Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Obraz polityki brytyjskiej w dobie wojny o sukcesję hiszpańską 1702–1714

Obraz polityki brytyjskiej w dobie wojny o sukcesję hiszpańską 1702–1714

Gabinet Harleya (1710–1714)

Powołany w 1710 r. nowy gabinet torysów miał przed sobą jedno główne zadanie – zawrzeć pokój z Francją. Sytuacja temu sprzyjała – Izba Gmin zdominowana była wówczas przez frakcję torysów, a rząd miał silne poparcie zarówno królowej Anny, jak i społeczeństwa brytyjskiego. Zdaniem A. Maurois dużą rolę w zmianie gabinetu odegrała nowa faworyta Anny – Mrs. Masham: Te uczucia torysowskie kojarzyły się z uczuciami samej królowej. Rewolucja sypialniana zbiegła się z rewoltą religijną: Mrs. Masham właśnie pogrążyła księżnę Marlborough. Królowa wybrała ministrów torysów: Harleya (późniejszy lord Oxford) i St. Johna (późniejszy lord Bolingbroke)[7]. Harley oprócz funkcji Lorda Skarbu otrzymał jednocześnie funkcję Kanclerza Skarbu. Z kolei Henry St. John został sekretarzem stanu północnego departamentu. Na swoich stanowiskach pozostał John Howe i ks. Marlborough. Pierwszy piastował urząd płacmistrza armii, drugi – generała artylerii. Sekretarzem wojny został George Granville, Pierwszym Lordem Admiralicji – John Leake, a sekretarzem stanu południowego departamentu William Legge. Wszyscy członkowie rządu, poza Robertem Walpole’em, byli torysami. Sam Walpole piastował urząd skarbnika marynarki tylko przez rok.

Robert Harley – lider gabinetu brytyjskiego w latach 1710–1714 źródło: Wikimedia Commons

Robert Harley – lider gabinetu brytyjskiego w latach 1710–1714
źródło: Wikimedia Commons

Zmian w gabinecie dokonywano często, a przeważnie wiązało się to z rywalizacją wewnątrzpartyjną. W przeciwieństwie do poprzedniego gabinetu rząd Harleya przez cały okres funkcjonowania zachował swój jednolicie torysowski charakter. Kształtowanie polityki zagranicznej Harley i St. John rozpoczęli od negocjacji pokojowych z Ludwikiem. Ich zdaniem wojna trwała za długo, zbyt wiele brytyjskich żołnierzy straciło życie, a pozycja Wielkiej Brytanii wcale nie uległa poprawie. Pogarszała się również sytuacja ekonomiczna kraju. Zmiany zaproponowane przez torysów nie podobały się na kontynencie. Sojusznicy Anglii – Habsburgowie i Holendrzy – uważali, że jest to zaprzeczenie sojuszniczych traktatów z czasów Wilhelma III. Jednak w 1714 r. Anglicy podpisali pokój w Utrechcie z Ludwikiem XIV, zaraz po tym narzucając go Holandii i Habsburgom. Ruch ten przyczynił się do tymczasowej izolacji Wielkiej Brytanii na arenie międzynarodowej.  Traktat pokojowy, który został podpisany przez torysów, został skrytykowany przez wigowską opozycję. Uważali, że dla dobra Wielkiej Brytanii powinna pozostać w stałych kontaktach z państwami europejskimi. Na to nałożył się brak ożywienia gospodarczego kraju. Torysi, którzy w 1710 r. zdeklasowali rywala hasłem – pokój, zobaczyli że ów wymarzony pokój staje się początkiem ich końca. Ostatecznie nadzieje torysowskie umarły, gdy, chcąc odrzucić Settlement Act z 1701 r., zaproponowali powrót z wygnania Stuartów. Ruch ten sprowadził na nich prawdziwą katastrofę. Po pierwsze zraził torysów do przyszłego króla Jerzego I, po drugie społeczeństwo brytyjskie odwróciło się od nich (porażka w wyborach z 1715 r.), po trzecie na 48 lat stracili możliwość tworzenia gabinetu. Upragniony pokój Roberta Harleya zamknął torysom prawie na pięć dekad możliwość kreowania brytyjskiej polityki.

Izba Gmin w latach 1702–1714

W omawianym okresie skład angielskiego, a potem brytyjskiego parlamentu często się zmieniał – wybory powszechne odbywały się w 1702 r., 1705 r., 1708 r., 1710 r., 1713 r., oraz 1715 r. Trzykrotnie wygrywali wigowie i tyle samo torysi. Prowadziło to do częstych zmian w gabinetach, co niekorzystnie wpływało na postrzeganie Anglii jako stabilnego partnera w relacjach międzynarodowych. Dokładnie pokazuje to przykład z 1710 r., kiedy to prowojenny rząd wigów został odsunięty od władzy przez torysów. Utracenie jednoczesne przez nich przewodnictwa w Izbie Gmin doprowadziło do kilkuletniej izolacji Wielkiej Brytanii w polityce międzynarodowej.

Obrady Izby Gmin w XVIII wieku źródło: Wikimedia Commons

Obrady Izby Gmin w XVIII wieku
źródło: Wikimedia Commons

Na początku wojny o sukcesję hiszpańską, w 1702 r., wybory do Izby Gmin wygrali torysi. Do zwycięstwa powiódł twórca wojennego gabinetu – ks. Marlborough. Społeczeństwo zmęczone ośmioletnimi rządami wigów postanowiło dać szansę torysom. W wyborach uzyskali około 300 mandatów, co w 513-osobowej Izbie Gmin dawało większość[8]. Pomimo że wigowie popierali wojenną politykę ks. Marlborough, nie pozostali bierną opozycją. Wigowska junta rozpoczęła bezpardonowy atak polityczny. Wielu ich stronników rozpoczęło także wywieranie presji na publiczne osoby. Również żona ks. Marlborough – Sarah Churchill, dwórka Anny i jej faworyta, znana była ze swoich wigowskich sympatii. Także jej mąż oraz Lord Skarbu Godolphin mieli dla nich duże sympatie. W 1705 r. doprowadziło to do rozwiązania Izby Gmin i nowych wyborów powszechnych. Tym razem zwycięstwo przypadło partii wigów, która zdobyła większość w parlamencie. Nie odbiło się to jednak na kształcie gabinetu – torysowski rząd z Marlborough, Harleyem i St. Johnem chcieli kontynuować wojnę, co było zbieżne z wigowską polityką zagraniczną. Jednak wyniki wyborów z 1705 r. spowodowały wzrost nacisków na królową, by odwołała z rządu torysów.

Partnerzy



Przewiń do góry