Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

W cieniu błękitnego orła | Recenzja

W cieniu błękitnego orła | Recenzja

W cieniu błękitnego orła, Jan Jakub Tyszkiewicz

Okres międzywojenny w dziejach XX wieku odgrywał ogromną rolę. Był to czas kiedy zasadniczym zmianom poddawano ład polityczny, gospodarczy i społeczny, który funkcjonował do końca pierwszej wojny światowej. Krwawa rewolucja w Rosji, wielki kryzys gospodarczy oraz związany z nimi rozwój nowych koncepcji państwa i prawa wciąż inspirowały polityków, ekonomistów i teoretyków prawa do eksperymentowania z nowymi rozwiązaniami, które przynajmniej w teorii miały przynieść tak bardzo upragniony postęp gospodarczy. Faszyzm i komunizm swoim zbrodniczym obliczem jednych napawały obrzydzeniem, innych inspirowały odważnymi próbami reform. Wielki kryzys gospodarczy z lat 1929-1933 stanowił dla wielu dowód, że gospodarka kapitalistyczna jest anachronizmem. Czy zwolennicy tego poglądu mieli rację?

Jan Jakub Tyszkiewicz w swojej pracy podjął niełatwą, acz ambitną, próbę odpowiedzi na powyższe pytanie. W swojej pracy poświęconej ustawodawstwu amerykańskiego „Nowego ładu” (ang. New Deal), powszechnie uważanego za znakomity sukces prezydenta Franklina Delano Roosevelta, postawił śmiałą tezę twierdząc, że reformy przeprowadzane wówczas w Stanach Zjednoczonych nie były sukcesem. Opierając się na owocach bardzo aktywnego ustawodawstwa omawianego okresu wskazał liczne błędy jakie wówczas popełniono. Dokładnie analizując zapisy ówcześnie wprowadzanego prawa gospodarczego wskazał liczne błędy oraz patologie systemowe, które były efektem działań mających na celu wyciągnięcie kraju z kryzysu gospodarczego. Miliony bezrobotnych, ogromna migracja zarobkowa, bankructwa licznych firm, ogromne inwestycje w roboty publiczne i prohibicja to smutny obraz sytuacji wewnętrznej kraju, który znalazł się wśród zwycięzców I wojny światowej. Reformy „Nowego ładu” przypisywane prezydentowi Rooseveltowi powszechnie uważa się za jego osobisty sukces, dzięki któremu trzykrotnie został wybrany na prezydenta Stanów Zjednoczonych Ameryki. Autor analizując skutki tychże reform, w sześciu krótkich, aczkolwiek treściwych, rozdziałach wyjaśnia ile szkód wyrządziły zmiany, które miały nieść pomoc amerykańskiej gospodarce i obywatelom.

Prace dotyczące historii gospodarczej wymagają od autorów ogromnej rozwagi. Historia jest splotem wielu czynników – politycznych, gospodarczych, społecznych, a nierzadko rolę w niej odgrywa przypadek. Autor zręcznie porusza się w podejmowanej przez niego tematyce, choć praca niestety nie wyczerpuje tematu, wskazując we wstępie, że ma tego świadomość. Istotnie, monografia oddana do dyspozycji czytelników powinna być wzbogacona o więcej przykładów. Dokładnie opisuje skutki zmian legislacyjnych, jednak nie zawsze dostatecznie wzbogaca narrację o wskazanie tychże skutków w codziennej praktyce. Niemniej praca, którą przygotował jest bardzo wartościowa i ciekawa. Przeszkodą dla szerszego grona czytelników może być jedynie jej dość hermetyczny język. Autor często powołuje się na zapisy amerykańskiej legislacji tamtego okresu, z rzadka jedynie oddając głos dyrektorom przedsiębiorstw skrzywdzonych tymże ustawodawstwem, przedstawicielom administracji, czy wreszcie robotnikom.

Jan Jakub Tyszkiewicz w swojej pracy podejmuje bardzo interesującą problematykę, jednak poruszane przez niego wątki wymagają rozszerzenia. Na szerszy opis z pewnością zasługiwałby kontekst społeczny. Autor słusznie wskazał ciąg przyczynowo-skutkowy pomiędzy konsekwencjami polityczno-gospodarczymi I wojny światowej, ale nie sposób nie odnieść wrażenia, że wątek społeczny stanowi drobne, ledwie zarysowane tło problematyki przedmiotowej pracy. Delikatnie zaznaczył również wątek polityki międzynarodowej i jej wpływu na amerykańską gospodarkę. To zagadnienie również mogłoby być nieco rozszerzone. Nieco więcej uwagi można było również poświęcić bardzo interesującemu zagadnieniu wielkich inwestycji infrastrukturalnych i związanymi z nim rządowym programom robót publicznych, które wówczas uważano za remedium na gospodarcze trudności USA. Autor ściśle trzymał się zakresu ujętego w tytule pracy, co paradoksalnie w tym przypadku równoważy wyżej zarysowane braki. Niedosyt spowodowany stosunkowo skromnym opisem pewnych zagadnień jest natomiast dobrym dowodem na podjęcie przez autora interesującej i wartościowej naukowo problematyki, która wciąż jest obarczona licznymi mitami. Warto również zwrócić uwagę na fakt, że autor konsekwentnie stara się te mity obnażać.

Książkę wydano w miękkiej okładce. Jej szata graficzna dobrze oddaje znaczenie treści. Czcionka również nie budzi żadnych zastrzeżeń. Drobne zastrzeżenia budzi kwestia ikonografii. Autor powołuje się na wiele mniej lub bardziej istotnych postaci amerykańskiej polityki i gospodarki, jednak w książce, za wyjątkiem kilku wykresów, nie zamieszczono żadnych zdjęć postaci, którym poświęcono tak wiele uwagi. Treść mogłaby być również wzbogacona o kilka map, szczególnie w kontekście opisywanych przez autora szlaków migracji zarobkowej, czy struktury gospodarczej kraju, ściśle zależnej przecież od złóż mineralnych czy też żyzności ziem.

Mimo kilku drobnych uwag wskazanych powyżej, książkę Jana Jakuba Tyszkiewicza pt. W cieniu błękitnego orła, uważam za pracę wartościową. Ciekawa argumentacja autora, która w moim mniemaniu wymaga wpisania w szerszy kontekst historyczny, zasługuje na uwagę osób zajmujących się zawodowo poruszanej w niej problematyką, jak i tych, którzy chcieliby poszerzyć swoją wiedzę na temat historii Stanów Zjednoczonych. Praca Jana Tyszkiewicza zdecydowanie nie jest adresowana do osób, które dopiero zaczynają poszerzanie swojej wiedzy historycznej. Przygotowana przez niego praca jest fachową, aczkolwiek niewyczerpującą tematu monografią, do której z całą pewnością powinni sięgnąć czytelnicy posiadający już szerszą i ugruntowaną wiedzę w zakresie opisywanej w niej tematyki.

Ocena recenzenta: 4,5 / 6

Wydawnictwo Nowy Wspaniały Holding

Maciej Kościuszko

Partnerzy



Przewiń do góry