Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Ustawodawstwo hitlerowskie w świetle Formuły Radbrucha

Ustawodawstwo hitlerowskie w świetle Formuły Radbrucha

Lex iniustissima non est lex- prawo rażąco niesłuszne nie jest prawem. Tą sentencją można podsumować Formułę Radbrucha, która głosi, że jeżeli przepis prawny skrajnie narusza normy moralne przyjęte za ogólnie obowiązujące, to nie może być nazywany prawem. Obywatele nie są zobowiązani do jego przestrzegania, a sądownictwo i administracja państwowa do jej stosowania.

Gustav Radbruch

Gustav Radbruch

Autorem Formuły jest Gustav Lambert Radbruch, który „urodził się w Lubece 21 listopada 1878 roku. Jego kariera przebiegała niezwykle szybko: w 1902 obronił pracę doktorską: Die Lehre von der adäquaten Verursachung, a w grudniu 1903 roku uzyskał habilitację na uniwersytecie w Heidelbergu. Siedem lat później miały miejsce dwa istotne w życiu filozofa wydarzenia: ukazała się jego pierwsza publikacja książkowa: Einführung in die Rechtswissenschaft oraz przyznano mu tytuł profesora połączony z uprawnieniami wykładowcy prawa karnego. W 1914 wydane zostało jedno z podstawowych dzieł Radbrucha: Grundzüge der Rechtsphilosophie, a krótko potem filozof otrzymał profesurę na uniwersytecie w Królewcu. W roku 1919, po powołaniu na Katedrę w Kilonii, Radbruch uaktywnił się politycznie. Był w tym czasie deputowanym do Reichstagu z ramienia partii socjaldemokratycznej oraz dwukrotnie (w okresie 1921-1923) pełnił funkcję ministra sprawiedliwości w rządzie Republiki Weimarskiej. Od 1926 roku poświęcił się już wyłącznie pracy naukowej: był m.in. dziekanem Wydziału Prawa na uniwersytecie w Heidelbergu, członkiem Berlińskiej Akademii Nauk, zasiadał w zarządzie Niemieckiej Grupy Międzynarodowej Stowarzyszenia Kryminologicznego oraz w tzw. Kole Weimarskim. Rok 1933 przyniósł ze sobą narodowosocjalistyczną ustawę odnawiającą kadrę urzędniczą; z przyczyn politycznych i ze względu na <<nieodpowiednie cechy osobowości>> Gustav Radbruch zmuszony był opuścić Katedrę w Heidelbergu, by powrócić na nią dopiero we wrześniu 1945 roku. Dwanaście lat panowania narodowego socjalizmu to czas pobytu na wygnaniu w Anglii i we Włoszech. Pracę dydaktyczną Radbruch zakończył wraz z semestrem letnim 1948 roku. Zmarł w roku następnym w Heidelbergu.

Przed wojną Gustav Radbruch uchodził ze zdecydowanego zwolennika pozytywizmu prawniczego. Natomiast w okresie panowania w Niemczech narodowego socjalizmu i krwawych rządów Hitlera, już na emigracji jego poglądy stopniowo ewoluowały, by po II wojnie światowej stać się twórcą interesującej koncepcji prawa natury. ”[1]

Doświadczenia wojny udowodniły Radbruchowi, że jego dotychczasowe przekonania były mylne. Przymioty prawa stanowionego, które do tej pory uważał za nieodłączne i zapewniające jego sprawiedliwość (tj. jego pewność, niezależność od okoliczności czy przekonań sędziego oraz pochodzenie od władzy państwowej), które miały stanowić opór przed naciskiem wychodzącym poza obrąb słów w nich zawartych, stały się niewystarczające do obrony przed przemocą, gdyż przemoc ukryła się w treści tych słów. Zgoda na terror rozpoczęła się wraz z ustawą o pełnomocnictwach (Ermächtigungsgesetz) wydaną 23.III.1933 roku, która w swojej treści wyraziła zgodę na wydawanie przez rząd powszechnie obowiązujących ustaw bez żadnych ograniczeń. Nie podlegały one niczyjej kontroli, mogły być sprzeczne z konstytucją, do ważności nie potrzebowały zatwierdzenia przez Reichstag ani prezydenta. Od tej pory Hitler mógł uprawomocnić każdą zbrodnię i zmusić obywateli III Rzeszy do przestrzegania najbardziej okrutnych praw.

Partnerzy



Przewiń do góry