Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Prawo czy bezprawie – stan wojenny a prawo PRL

Prawo czy bezprawie – stan wojenny a prawo PRL

Stan wojenny, a prawa człowieka

Czołgi T-55 podczas stanu wojennego w Zbąszyniu (Zdj. Wikimedia Commons)

Czołgi T-55 podczas stanu wojennego w Zbąszyniu
(Zdj. Wikimedia Commons)

Stan wojenny pod względem przestrzegania praw człowieka nie odbiegał od wcześniejszych praktyk aparatu represji. Nastąpiło zniesienie wszystkich wynegocjowanych dotąd postulatów z sierpnia i września (dekret Rady Państwa o stanie wojennym art.4 ust.l pkt 1) a ustawa zasadnicza stała się zwykłym tekstem, którego nikt nie respektował. Wraz z wydaniem dekretu o stanie wojennym, obwieszczenia i innych dekretów rosło niezadowolenie społeczeństwa. Pogwałcenie wszystkich praw obywatelskich ukazuje już obwieszczenie o wprowadzeniu stanu wojennego, które znosi wolność zgromadzeń, wydawania publikacji, zrzeszania się, swobodnego poruszania się po kraju a jednocześnie narzuca cenzurę korespondencji i mediów masowych.

Częstym zabiegiem było łamanie zasady prawa Lex retro non agit, która zakazywała stosowania prawa karnego wstecz. Prawo stanu wojennego stosowano już od 12 grudnia, wtedy zaczęły się pierwsze internowania, podczas gdy ogłoszono je w dzienniku ustaw dopiero 17 grudnia (z datą 14 grudnia).

Ofiary i kary

Wobec nieprzychylnie odnoszących się do władz, “prawo” stanu wojennego pozwalało skazać prawie każdego, przy czym ograniczone zostały procedury postępowania sądowego m.in. prawo do obrony. Z kolei kary były nad wyraz wysokie. Dowodem tego jest dekret o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia. Określa on, wobec kogo mogło być (brakuje dokończenia zdania). Podsumowując, stan wojenny był pogwałceniem wszelkich praw obywatelskich w stosunku do Konstytucji PRL. Władza ludowa łamała ratyfikowany w 1977 roku Międzynarodowy Pakt Praw Człowieka oraz Akt Końcowy KBiWE, a także dokonała zamachu stanu wobec praw obywatelskich poprzez utworzenie WRON-u, który był organem bezprawnym i wprowadzał faktyczną dyktaturę Wojciecha Jaruzelskiego. Chociaż prawa i wolności zawarte w Konstytucji z ’52 roku były w różnym stopniu respektowane, w zależności od danego okresu czasu np. odwilż gomułkowska, to istniały formalnie. Stan wojenny natomiast, jak czytamy w obwieszczeniu, wprowadzony wg Rady Państwa, na podstawie art 33 ust. 2 Konstytucji PRL w celu ochrony podstawowych interesów państwa i obywateli, nie posiadał podstaw prawnych. Co więcej wydane przez Radę Państwa dekrety w czasie trwającej sesji sejmu byty nieważne, nie miały mocy prawnej. Z tego wynika, że wszelkie wydane dekrety i rozporządzenia nie były wiążące gdyż zostały wprowadzone na bazie dekretu z mocą ustawy o wprowadzeniu stanu wojennego. Jednak przy użyciu siły starano się wymusić akceptację bezprawnych dekretów, egzekwowania „praw” stanu wojennego. Wbrew temu opozycja rozwijała się prężnie i rozszerzała swą działalność w podziemiu. Wprowadzone to postępowanie precyzuje m.in. możliwość wymierzenia kary śmierci i 25 lat pozbawienia wolności. Postępowanie to było prowadzone w trybie doraźnym bez możliwości odwołania się. co miało być jednym z wielu elementów zastraszania ludności. Słynnymi procesami były m.in. rozprawy A. Słowika, J. Kropiwnickiego, Ewy Kubasiewicz czy Władysława Frasyniuka, gdzie kary sięgały od 4,5 do 9 lat więzienia. W okresie całego stanu wojennego łącznie aresztowano z powodów politycznych ponad 13 000 osób, a internowano ponad 5000 działaczy „Solidarności”. O bezwzględności i samowoli organów bezpieki świadczą liczne ofiary śmiertelne. Wśród najbardziej znanych możemy wymienić: Grzegorza Przemyka, który zginął na skutek pobicia przez organy bezpieki, czy ofiary wydarzeń w kopalni Wujek” m.in. Zenona Zająca i Zbigniewa Wilka.

 Kamil Góra – autor bloga www.redprl.blogspot.com

Bibliografia:

  1. Konstytucja PRL (fragmenty).

  2. Dekret o stanie wojennym (fragment).

  3. Teka Edukacyjna IPN : Stan Wojenny, Warszawa 2003.

  4. Roszkowski Wojciech, Najnowsza historia Polski1945-1980. Tom 2 , Świat Książki 2003.

  5. Cenckiewicz Sławomir, Anna Solidarność, Wydawnictwo Zysk i S – ka 2010.

  6. Dudek Antoni, PRL bez makijażu, Znak 2008, ISBN 978-83-240-0976-3. 

Partnerzy



Przewiń do góry