokojowe manifestacje, protestując przeciwko żiwkowskiej polityce przymusowej bułgaryzacji. Te spokojne w swoim założeniu protesty spotkały się z histeryczną, brutalną reakcją rządu. Przeciwko demonstrantom wysłano wojsko wsparte czołgami. W starciach zginęło ok. 30 osób. Aby opanować sytuację władze bułgarskie zezwoliły na emigrację Turków. Posunięcie to spowodowało masowy exodus – do sierpnia 1989 roku kraj opuściło ok. 300 tysięcy osób. Do dalszych represji rządu należało aresztowanie sygnatariuszy „listu 121 intelektualistów” (protestu wobec działań antytureckich), a także wprowadzono dekret „o mobilizacji cywilnej w czasie pokoju”.

Przełomowym momentem dla Todora Żiwkowa była Międzynarodowa Konferencja Ekologiczna KBWE „Ekoforum”, która odbyła się w Sofii w dniach 21 października-3 listopada 1989 roku. Podczas obrad ekolodzy bułgarscy organizowali wiece, podczas których padały również hasła polityczne. Pomimo początkowego oporu rząd musiał skapitulować. W dniu 3 listopada 1989 roku odbyła się pierwsza legalna manifestacja, której organizatorem była świeżo utworzona sekcja bułgarska Komitetu Helsińskiego. Wzięło w niej udział 8 tysięcy osób.

Jednak upadek Żiwkowa nie został przypieczętowany przemianami w mentalności społecznej. Jego największym wrogiem okazali się partyjni reformatorzy, a także Gorbaczow, który – pomimo publicznych zapewnień o przyjaźni – pałał niechęcią do bułgarskiego autokraty. W wyniku sprawnie przeprowadzonego wewnętrznego zamachu stanu, na czele którego stanął minister spraw zagranicznych Petar Mladenow, utworzono nowy rząd. Zgodnie z oficjalną wersją Todor Żiwkow miał podać się do dymisji. Ekipa Mladenowa zrzuciła całkowitą odpowiedzialność za niepokoje społeczne i zaistniały kryzys na Żiwkowa i jego współpracowników. Zaś rząd Mladenkowa w wyniku narastających demonstracji zasiadła do rozmów przy Okrągłym Stole.

Daria Czarnecka

Bibliografia:

Axelrod A., Philips Ch., Władcy, tyrani, dyktatorzy. Leksykon, Warszawa 2000.

http://www.omda.bg/bulg/news/party/BKP.html [dostęp: 3.11.2014]

Tekst powstał w kooperacji z enrs.eu    Bez nazwy

Partnerzy



Przewiń do góry