Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Pierwszy imperator Rusi

Pierwszy imperator Rusi

Polityka wewnętrzna

Wasyl III w polityce wewnętrznej opierał się na silnej pozycji Kościoła Prawosławnego na Rusi. Przy pomocy kleru i wyższych dostojników kościelnych odbierał władzę feudalnym panom. Jednocześnie był bezwzględny dla opozycji. Niektóre osoby zostały skazane za krytykowanie działań wielkiego księcia, choć częściej stosowano jako kare wygnanie. Wasyl Iwanowicz w swoich działaniach skupił się na obniżeniu pozycji bojarów poprzez zniesienie immunitetów oraz ograniczenie praw bojarskich. W związku z tym stworzono nowy kodeks prawny, jednak nie przetrwał on do naszych czasów.

Wykorzystano też „szał budownictwa”, który rozpoczął się już za panowania Iwana III. Ziemie ruskie powoli wychodziły ze zniszczeń jakie spowodowały nieustanne ataki mongolskie. Za panowania Wasyla III dokończono budowę Kremla, ożywiła się kultura i sztuka. Dwór wspierał nieustannie te działania chcąc dogonić cywilizacyjnie zachód.

Wielki książę moskiewski zbierał nie tylko ziemie ruskie wchodzące w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego, ale też opanował Psków w 1510 roku, Riazań w 1521 roku, będący już wcześniej w zależności od Moskwy oraz Nowogród Siewierski w 1523 roku.

Małżeństwo

Wasyl III i Elena Glińska Zdj. Wikimedia Commons

Wasyl III i Elena Glińska
Zdj. Wikimedia Commons

W 1525 roku po dwudziestu latach małżeństwa Wasyl III postanowił się rozwieść z wielką księżną Salomonidą. Oskarżył żonę o bezpłodność, gdyż przez ten czas ani razu nie zaszła w ciążę. Została odesłana do klasztoru, rzekomo na własną prośbę, a wielki książę za żonę wziął Helenę Glińską, córkę Wasyla Ślepego, buntownika litewskiego, który w 1508 roku był jednym z przywódców powstania. Z dzisiejszych badań wiemy, że była dość wysoka jak na swoje czasy (ok. 165 cm), miała długie nogi, wąskie biodra i ramiona, zgrabne ręce czyli krucha, szczupła i młoda. Archeolodzy zrekonstruowali jej twarz i widać, że była piękną kobietą. Jej jedyną skazą miały być brzydkie, krzywe zęby. Badania uzębienia księżnej pozwoliły dowiedzieć się, że przez zęby rozciągała nici podczas szycia i haftowania, przez co lekko je starła.

Wielki książę lepszej kandydatki nie mógł sobie wymarzyć. Piękna, ambitna, z dobrego domu, którego przedstawiciel siedział w więzieniu, więc łatwo było go kontrolować, Helena była znakomitą wybranką. Mało tego, syn z tego związku byłby potomkiem Dymitra Dońskiego oraz Mamaja, co stawiałoby go w wyjątkowej sytuacji, gdyż znaczyłoby to, że jest potomkiem samego Czyngis Chana. Ta genealogia pozwalałaby na uzasadnienie do podboju Kazania, a następnie Krymu i innych państw tatarskich.

Ślub odbył się 21 stycznia 1526 roku Wasylowi musiało zależeć na żonie. Chciał jej się podobać, dlatego na modłę litewską, po raz pierwszy w życiu i jako pierwszy władca moskiewski, zgolił brodę i zostawił tylko wąsy. Wywołało to prawdziwy szok na dworze, gdyż według obyczajów ogolony człowiek nie mógł wejść do Królestwa Niebieskiego. Najpierw rozwód, teraz zgolona broda, prawosławni duchowni uważali, że Wasyl igra z ogniem i to dosłownie. Tych, którzy sprzeciwili się małżeństwu, a było ich wielu wśród księży i bojarów, Wasyl kazał uwięzić albo nawet stracić. Dla niego nie było to małżeństwo tylko z rozsądku. Świadczą o tym też osobiste listy, jakie Wasyl pisał do żony. Na pewno pokochał ją jeszcze bardziej, gdy dała mu to czego najbardziej pragnął – dwóch synów. Według najnowszych badań w momencie ślubu Helena miała około 13-15 lat, a jej mąż 47, więc różnica była znaczna.

