Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Sytuacja polityczna w Mezopotamii pod rządami dynastii akadyjskiej

Sytuacja polityczna w Mezopotamii pod rządami dynastii akadyjskiej

Dzieje imperium akadyjskiego rządzonego z różnymi skutkami przez władców z dynastii akadyjskiej obejmują niemal 200 lat historii terenów, na których na przełomie IV i III tysiąclecia pojawiają się plemiona pochodzenia semickiego. Byli to prawdopodobnie przodkowie Akadyjczyków, którzy początkowo osiedlali się na obszarze północnej Babilonii i w dolinie rzeki Dijali1. Obszar, na którym około 2350 roku rozpoczęła swoje rządy dynastia akadyjska zwiemy dziś Mezopotamią (obejmowała ona wówczas przede wszystkim terytorium współczesnego Iraku). Jak doszło do przejęcia władzy w Mezopotamii przez Sargona Wielkiego? Czasy rządów dynastii akadyjskiej i jej niespodziewany upadek na skutek konfliktów wewnątrz dynastycznych, najazdu Gutejów – te problemy chciałbym przybliżyć w mojej pracy.

Lugalzagesi, ensi miasta-państwa Umma był jednym z pierwszych sumeryjskich władców, który dążył do zjednoczenia całego obszaru Sumeru. Pierwszym aktem zjednoczeniowej myśli władcy Ummy było podbicie miasta-państwa Lagasz rządzonego wówczas przez największego reformatora sumeryjskiego Urukaginę, następnie Lugalzagesi stał się władcą Ur, Uruk i innych miast południowej Mezopotamii. Lugalzagesi zniszczył także miasto Mari na północy2 oraz przejął kontrolę nad ziemiami ”od Dolnego Morza” (Zatoki),wzdłuż Tygrysu i Eufratu do „Górnego Morza” (Morze Śródziemne)3. Wówczas świątynia Enlila w Nippur ogłosiła go „władcą Sumeru” (lugal kalama – władca kraju)4. Do naszych czasów zachowały się wazy wapienne odkryte w Nippur, z inskrypcją zawierającą wszystkie miasta-państwa, które podbił ensi Ummy5. W czasach panowania Lugalzagesiego siedzibą niego zostało Uruk. Władca ten jest według Sumeryjskiej Listy Królów jedynym przedstawicielem III dynastii z Uruk. Imperium Lugalzagesiego przetrwało przez 24 lata i poddało się dopiero Sargonowi (Šarru-kin – prawowity król) z Akadu, założycielowi dynastii i twórcy imperium akadyjskiego. Tabliczka z tekstem inskrypcji skopiowanej ze statuy w świątyni Enlila w Nippur informuje nas, że sam Lugalzagesi zakończył swoją polityczną karierę zamknięty w żelaznej klatce umieszczonej przed świątynią Enlila w Nippur. Po panowaniu Lugalzagesiego Uruk nadal było miastem ważnym, ale już nigdy nie było siedzibą władcy.

Zasięg imperium akadyjskiego (kolor zielony)

