Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Rozwój oświaty w Polsce w początkowym okresie budowy podstaw socjalizmu

Rozwój oświaty w Polsce w początkowym okresie budowy podstaw socjalizmu

Kwestią, którą należało także rozwiązać w możliwie jak najkrótszym czasie była sprawa organizacji kształcenia nauczycieli, których w pierwszych powojennych latach brakowało. Już w 1945 roku zaczęły powstawać licea pedagogiczne, a w kolejnym rozpoczęto organizację państwowych wyższych szkół pedagogicznych. Z kolei kształcenie kadr do szkół zawodowych odbywało się w technikach przemysłowo–pedagogicznych. W pierwszych latach powojennych w organizowaniu kształcenia nauczycieli nawiązywano do praktyki z czasu poprzedzającego drugą wojnę światową. W początkowym etapie zmieniono jedynie formy, które starano się dostosowywać do aktualnych potrzeb jak i możliwości kadrowych. Pierwsze lata to typowy okres przejściowy, w którym należało wykształcić na możliwie najlepszym poziomie kadrę, która właściwie od zaraz mogłaby przystąpić do pracy. I tak pojawiły się formy kursowe w kształceniu nauczycieli, które z czasem przeobraziły się w struktury organizacyjno–programowe liceum pedagogicznego. Do 1956 r. nauka w nich trwała 4 lata. Natomiast ramy organizacyjne pierwszych po wojnie liceów pedagogicznych określone zostały w instrukcji Ministerstwa Oświaty z dnia 16 lipca 1945 r. „O organizacji roku szkolnego 1945/1946”[13]. Przygotowanie człowieka do podjęcia pracy w roli nauczyciela nie było ani łatwe, ani tym bardziej tanie. Ponadto należało tak prowadzić proces edukacyjny, aby ten przyszły „mistrz” dla swoich uczniów był całkowicie podporządkowany ideom propagowanym przez władze państwowe. Dlatego też z czasem do tego zawodu mogli wejść głównie ludzie, którzy nie mieli problemów z przekazywaniem młodemu pokoleniu informacji, które niekoniecznie miały pokrycie w rzeczywistości. Nauczyciel miał przede wszystkim przekazywać treści wygodne i pożądane przez władze socjalistyczne oraz tak kierować rozwojem młodego człowieka, aby ten nie zraził się do owych idei i w przyszłości podążał wyznaczonym przez partię szlakiem. Oczywiście byli także ludzie, którzy nie zgadzali się z propagandą socjalistyczną, jednak i oni musieli w pewnym stopniu się podporządkować, aby zdobyć pracę i mieć z czego utrzymać rodzinę. Dlatego też mówienie, że nauczyciele byli przedłużeniem myśli propagowanej przez państwo jest w wielu przypadkach dla tych ludzi krzywdzące. Wydaje się, że proces kształcenia przyszłych kadr przebiegał w Polsce w sposób dość sprawny, biorąc oczywiście pod uwagę wszystkie uwarunkowania zarówno te polityczne jak i materialne.

Warszawa, 1946. Studenci Wydziału Chemii w czasie wykładu.

Warszawa, 1946. Studenci Wydziału Chemii w czasie wykładu.

Budowa i rozwój systemu oświaty w początkowym okresie kształtujących się podstaw socjalizmu była zadaniem niezmiernie skomplikowanym. Z jednej strony należało brać pod uwagę odczucia zwykłych obywateli, z drugiej jednak wykonywać polecenia rządu, który to otrzymywał stosowne wytyczne wiadomego pochodzenia. W Polsce wspomniany okres to czas, kiedy nie do końca wszystko było jeszcze klarowne. Owszem, część ludzi była świadoma tego, że nasz kraj nie jest zupełnie samodzielny, ale większość zajęta organizowaniem na nowo swojego życia nie zauważała oczywistych znaków, które jednoznacznie wskazywały, czego będzie się można spodziewać w najbliższym czasie. Lata te trzeba traktować jako czas próby dla wielu nauczycieli, próby której niestety nie zaliczyli pozytywnie wszyscy z nich. Natomiast jeżeli chodzi o państwo, to ocena jego działalności zależy w głównej mierze od tego, czy ktoś uważa socjalizm za system dobry lub zły. Ogólnie rzecz biorąc omawiany okres był czasem, kiedy wiele spraw związanych z oświatą dopiero raczkowało, a inne kwestie, te dotyczące kultury socjalistycznej, zajmowały nadrzędne stanowisko w działalności organów państwa. Dlatego też podejmując się jakiejkolwiek próby oceny tego, co wówczas zaszło, należy brać pod uwagę wszelkie uwarunkowania społeczne i przede wszystkim polityczne.

Maciej Wierzchnicki

Bibliografia:

Źródła drukowane:

„Dziennik Urzędowy Ministerstwa Oświaty”, 1945, nr 2.

Czasopisma:

Wierzchnicki M., Szkoła Podstawowa w Polsce – wczoraj i dziś, „Edukacja i Dialog, 2014, nr 7- 8.

Opracowania:

Barbag J., Zagadnienie programów szkolnych i wyników nauczania, referat wygłoszony na Ogólnokrajowym Zjeździe Inspektorów Szkolnych w Warszawie, w maju 1949 r., Warszawa 1949.

Dobosiewicz S., Reforma Szkoły Podstawowej, Warszawa 1971.

Pęcherski M., Świątek M., Organizacja oświaty w Polsce w latach 1917 – 1977. Podstawowe akty prawne, Warszawa 1978.

Podstawy ideologiczne PZPR, referat Bolesława Bieruta wygłosz. w dn. 15 grudnia 1948 r. na Kongresie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Deklaracja ideowa PZPR, wyd. 2, Warszawa 1949.

Potyrała B., Szkoła Podstawowa w Polsce 1944 – 1984. Uwarunkowania społeczno – polityczne, Warszawa 1987.

Świecki A., Oświata i szkolnictwo w Polsce Ludowej, Warszawa 1968.

Przypisy:

[1] B. Potyrała, Szkoła Podstawowa w Polsce 1944 – 1984. Uwarunkowania społeczno – polityczne, Warszawa 1987, s. 41.
[2] Podstawy ideologiczne PZPR, referat Bolesława Bieruta wygłosz. w dn. 15 grudnia 1948 r. na Kongresie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Deklaracja ideowa PZPR, wyd. 2, Warszawa 1949, s. 140.
[3] Tamże, s. 140.
[4] S. Dobosiewicz, Reforma Szkoły Podstawowej, Warszawa 1971, s. 24.
[5] A. Świecki, Oświata i szkolnictwo w Polsce Ludowej, Warszawa 1968, s. 128.
[6] M. Pęcherski, M. Świątek, Organizacja oświaty w Polsce w latach 1917 – 1977. Podstawowe akty prawne, Warszawa 1978, s. 72.
[7] A. Świecki, op. cit., s. 130.
[8] M. Wierzchnicki, Szkoła Podstawowa w Polsce – wczoraj i dziś, „Edukacja i Dialog, 2014, nr 7- 8, s. 28 – 31.
[9] M. Pęcherski, M. Świątek, op. cit., s. 73.
[10] B. Potyrała, op. cit., s. 49.
[11] J. Barbag, Zagadnienie programów szkolnych i wyników nauczania: referat wygłoszony na Ogólnokrajowym Zjeździe Inspektorów Szkolnych w Warszawie, w maju 1949 r., Warszawa 1949, s. 5 -6.
[12] M. Pęcherski, M. Świątek, op. cit., s. 77 – 78.
[13] „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Oświaty”, 1945, nr 2, poz. 62.

Partnerzy



Przewiń do góry