Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Religia starożytnego Rzymu i początki chrześcijaństwa – 15 temat maturalny

Religia starożytnego Rzymu i początki chrześcijaństwa – 15 temat maturalny

Ważnym elementem religii rzymskiej była też tendencja do wyłanianie spośród bóstw tych najważniejszych, grupowania ich w triady (trójce) i oddawanie im szczególnej czci. Jak donoszą źródła historyczne, w tym przekazy pisane, na terenie Imperium czczone były dwie różne boskie triady. Obie z nich nazywano Kapitolińskimi, przy czym obydwie miały źródło w tradycjach italskich czasów przedrzymskich. Pierwotna triada (czasem zwana Prekapitolińską) składała się
z Jowisza, Marsa oraz Kwiryna (tak jak Mars, boga wojny i opiekuna żołnierzy, który początkowo był bóstwem Sabinów a po ich asymilacji został przyjęty do panteonu bóstw romańskich. Stopniowo tracił on na znaczeniu aż został całkowicie utożsamiony z Marsem). Jednak najbardziej znaną i najświętszą dla ludu rzymskiego triadą była
trójca Kapitolińska złożoną z Jowisza, Junony i Minerwy, której pochodzenie stanowiło swoistą mieszankę wpływów greckich i etruskich. Triady boskie zawsze stanowiły centralny obiekt kultu i odgrywały ważną rolę w życiu Imperium. 

Rzymski synkretyzm religijny

Triada kapitolińska Fot: Wikimedia Commons

Triada kapitolińska
Fot: Wikimedia Commons

Jak pewnie już słusznie zauważyłeś Rzymianie mieli tendencję do przejmowania religii podbitych ludów i łączenia jej z własnymi przejawami życia duchowego, a czasem nawet do zastępowania własnych bóstw tymi nowopoznanymi. Przykładem takiego synkretyzmu mogą być omawiane już przypadki przenikania elementów kultów sabińskiego, etruskiego i greckiego, ale też wpływy azjatyckie i afrykańskie.

Pod wpływem podbojów ziem wschodnich i południowych Rzymianie przyjęli w swój panteon wiele bóstw obcych, którym czasem oddawano cześć nawet w oderwaniu od tradycji romańskiej.

Przykładem może być kult frygijskiej bogini Kybele, która to wśród Hetytów utożsamiana była z płodnością, wiosną, urodzajem a później także ze światem zmarłych. W Azji Mniejszej czczona była już na początku I tysiąclecia p. n. e. a w Imperium jej kult przetrwał aż do poł. V w. n.e. Innym przykładem tego zjawiska jest kult irańskiego boga Mitry. W mitologii indoeuropejskiej był on bóstwem solarnym, któremu przypisywano także opiekę nad układami
i przysięgami oraz władcami i wojownikami. W okresie hellenistycznym jego kult zaczął szerzyć się w Grecji, gdzie jednak nie trafił na podatny grunt a Mitrę zaczęto utożsamiać z Apollem. Jednak w Rzymie sytuacja wyglądała już nieco inaczej. Mitraizm zdobył szeroki rozgłos a irańskie bóstwo stawiano na równi z tradycyjnymi bogami rzymskimi. Jako
zabójca byka, stał się jednym
z głównych obiektów wielbienia w pierwszych trzech stuleciach n.e.

To jednak nie wszystkie objawy rzymskiego synkretyzmu religijnego. W granicach Imperium, bowiem czczono również inne bóstwa min. egipskie, często przypisując im naprawdę wielką moc.

Jednak o cięgle nie wszystko! W okresie Rzymu cesarskiego, szczególnie zaś od II poł. I w. p. n.e. na terenie Imperium kultem otaczano osobę władcy. Każdy nowy cesarz otaczany był niemal boską czcią, co w sposób jasny stanowiło wpływ kultury egipskiej, gdzie z bóstwem utożsamiany był faraon. Ostatecznie taką formę kultu uprawomocniła dopiero decyzja Dioklecjana, który otwarcie tytułował się dominus et deus (pan i bóg). Uwielbieniem darzono również samo miasto (kult Rzymu).

Obrzędy religijne w starożytnym Rzymie

Składanie ofiary Marsowi Fot: Wikimedia Commons

Składanie ofiary Marsowi
Fot: Wikimedia Commons

Charakterystycznymi elementami kultu bogów w starożytnym Rzymie były:

Auspicja (wzorowane na obrzędach etruskich elementy kultu, polegające na zasięgnięciu opinii bogów poprzez obserwowanie zachowań dzikiego i hodowlanego ptactwa. Rzymianie organizowali je przed rozpoczęciem wszystkich ważniejszych czynności urzędowych i politycznych)

Haruspicja ( Obrządki bardzo podobne do auspicji i wywodzące się z tego samego źródła. Jedyną różnicą były tylko rzeczy, które wykorzystywano do zasięgania wróżb– w przypadku haruspicji były to wnętrzności zwierząt ofiarnych).

Brak wydzielonej klasy kapłańskiej (w odróżnieniu od innych starożytnych społeczeństw Rzymianie nie potrzebowali kapłanów, by czuć bliskość bogów. Ofiary składali urzędnicy państwowi, później także cesarze, a nawet zwykli obywatele. Istniały co prawda kolegia kapłańskie, ale nie były one oddzielną klasą społeczną jak w innych kulturach).

Ofiary zarówno bezkrwawe (z płodów rolnych i kwiatów) jak i krwawe (niektóre gatunki zwierząt. Brak ofiar z ludzi).

Bardzo silny kult przodków (element religii rzymskiej sięgający swymi korzeniami jeszcze czasów animizmu italskiego. Jego wyrazem był ołtarzyk ku czci przodków umieszczony w centralnym punkcie niemal każdego szanującego się rzymskiego domostwa).

Inną cechą charakterystyczną religii rzymskiej był jej skrajny praktycyzm. Żaden obywatel nie składał ofiar i nie ponosił innych obciążeń tylko po to by zadowolić bogów. Każdy wyznawca politeizmu rzymskiego zawsze oczekiwał wzajemności od bóstw, które darzył uwielbieniem (stąd właśnie wzięła się zasada Do, ut des– daję abyś dał mi). Według powszechnego w Imperium poglądu dobrobyt materialny, oraz pokój i zdrowie były możliwe tylko dzięki zachowaniu właściwej równowagi między bogami a ludźmi. Stąd właśnie wszelkie elementy kultu
w starożytnym Rzymie miały doprowadzić do pokoju z bogami (lać.
pax deorum).

  • Michał Jaworski

    Czy są opracowane również tematy np. z średniowiecza, nie tylko starożytności?

    • Dawid Siuta

      Będą wkrótce!

Partnerzy



Przewiń do góry