Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Upadek sławnego kanclerza – proces Tomasza Morusa

Upadek sławnego kanclerza – proces Tomasza Morusa

Taktyka ta jednak okazała się nieskuteczna, 12 kwietnia wezwano go do złożenia przysięgi na akt o sukcesji. Wolność Tomasza Morusa zakończyła się 17 kwietnia. Tego dnia został wezwany do rezydencji biskupa Canterbury w Lambeth. Zażądano od niego złożenia przysięgi na Akt o supremacji. Kiedy odmówił, obecny na miejscu kanclerz Thomas Audley oraz arcybiskup Canterbury Thomas Cranmer usiłowali przekonać go do zmiany stanowiska. Kiedy ich wysiłek okazał się daremny, rozpoczęli przesłuchanie Morusa. Następnie aresztowano go i przetransportowano do Tower, której murów miał już nie opuścić. Po uwięzieniu pisał w liście do swojej córki Margaret Roper, iż wierzy w łaskę króla i wierzy, że nie spotka go z jego ręki żadna krzywda. Jego żona pisała do Henryka VIII przypominając władcy wierną służbę męża oraz błagając o łaskę. Nie uzyskała jednak odpowiedzi.

Łaskę królewską obiecywał za to główny doradca monarchy – Tomasz Cromwell. 30 kwietnia odwiedził więźnia zapewniając o tym, iż Henryk VIII nie chce śmierci swojego starego doradcy. Jak na razie jednak jedyną oznaką miłosierdzia władcy była zgoda to, by uwięzionego mogły odwiedzać jego żona i córka Margaret.

W połowie czerwca Morus został pozbawiony książek, które dotychczas pozwolono mu trzymać w celi. Przybyli po nie Richard Southwell i Richard Rich. Wówczas doszło do rozmowy, która miała okazać się przełomową dla losu byłego kanclerza.

Proces i egzekucja

Proces Morusa rozpoczął się 1 lipca. Sądziła go specjalnie do tego powołana komisja, w skład której wchodzili między innymi książęta Norfolk i Suffolk, a także kanclerz Audley. Mieli oni opinię najbardziej zaufanych ludzi króla. Taki dobór sędziów sprawiał, że Henryk VIII mógł być pewien przebiegu procesu. Były królewski doradca został oskarżony o to, iż nie uznaje królewskiego tytułu Głowy Kościoła na Ziemi. Podczas przesłuchania starał się unikać jednoznacznych odpowiedzi na zadawane pytania. Od początku zaznaczał, iż nigdy nie występował przeciwko uchwalonym przez parlament prawom, zaś nie można nikogo skazać za samo milczenie. Podkreślał, że pozostaje wiernym sługą króla. Morus usprawiedliwiał odmowę złożenia wymaganej przysięgi, jej niezgodnością z sumieniem byłego kanclerza. Jednocześnie przypominał sędziom o tym, iż nie namawiał nikogo do naśladowanie jego postawy.

Głównym dowodem na jego winę okazało się zeznanie Richarda Richa. Został on wezwany, by zdać z relację z wydarzeń, jakie miały miejsce podczas jego wizyty u kanclerza w czerwcu. Rich szczegółowo opisał swoją rozmowę z Morusem. Z więźniem mieli rozmawiać o prawie parlamentu do podejmowania decyzji. W pewnym momencie Morus miał stwierdzić, iż parlament może wydać nawet akt, wedle którego Bóg nie będzie Bogiem. Zapytał swojego rozmówcę, czy Bóg rzeczywiście utracił swoje atrybuty tylko przez wzgląd na uchwałę parlamentu? Rich stwierdził wówczas, że władza nie ma prawa podejmować takich decyzji. Na to były kanclerz miał odpowiedzieć: tak jak parlament nie może uczynić króla głową kościoła.

Pomnik Tomasza Morusa w kościele w Chelsea Zdj. Wikimedia Commons

Pomnik Tomasza Morusa w kościele w Chelsea
Zdj. Wikimedia Commons

W trakcie procesu Morus zaprzeczył, by wypowiedział takie słowa. Zeznania Richa nie zostały potwierdzone przez obecnych podczas rozmowy Southwella i Palmera. Tego samego dnia skazano go na karę śmierci. Po tym, jak usłyszał wyrok, pozwolono mu zabrać głos po raz ostatni. Wówczas dał pokaz swojej elokwencji dowodząc, że niezależność kościoła od władzy świeckiej jest kluczowa.

Pozostały mu czas wykorzystał na przygotowanie do śmierci i pożegnanie z najbliższymi. 5 lipca spotkał się z żoną oraz napisał ostatni list do ukochanej córki Margaret Roper. Pisał w nim: żegnaj moje drogie dziecko i módl się za mnie, tak jak ja będę za ciebie i wszystkich twoich przyjaciół, byśmy mogli się spotkać radośnie w niebie.

Wyrok wykonano we wtorek 6 lipca w Tower Hill. W swych ostatnich słowach stwierdził, że modli się o to, by Bóg dał królowi dobrych doradców. Powiedział, że jest wiernym sługą króla, ale najpierw służy Bogu.

Po śmierci nie zaznał jednak spokoju. Jego głowa została umieszczona na moście Tower. Znajdowała się tam prawie miesiąc, dopóki jego córce Margaret Roper nie udało się jej odzyskać.

Egzekucja Tomasza Morusa wywołała oburzenie poza granicami Anglii. Autor Utopii, przyjaciel Erazma z Rotterdamu był znany elitom na kontynencie. Cesarz Karol V na wieść o losie humanisty stwierdził: wolałbym stracić najlepsze miasto z moich ziem, niż tak wartościowego doradcę. Kościół katolicki już w roku 1886 uznał go za błogosławionego. W 1935 roku został kanonizowany. Od 2000 roku jest patronem polityków, dla których bez wątpienia może być wzorem nieustępliwości i kierowaniu się w życiu przekonaniami niezależnie od bieżącej sytuacji politycznej.

Magdalena Makówka

Bibliografia:

A Thomas More source book, ed. by G. Wegemer, S. Smith, Washington 2004.

Grzybowski S., Henryk VIII i reformacja w Anglii, Warszawa 1969.

Hall E., Hall’s chronicle : containing the history of England, during the reign of Henry the Fourth, and the succeeding monarchs, to the end of the reign of Henry the Eighth, in which are particularly described the manners and customs of those periods. Carefully collated with the editions of 1548 and 1550, London 1809.

Pollard A., Henryk VIII, Warszawa 1979.

Roper W., The life of sir Thomas More, London 1905.

Seymour H., More, Sir Thomas, [w:] Oxford Dictionary of National Biography, London 2004.

Wriothesley C., (1875) A chronicle of England during the reigns of the Tudors, from A.D. 1485 to 1559, Volume 1, Camden Society.

[1]- portret Tomasza Morusa, wikipedia commoms

[2]- pomnik Tomasza Morusa w Chelsae, wikipedia commons

Partnerzy



Przewiń do góry