Gdy w 1530 roku przyszedł na świat pierwszy syn Wasyla III – przyszły car Iwan Groźny – od razu pojawiły się głosy, że to nie jego dziecko. Nie ma się czemu dziwić, 25 lat spędzone z dwiema kobietami i dopiero wówczas narodziło się pierwsze dziecko, to budziło podejrzenia. Pierwszym podejrzanym był Iwan Owczina Oboleński, który po śmierci Wasyla III był jedną z najbardziej wpływowych osób w państwie i rzekomo kochankiem Heleny. Jednak dziś zwykle uważa się, że Helenę z Oboleńskim łączyła tylko polityka, a plotki o tym, że Iwan był synem Owcziny Oboleńskiego pojawiły się już po zamordowaniu wielkiej księżnej, co miało miejsce w 1538 roku. Zapewne ta tajemnica pozostanie nierozwikłana.

Wasyl III Wielki?

Wasyl III błogosławi swojego syna Ivana IV Zdj. Wikimedia Commons

Wasyl III błogosławi swojego syna Ivana IV
Zdj. Wikimedia Commons

Wielki książę moskiewski, który uczynił z Moskwy pełnoprawnego gracza na arenie międzynarodowej i z powodzeniem kontynuował dzieło ojca, zmarł 3 grudnia 1533 roku, podczas przygotowań do kolejnej wojny z Litwą, która wybuchła już po jego śmierci. Na pewno był kolejnym z przedstawicieli Rurykowiczów, którzy z pasją stawiali fundamenty pod potęgę Rosji. Jednocześnie nie dokonywał krwawych mordów jak jego ojciec i syn, co możemy zauważyć choćby po zdobyciu Smoleńska czy Pskowa, choć nie stronił od przesiedleń. W polityce zagranicznej był bezwzględnym graczem, który wykorzystywał wszystkie błędy przeciwnika. W polityce wewnętrznej umacniał swoje władztwo i rozwijał gospodarkę. Jako pierwszy, a do czasów Piotra I jedyny, tytułowany był „imperatorem Rusi” w oficjalnej korespondencji przez cesarza niemieckiego. Jest to wystarczająca rekomendacja, co do osiągnięć Wasyla Iwanowicza. Trzeba jednak pamiętać, że w historiografii rosyjskiej jest przedstawiany jako mierny władca, który nie dorównuje ojcu.

Michał Olszewski

Bibliografia
Decjusz J., Księga o czasach króla Zygmunta, Warszawa 1960.
Heller M.,
Historia Imperium Rosyjskiego, Warszawa 2002.
Herbst S.,
Wojna Moskiewska 1507-8 [w:] Księga ku czci Oskara Haleckiego, wydana w XXV-lecie jego pracy naukowej, Warszawa 1935.
Kolankowski L.,
Dzieje Wielkiego Księstwa Litewskiego za Jagiellonów, t. 1, Warszawa 1930.
Plewczyński M.,
Wojny i wojskowość polska XVI wieku 1500-1548, t. 1, Zabrze 2011.
Plewczyński M.,
Wojny Jagiellonów z wschodnimi i południowymi sąsiadami Królestwa Polskiego w XV wieku, Siedlce 2002.
Stryjkowski M., Kronika polska, litewska, żmudzka i wszystkiej Rusi, wstęp M. Malinowski, t. 2, Warszawa 1846.
Wojciechowski Z.,
Zygmunt Stary, Warszawa 1946.
Wolff J.,
Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku, Warszawa 1994.
Кром M. M., Меж русью и Литвой, западнорусские земли в системе русско-литовских отношений конца XV-первой трети XVI в., Москва 1995.
Михайлова
И. Б., К вопросу о «смоленском взятии 1514, „Studia Slavica et Balcanica Petropolitan”, nr 2/2011, Санкт Петербург.
Филюшкин A. И., Василий III, Москва 2010.

Partnerzy



Przewiń do góry