Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Szkolnictwo ogólnokształcące w Polsce w latach 1948 – 1961

Szkolnictwo ogólnokształcące w Polsce w latach 1948 – 1961

Polityka oświatowa Polski Ludowej, którą datuje się od lipca 1944 roku, kształtowała się w toku walki o socjalistyczny charakter państwa polskiego. Do czynników, jakie wpłynęły na ustalenie jej zasadniczych kierunków rozwoju zaliczamy ideologię społeczną, poziom gospodarki, stosunki demograficzne oraz uzyskanie nowych granic państwowych. O ile pierwsze powojenne lata były niezwykle trudne, a polskie szkolnictwo dopiero odbudowywało się ze zniszczeń wojennych, to już następny okres powinien być przynajmniej w założeniu odrobinę bardziej przyjazny. Dlatego też warto zastanowić się, jak funkcjonowało szkolnictwo ogólnokształcące od roku 1948, aż po kolejną ważną reformę z 1961 roku i porównać, który z okresów był korzystniejszy dla całej polskiej społeczności oświatowej.

Rok 1948 przyniósł reformę szkolnictwa ogólnokształcącego. Wszelkie zmiany zostały wprowadzone w życie począwszy od dnia 4 maja. Od tego czasu obowiązywać miała siedmioklasowa szkoła podstawowa o jednolitym programie nauczania oraz czteroletnie liceum ogólnokształcące oparte na jej podbudowie programowej. Od roku szkolnego 1948/1949 organizacja omawianego rodzaju szkolnictwa przybrała następujące formy:

a) szkoła ogólnokształcąca stopnia podstawowego i licealnego (klasy I – XI),

b) szkoła ogólnokształcąca stopnia podstawowego (klasy I – VII),

c) szkoła ogólnokształcąca stopnia licealnego (klasy VIII – XI)[1].

Dzieci ze szkoły podstawowej

Dzieci ze szkoły podstawowej

Ponadto od dnia 1 września funkcjonujące do tej pory gimnazja i licea ogólnokształcące po połączeniu z odpowiednią liczbą szkół podstawowych przekształcono w jednolite szkoły stopnia podstawowego i licealnego bądź przemianowano je na szkoły ogólnokształcące stopnia licealnego. Młodzież ucząca się w szkołach o zróżnicowanych programach nauczania w momencie wejścia w życie reformy uzyskała możliwość ukończenia jej według systemu poprzednio obowiązującego. Troska tworzącej się władzy komunistycznej o właściwy kierunek rozwoju polskiej oświaty znalazła swe odzwierciedlenie w „Deklaracji ideowej Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej”, w której przeczytać możemy, iż podstawowymi warunkami stworzenia kultury socjalistycznej w Polsce są: całkowita likwidacja analfabetyzmu w kraju, dalsza rozbudowa szkolnictwa wszystkich szczebli, zwłaszcza szkolnictwa zawodowego, wychowanie kadr nauczycielskich, wydatna poprawa położenia nauczycieli, podniesienie poziomu ideologicznego naszego szkolnictwa i przepojenie tego szkolnictwa ideami marksizmu – leninizmu, związanie działaczy nauki i sztuki z masami ludowymi i ich walką, szeroka przebudowa i rozbudowa instytucji kulturalnych w mieście i na wsi, udostępnienie masom ludowym wszystkich zdobyczy kultury i aktywny udział mas ludowych w budowaniu nowej kultury[2].

Dążąc do upowszechnienia szkolnictwa zawodowego władze oświatowe podjęły szereg kroków zmierzających do przebudowy szkoły zawodowej. W 1949 roku zagadnieniem tym zajął się Centralny Urząd Szkolenia Zawodowego, którego projekt nowej struktury wspomnianego rodzaju edukacji został zatwierdzony dnia 23 czerwca 1951 roku przez Prezydium Rządu. Na jego mocy istniejące dotychczas różne rodzaje i typy szkół zawodowych przekształcono w szkoły przysposobienia zawodowego, zasadnicze szkoły zawodowe oraz technika i licea zawodowe. W międzyczasie zaczął rozwijać się ruch na rzecz tzw. politechnizacji szkół ogólnokształcących, gdyż te w sposób niewystarczający edukowały w zakresie umiejętności manualnych, nie uwzględniając elementów ówczesnej techniki. O tej kwestii mówi Instrukcja Ministerstwa Oświaty w sprawie organizacji roku szkolnego 1953/1954. Możemy znaleźć w niej informacje zalecające wprowadzenie do nauczania w szkolnictwie podstawowym i średnim coraz szerzej elementy politechnizacji w oparciu o określone minimum wyposażenia w pomoce naukowe, o własną produkcję pomocy naukowych, o właściwą organizację pracowni szkolnych i działki szkolnej[3]. Ponadto dokument ten poruszał kwestie upowszechnienia szkoły średniej ogólnokształcącej w takim zakresie, aby już w roku 1960 można było zapewnić wszystkim absolwentom szkół podstawowych w miastach o liczbie ludności około 100 tys., w miastach wojewódzkich i największych ośrodkach przemysłowych możliwość wyboru kształcenia w szkole ogólnokształcącej albo w zawodowej.

Rok 1956 przyniósł przemiany, które swoim zasięgiem objęły całokształt życia politycznego i społeczno–gospodarczego. Nie ominęły także spraw związanych z oświatą. I tak dnia 23 marca 1956 roku wszedł w życie dekret o obowiązku szkolnym, o którym mówiło zarządzenie ministra oświaty z dnia 8 października tego samego roku[4]. Dokument ten ustalał, iż obowiązkowe staje się pobieranie nauki w zakresie siedmiu klas szkoły podstawowej. Ponadto sprecyzowano dokładnie wiek, w jakim dziecko powinno rozpocząć naukę i ustalono, że będzie to rok, w którym przyszły uczeń kończy 7 lat. Dodatkowo stwierdzono, iż nauka ma trwać do momentu ukończenia siedmiu klas, ale nie dłużej niż do 16 urodzin dziecka. W tym samym mniej więcej czasie rozgorzała publiczna dyskusja nad koniecznością przebudowy systemu szkolnego, który ukształtował się w wyniku zmian z 1948 i 1951 roku. Zarząd Główny Nauczycielstwa Polskiego w 1956 roku stwierdził, iż Związek stoi na stanowisku podjęcia natychmiast prac przygotowawczych do przeprowadzenia reformy szkolnej, dostosowującej ustrój i organizację szkolnictwa do potrzeb kraju socjalistycznego i nowego układu stosunków społecznych[5]. W tamtym okresie często debatowano nad dwoma totalnie odmiennymi koncepcjami projektowanej szkoły podstawowej. Pierwsza mówiła o wprowadzeniu dziesięcioletniej obowiązkowej szkoły ogólnokształcącej, w oparciu o którą funkcjonować miały dwuletnie licea ogólnokształcące oraz szkolnictwo zawodowe. Druga z kolei proponowała przedłużenie nauki w szkole podstawowej o 12 miesięcy. Wszystkie projekty przyszłego ustroju szkolnego chciały aby opieką szkolną objęta była młodzież w wieku 14 – 18 lat[6].

Partnerzy



Przewiń do góry