Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Polska w okresie rozbiorów

Polska w okresie rozbiorów

XVIII wiek wydaje się być najgorszym okresem w historii Polski. To właśnie wtedy miały miejsce trzy rozbiory, które ostatecznie zlikwidowały państwo polskie i na długie 123 lata wymazały je z map Europy i świata. Warto przypomnieć sobie to, w jakich okolicznościach się one odbyły, i zastanowić nad tym, co stało się z Rzecząpospolitą i jakie popełniono błędy, że doszło do jej upadku, zważywszy na fakt, iż niecałe 200 lat wcześniej mieliśmy tzw. „złoty wiek”.

Caryca rosyjska Katarzyna II Wikimedia Commons

Caryca rosyjska Katarzyna II
Wikimedia Commons

Wojna pomiędzy Imperium Rosyjskim a Imperium Osmańskim, która wybuchła w 1768 roku, wprowadziła sprawę polską na arenę polityki europejskiej. Prusy obawiały się, że dojdzie do wielkiego międzynarodowego konfliktu, ponadto dla Fryderyka II – króla pruskiego, podstawową zasadą polityki zagranicznej było unikanie otwartego konfliktu z Rosją. Dlatego też Prusy dążyły do polepszenia relacji z Austrią, która z kolei myślała o odzyskaniu Śląska. Panuje powszechne przekonanie, że wstępnym projektem rozbiorowym był tzw. pruski plan hrabiego Lynara, który niemal dokładnie przedstawił warunki pierwszego rozbioru. Część historyków jest zdania, że w pierwszych latach wojny rosyjsko-tureckiej Fryderyk II obawiał się otwartego starcia pomiędzy Rosją a Austrią, dlatego też zdecydował się na spotkanie z Józefem II – arcyksięciem austriackim, królem Niemiec, Węgier i Czech, do którego doszło w Nysie w sierpniu 1769 roku. Kilka miesięcy później sukcesy rosyjskie w starciu z Turkami zaniepokoiły Austrię, która obawiała się, że Rosja zajmie zbyt dużo ziem tureckich, postrzeganych w Wiedniu jako miejsce własnej ekspansji. W takiej sytuacji Prusy przybrały postawę mediatora w nasilającym się konflikcie, który powinien zostać rozstrzygnięty, w myśl założeń Berlina, kosztem Rzeczypospolitej. Koncepcję tę promował brat króla pruskiego – Henryk, który pod koniec 1770 roku pojechał do carycy Katarzyny II przekonywać ją do słuszności rozbioru Polski. Jednak to Austria została pierwszym państwem, które poczyniło kroki ku zmniejszeniu granic Rzeczypospolitej, już w 1769 roku zajęła starostwo spiskie, a w kolejnym starostwa: nowotarskie, sądeckie i czorsztyńskie. W międzyczasie doszło do kolejnego spotkania Fryderyka II z cesarzem Józefem II. Przypuszcza się, że to właśnie wówczas zakomunikowano Prusom, że Austria jest przychylna ich planom wobec Polski. Początek 1771 roku przyniósł zmianę stanowiska Rosji względem podziału terytorium Rzeczypospolitej. Wówczas w rozmowach z Henrykiem caryca po raz pierwszy nie odrzuciła pruskiej propozycji. Katarzyna II zwlekała z ostateczną decyzją w tej sprawie, gdyż była świadoma, że zgoda na ten ruch oznaczać będzie przyznanie się do klęski dotychczasowej polityki wobec tego kraju. Dlatego też podjęto jeszcze ostatnią próbę pacyfikacji Polski, za którą odpowiadał Nikita Panin. Ostatecznie nie przyniosła ona żadnego skutku, a ostrzeżenia Kaspra Salderna mówiące o groźbie rozbioru zostały zlekceważone zarówno przez króla Stanisława Augusta, jak i polskich polityków. Latem 1771 roku Rosja dała zielone światło na podział części terytorium Polski. Doszło do rokowań pomiędzy przyszłymi zaborcami, tj. Austrią, Prusami i Rosją, w których największą pazernością wykazały się dwory niemieckie. Jednak pruskie zapędy wobec Gdańska były hamowane przez Anglię i Holandię, które starały się przede wszystkim zabezpieczyć własne interesy handlowe we wspomnianym mieście.

Pierwszy rozbiór Polski

Ziemie zabrane przez trzy mocarstwa w I rozbiorze Polski Wikimedia Commons

Ziemie zabrane przez trzy mocarstwa w I rozbiorze Polski
Wikimedia Commons

Traktat rozbiorowy został podpisany dnia 5 sierpnia 1772 roku. Na jego mocy Rosja zagarnęła obszar 92 tys. km2 zamieszkany przez 1,3 mln ludzi. Były to województwa: inflanckie, część połockiego i witebskiego, mścisławskie i część mińskiego. Ponadto utracono miasta: Połock, Witebsk, Mohylew, Mścisław oraz Homel. Zabór rosyjski był największy pod względem obszaru i umożliwiał Rosji transport towarów rzeką Dźwiną do Rygi. Z kolei Austria otrzymała obszar o wielkości 83 tys. km2 zamieszkany przez 2,65 mln ludzi. W zaborze tym znalazła się część województw: krakowskiego i sandomierskiego, prawie całe województwo ruskie i bełskie, część podolskiego i wołyńskiego. Na rzecz Austrii przeszły miasta Lwów oraz Zamość, a Kraków stał się miastem granicznym. Austriacy przejęli także kopalnie soli w Wieliczce, Bochni i na Rusi. Natomiast Prusy zajęły obszar 36 tys. km2, gdzie mieszkało około 0,58 mln ludzi. Państwo to przejęło województwa: pomorskie, malborskie, chełmińskie i księstwo warmińskie, część województw: poznańskiego, gnieźnieńskiego i inowrocławskiego oraz brzeskiego. Toruń stał się miastem granicznym. Posiadłości pruskie były najsilniejsze ekonomicznie, co pozwoliło im kontrolować polski handel bałtycki. Gdy dodamy do tego jeszcze fakt, iż Śląsk znajdował się także w ich rękach, to wysuwa się obraz praktycznie całościowego uzależnienia handlu Rzeczypospolitej od pruskich komór celnych.

Polecamy również

Partnerzy



Przewiń do góry