Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Rozwój oświaty w Polsce w początkowym okresie budowy podstaw socjalizmu

Rozwój oświaty w Polsce w początkowym okresie budowy podstaw socjalizmu

Rok 1948 to niezwykle ważna i szczególna pod wieloma względami data w dziejach naszego kraju. Wtedy to doszło do konsolidacji ruchu robotniczego, czego wyznacznikiem był II Zjazd Polskiej Partii Robotniczej oraz XXVIII Kongres Polskiej Partii Socjalistycznej, które to w ostatecznym rozrachunku doprowadziły do utworzenia Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. PZPR w latach kolejnych decydował o najważniejszych sprawach w państwie, w tym także w dziedzinie oświaty.

Umocnienie się obozu socjalistycznego pozwoliło na rozpoczęcie prac mających na celu budowę podstaw socjalizmu w Polsce. Na Kongresie Zjednoczeniowym, który obradował do 21 grudnia 1948 roku, przyjęto wiele istotnych dokumentów mających zrewolucjonizować życie w kraju nad Wisłą. I tak zatwierdzono wówczas Deklarację ideową PZPR oraz 6–letni Plan Rozwoju Gospodarczego i Budowy Podstaw Socjalizmu[1]. Wspomniana Deklaracja za podstawowe warunki stworzenia kultury socjalistycznej w Polsce w odniesieniu do oświaty, uważała spełnienie zadań, w których mowa była o całkowitej likwidacji analfabetyzmu, dalszej rozbudowie szkolnictwa na wszystkich szczeblach, przygotowaniu wykwalifikowanej kadry nauczycielskiej oraz o wprowadzeniu do polskiego szkolnictwa idei marksizmu – leninizmu[2]. Dokument ten wskazywał na konieczność zwalczania wszystkich możliwych wpływów i elementów wstecznych oraz konieczność rozwijania „kultury, nauki i sztuki związanej z dążeniami mas ludowych, odzwierciedlającej ich pragnienia, wychowującej naród w duchu humanizmu, demokracji, socjalizmu”[3].

Warszawa, 12 grudnia 1948. Kongres Zjednoczeniowy Polskiej Partii Robotniczej (PPR) i Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) obradował 15-21 grudnia w auli Gmachu Głównego Politechniki Warszawskiej. Powstała Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR). Na zdjęciu udekorowana ul. Noakowskiego.

Warszawa, 12 grudnia 1948. Kongres Zjednoczeniowy Polskiej Partii Robotniczej (PPR) i Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) obradował 15-21 grudnia w auli Gmachu Głównego Politechniki Warszawskiej. Powstała Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR). Na zdjęciu udekorowana ul. Noakowskiego.

Pierwszym zadaniem, z którym przyszło zmierzyć się nowej władzy była likwidacja analfabetyzmu, który był podstawową przeszkodą na drodze do stworzenia odpowiednich warunków dla kultury socjalistycznej. Ta ogólnonarodowa kampania przeprowadzona została w latach 1949 – 1951, a poprzedziła ją ustawa uchwalona przez Sejm z dnia 7 kwietnia 1949 r. W pierwszym roku trwania akcji wprowadzono społeczny obowiązek uczenia się czytania i pisania dotyczący wszystkich analfabetów w przedziale wiekowym 14 – 50 lat oraz obowiązek mówiący o społecznej służbie walki z analfabetyzmem skierowany do grupy osób wykształconych[4]. Tą grupą byli w dużej mierze oczywiście nauczyciele, z których znaczna część nie była przychylna propozycjom składanym im przez władze odpowiedzialne za oświatę i szkolnictwo. Aby zrozumieć z jak poważnym problemem należało się zmierzyć przeprowadzono rejestrację, która wykazała istnienie w Polsce analfabetyzmu jako zjawiska o charakterze masowym. Ustalono, że ok 1,4 mln obywateli w wieku od 14 lat nie potrafi czytać i pisać. Na wsi stopień analfabetyzmu był kilkakrotnie większy niż w mieście i wynosił 78 %<[5]. Dzięki zaangażowaniu społeczeństwa oraz przede wszystkim ofiarności nauczycieli, którzy nie zawsze z własnej woli wykonywali te niezmiernie trudne i czasochłonne zadanie, już 21 grudnia 1951 roku Pełnomocnik Rządu do Walki z Analfabetyzmem, Stefan Matuszewski, pozwolił sobie na stwierdzenie, że analfabetyzm będący do tej pory zjawiskiem masowym, został zlikwidowany[6]. W okresie trwania akcji brało udział, jak podaje Andrzej Świecki, ponad 52 tysiące nauczycieli zawodowych i ponad 25 tysięcy nauczycieli społecznych. Po tym szeroko opisywanym sukcesie władzy, Sejm dnia 15 lutego 1952 roku uchwalił ustawę „O zmianie form organizacji nauczania początkowego dorosłych”, która zniosła urząd pełnomocnika rządu oraz jego organy, a przynależne im kompetencje przekazano ministrowi oświaty oraz prezydiom wojewódzkich, powiatowych i miejskich rad narodowych. Ponadto zobowiązano administrację szkolną do prowadzenia w dalszym ciągu skutecznej walki z resztkami analfabetyzmu oraz podjęcia wysiłków mających nie dopuścić do jego nawrotu[7].

Partnerzy



Przewiń do góry