Zasięg imperium akadyjskiego (kolor zielony) Zdj. Wikimedia Commons

Dynastia akadyjska została założona przez Sargona z Akadu po sukcesie w walce z władcą Uruk Lugalzagesim. Pochodzenie Sargona możemy niejednoznacznie określić dzięki spisanej legendzie o założycielu dynastii. Według tekstu legendy spisanej prawdopodobnie w VIII w. p.n.e. (Posiadamy dwie niekompletne kopie z okresu nowoasyryjskiego i jedną kopię z okresu nowobabilońskiego z biblioteki Asurbanipala.) Sargon pochodził z miasta Azupiranu6, matka jego była wysoką kapłanką, zaś bracia jego ojca mieszkali w górach. Sargonem po wyłowieniu z Eufratu koszyka zaopiekował się ogrodnik Akki (Aqqi), który po kilku latach oddał Go pod opiekę bogini Isztar. Jeszcze przed objęciem tronu Sargon został sługą Ur-Zababy, władcy Kisz, w Sumeryjskiej Liście Królów widniejącemu jako drugi król IV dynastii z Kisz. Podczas służby u Ur-Zababy Sargon doszedł do rangi królewskiego podczaszego i zbuntował się przeciwko swojemu opiekunowi, zdetronizował Go i został królem Kisz, zaś po wspomnianym wyżej aresztowaniu Lugalzagesiego został także władcą Sumeru. Głównym źródłem do okresu panowania Sargona są wspomniane już wyżej inskrypcje z Nippur skopiowane przez skrybów okresu starobabilońskiego. Zapisane są one częściowo w wersji akadyjskiej, częściowo w wersji dwujęzycznej (sumeryjsko-akadyjskiej) Według tych tekstów, Sargon walczył z sumeryjskimi miastami-państwami południowej Babilonii, zburzył mury miejskie i wziął w niewolę 50 ensich (wśród których znalazł się również Lugalzagesi z Uruk, były władca Ummy)7. Podczas wojny z sumeryjskimi namiestnikami Sargon stoczył 34 bitwy na terytorium Mezopotamii8.

Sargon z Akadu był twórcą pierwszego imperium na terenie starożytnej Mezopotamii – imperium akadyjskiego i zdołał je zjednoczyć na tyle, że przetrwało ono w całości niemal 200 lat. Akadyjczycy przejęli w całości kulturę Sumerów dopasowując swój język do pisma klinowego, które od 2 połowy III tysiąclecia było używane na terenie całego Starożytnego Bliskiego Wschodu (pisma klinowego używano nawet w starożytnym Egipcie do korespondencji handlowej). Kultura sumeryjska wywodząca się z kultur protoeufratejskich (takich jak: kultura Ubajd czy kultura Uruk) zanika dopiero w czasach III dynastii z Ur (2112 – 20049). Społeczeństwa kultury Ubajd stworzyły m.in. nazewnictwo miast i rzek, a także imiona niektórych bogów sumeryjskich np.: Ea – władca ziemi, którego Sumerowie włączyli do swego panteonu pod zmienionym imieniem – Enki. Zmiana imienia nastąpiła prawdopodobnie ze względu na to, że imię „władcy ziemi” nie jest pochodzenia sumeryjskiego10 W początkowych latach swojego panowania Sargon akadyjski przenosi stolicę Sumeru do założonego przez siebie nowego miasta Akad11. Sargon wprowadza język akadyjski do królewskiej administracji, jednak język sumeryjski jest nadal używany. Po umocnieniu swojej pozycji w nowej stolicy Sargon z Akadu kieruje się na północ włączając do tworzonego przez siebie imperium między innymi miasto Mari. Jedną z najbardziej znanych wypraw Sargona akadyjskiego jest wyprawa na Purushandę opisana w tekście legendy Šar tamḫ āri. Legenda ta opowiada o ciężkiej do przebycia drodze do miasta w centralnej Anatolii, której trudy dają się we znaki żołnierzom. W Purushandzie Sargon wraz z żołnierzami spotyka się z miejscowymi kupcami, którzy dają mu wskazówki jak dojść do pałacu Nur-Dagana. Nur-Dagan – władca Purushandy jest pewny, że skoro żaden z obcych władców jeszcze do niego nie dotarł to Sargonowi też się ta sztuka nie uda. Sargon dociera jednak do pałacu Nur-Dagana, zaś postawa tego ostatniego diametralnie się zmienia. Nur-Dagan składa hołd Sargonowi – niezwyciężonemu w bojach, twórcy wielkiego imperium, z którym (przynajmniej w jego czasach) na całym Bliskim Wschodzie każdy musiał się liczyć. Końcowe fragmenty tekstu podają, że Sargon przebywał wraz z żołnierzami w Purushandzie przez trzy lata12. W końcowych latach swego panowania Sargon wyprawia się na Elam, w celu narzucenia swego zwierzchnictwa władcom tego miasta, a także aby uzyskać swobodny dostęp do surowców (głównie drewna oraz kamienia), których w Elamie nie brakowało13.

Partnerzy



Przewiń do góry