Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Theresienstadt – miasto więzienie

Theresienstadt – miasto więzienie

Zbudowane w 1790 roku miasto warowne, zamienione w XIX wieku na więzienie, w którym karę odbywał m.in. Gavrilo Princip – zabójca arcyksięcia Franciszka Ferdynanda (Sarajewo 1914 r.). Po aneksji Czechosłowacji przez hitlerowskie Niemcy zostało tam utworzone w 1941 roku największe „modelowe” getto oraz tranzytowy obóz koncentracyjny zwany Theresienstadt.

Nieco z historii miasta

Terezin to miasto w Czechach, w kraju usteckim, nad rzeką Ohře, na południowy wschód od Litomierzyc, które liczy obecnie około 3000 mieszkańców.

Centrum Terezina nie zdradza ciemnej historii tego miejsca

Centrum Terezina nie zdradza ciemnej historii tego miejsca

Budowa Terezina rozpoczęła się w 1790 roku na rozkaz cesarza Austrii, Józefa II Habsburga. Twierdza została nazwana na cześć jego matki Marii Teresy. Miasto zostało zbudowane na planie szachownicy i opasane potężnymi, podwójnymi murami z cegły o długości 4 km, połączonymi podziemnymi tunelami. Fortyfikacje te istnieją do dnia dzisiejszego. Terezin nigdy nie był oblegany. W 1879 roku po zawarciu tajnego układu pomiędzy Austrią a Prusami Terezin stracił znaczenie strategiczne. W połowie XIX wieku twierdzę przekształcono w więzienie polityczne, gdzie osadzono m.in. członków organizacji Młoda Bośnia, odpowiedzialnych za zamach w Sarajewie z 28 czerwca 1914 roku, wśród nich był Gavrilo Princip (zabójca arcyksięcia Franciszka Ferdynanda), który zmarł na gruźlicę 28 kwietnia 1918 roku o godz. 18.30 w pokoju nr 33 w sektorze 13 szpitala więziennego. Jego ciało ekshumowano 2 czerwca 1920 roku i przewieziono do Królestwa SHS (Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców – powstałe w grudniu 1918 roku, w 1929 roku formalnie przemianowane na Królestwo Jugosławii). W marcu 1939 roku, po dokonaniu aneksji Czechosłowacji, Terezin znalazł się na terenach okupowanego przez III Rzeszę Protektoratu Czech i Moraw. Jako że struktura urbanistyczna Terezina składa się z dwóch ważnych elementów: sporej wielkości miasta warownego, otoczonego murami Vaubana (nazwa pochodzi od nazwiska francuskiego architekta i inżyniera wojskowego, twórcy systemu budowania twierdz) oraz wkomponowanej w system murów tzw. Małej Warowni (Małej Twierdzy), to ta pierwsza przestrzeń posłużyła nazistowskim Niemcom do stworzenia wielkiego getta, a druga – tranzytowego obozu koncentracyjnego.

Miasto w rękach nazistów

W listopadzie 1941 roku na rozkaz Himmlera całe warowne miasto zostało zamknięte, a miejscowa ludność (ok. 3500 osób) wysiedlona. Terezin został zmieniony w żydowskie getto, do którego przenoszono żydowskie rodziny głównie z Czech, ale także z Niemiec, Austrii oraz z Europy Zachodniej. W znajdujących się za potężnymi murami koszarach utworzono obóz koncentracyjny Theresienstadt. Chociaż nie był to obóz zagłady, to przez panujące w Terezinie warunki zmarło tam z głodu i chorób 33.000 osób. Pomimo przeludnienia i więziennych warunków obóz miał pewien rodzaj samorządu, a więźniowie prowadzili szkoły i działalność kulturalną. Niemcy pozwolili na to ze względów politycznych i propagandowych, aby pokazać, że Żydzi są dobrze traktowani. Theresienstadt przedstawiany był jako „modelowe” getto, miejsce nowego typu osadnictwa żydowskiego czy też obozu rodzinnego. Od października 1942 roku Terezin służył jako obóz przejściowy dla 155 000 Żydów z całej Europy. Z tej liczby 105 000 nie miało jeszcze 15 lat. Tych, którzy przeżyli ciężkie warunki w Terezinie, przewożono do gett w okupowanej Polsce lub wprost do KL Auschwitz bądź innych obozów zagłady (Treblinka).

Najbardziej groteskowym aspektem Terezina jest fakt, że Niemcy urządzili jego część jako obóz pokazowy. Powstał film pokazujący mieszkańców prowadzących normalne życie, chodzących do nieistniejących sklepów i banków, przygrywające orkiestry przy herbatkach w wypielęgnowanych ogrodach, a także przybycie żydowskich dzieci z Holandii i ich ciepłe przywitanie przez komendanta obozu. Ten film nie pokazał jednak, że te same dzieci kilka dni później zostały wywiezione do obozu Auschwitz. W czerwcu 1944 roku zaaranżowano sceny normalnego życia dla delegacji Czerwonego Krzyża, której nie zostały pokazane baraki, gdzie zostali stłoczeni w strasznych warunkach ci, którzy jeszcze żyli i których nie zdążono wywieźć do innych obozów. Komisji pokazano inną część starszego getta, jeżdżąc samochodem z kierowcą (komisja nie wiedziała, że szoferem był przebrany oficer SS). Delegacja dała się oszukać i sporządziła przychylny raport. Kiedy w dniu 8 maja 1945 roku czerwonoarmiści wyzwolili obóz, zastali w nim 17 500 wycieńczonych więźniów.

Partnerzy



Przewiń do góry