Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Od Rzezi Wołyńskiej do Akcji Wisła | Recenzja

Od Rzezi Wołyńskiej do Akcji Wisła | Recenzja

Od Rzezi Wołyńskiej do Akcji Wisła – konflikt polsko – ukraiński 1943 – 1947, Grzegorz Motyka

Rzeź Wołyńska. Mimo upływu czasu, praktycznie każdemu z nas, którym bliska jest historia naszego narodu, trudno jest przejść obojętnie obok wspomnianego hasła. Skala dramatu, jego zaplanowany charakter, przebieg oraz precyzyjne wykonanie zbrodniczego planu przekraczają granice naszego pojmowania. Można zaryzykować stwierdzenie, iż odznaczająca się znacznie większym, wręcz przemysłowym rozmachem, niemiecka machina zagłady wzbudza mniej skrajnych emocji niż to co zrobili Ukraińcy na swoich sąsiadach.

Wraz z biegiem lat, coraz częściej zadawano sobie pytania dotyczące przyczyn dramatu. Oczywiście problem Rzezi Wołyńskiej inaczej był odbierany w czasach Polski Ludowej, a inaczej w III RP. Po 1989 roku, euforia wielu polskich polityków pozwalała zapomnieć o wołyńskim dramacie i wierzyć w nową lepszą przyszłość. Niestety, rzeczywistość bardzo szybko zweryfikowała ówczesny sposób myślenia. To czego nie obejmowała oficjalna narracja, bardzo szybko przejmowali różnego rodzaju populiści i radykałowie. Współczesne relacje na linii Kijów – Warszawa, w kontekście skutków Ukraińskiej polityki historycznej narażają się na śmieszność. W ostatnich latach notujemy mniej lub bardziej udolne próby grania Tragedią Wołyńską przez władze Federacji Rosyjskiej.

Wszystko to siłą rzeczy zmusza nas do nie tylko dogłębnego zbadania przyczyn dramatu, ale również rozpowszechnienia wniosków i stanu badań w naszym społeczeństwie. Pewną próbą popularyzacji wiedzy o tragedii jest praca Od Rzezi Wołyńskiej do Akcji Wisła – konflikt polsko – ukraiński 1943 – 1947 autorstwa Grzegorza Motyki. Urodzony w 1967 roku, profesor Motyka słusznie uchodzi za jednego z najlepszych specjalistów relacji polsko – ukraińskich w naszym kraju. Na początku lat dziewięćdziesiątych ukończył historię na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, po czym związał się z Państwową Akademia Nauk oraz Instytutem Pamięci Narodowej, wchodząc jednocześnie w skład jego rady. Obecnie związany z Uniwersytetem Jagiellońskim w Krakowie oraz Akademią Humanistyczną im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku. Autor licznych artykułów i publikacji poświęconym problemowi relacji polsko – ukraińskich oraz podziemiu antykomunistycznemu w Europie Wschodniej.

Recenzowana praca Od Rzezi Wołyńskiej do Akcji Wisła – konflikt polsko – ukraiński 1943 – 1947, ma charakter popularno – naukowy. Pozbawiona przypisów, trudniejszych pojęć, napisana w dość przystępnym języku, abstrahując od okrutnej, trudnej tematyki jest niezwykle łatwa w odbiorze. Celem autora było napisanie pracy przeznaczonej dla szerszego grona odbiorców. Od strony technicznej warto było by tutaj wspomnieć o dość szerokiej interlinii oraz dużych odstępach w tekście. Rzecz charakterystyczna dla Wydawnictwa Literackiego. Mimo całkiem sporej objętości, książkę czyta się dość szybko.

Treść książki nie tyczy się tylko i wyłącznie cezury czasowej zawartej w tytule. Owszem, autor kładzie na nią szczególny nacisk. Przedstawiając czytelnikowi omawiany problem, ucieka się aż do czasów zaborów oraz walk o niepodległość Polski po 1918 roku. Profesor dużo pisze między innymi o stosunku władz wobec ludności ukraińskiej w niepodległej Polsce oraz o działalności Organizacji Ukraińskich nacjonalistów, również poza granicami kraju. Całość jest ujęta w porządku chronologicznym, dzięki czemu narracja jest logiczna i uporządkowana.

Warto zauważyć, iż autor daleki jest od faworyzowania określonej strony. Jako profesjonalny historyk stara się być obiektywny na każdym kroku. Eksterminacja ludności polskiej na Wołyniu sama w sobie jest jednoznaczna moralnie. Motyka zamiast w jakiś sposób dodatkowo wpływać na emocje czytelników, po prostu udowadnia zaplanowany charakter masowej zbrodni oraz jej genezę. Profesor słusznie zauważa, iż w tym przypadku totalne okrucieństwo mordu stanowi rodzaj zasłony dymnej, mającej ukryć prawdziwe intencje sprawców i organizatorów pod płaszczykiem antypolskiego powstania ludowego. Morderstwo w afekcie można próbować w jakiś sposób bronić, zaplanowaną i skrupulatnie wykonaną zbrodnię już nie.

Grzegorz Motyka w interesujący sposób porusza również kwestię polskiego odwetu, czyli akcji pacyfikacyjnych przeprowadzonych na ludności ukraińskiej przez polskie podziemie zbrojne. Podobnie jak w przypadku Rzezi Wołyńskiej zamiast nasycać się emocjami ucieka się do ustalonych faktów, relacji i dokumentów. W identyczny sposób stara się przedstawić genezę, przebieg i skutki Akcji Wisła.

Zbrodnia Wołyńska jest problemem od którego nie sposób uciec. Nadal budzi ono wśród naszych rodaków niezwykle skrajne emocje, zwłaszcza w kontekście ogromnej, bezkrytycznej popularności legendy Ukraińskiej Powstańczej Armii wśród ukraińskiej młodzieży. Mimo możliwie dobrych intencji, można wyczuć pewien żal profesora wobec strony ukraińskiej, reprezentowanej przez jej naukowców i polityków. Nadal mamy do czynienia z licznymi przypadkami ukrywania prawdy historycznej, gloryfikacji nacjonalizmu ukraińskiego, wyparcia się zbrodni bądź prób porównywania Armii Krajowej z UPA. Nawet jeżeli nie istnieje możliwość nawiązania sensownego dialogu, nie powinniśmy zapominać o tym co się wydarzyło. Pozwoli to nam uniknąć w przyszłości wielu kłopotów… a i jesteśmy to również winni tym co zginęli bądź ledwo uszli z życiem.

Ocena recenzenta: 6 / 6

Wydawnictwo: Wydawnictwo Literackie

Arkadiusz Tomczak

Partnerzy



Przewiń do góry