Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Warszawa przed potopem szwedzkim

Warszawa przed potopem szwedzkim

Pomyślność handlowa

XVI wiek i pierwsza połowa XVII wieku Rzeczypospolitej był dla niej wiekiem złotym. Był to czas pomyślnej koniunktury handlowej, a w pozostałych krajach Europy Zachodniej rosło zapotrzebowanie na polskie zboże. Rozwój handlu Rzeczypospolitej był jednoznaczny z rozwojem Warszawy; ten zaś był jednoznaczny z rozwojem strukturalnym miasta. Rynek nie spełniał już swoich zadań, był zwyczajnie za mały na rozwijający się tam handel. Zbudowano więc kramy i stragany w bramach miejskich i wokół nich[29]. Rosła tym samym liczba kupców i handlarzy. Nie dla wszystkich było miejsce na straganach i przy bramach. Rozwinął się więc handel domokrążny[30]. Jeszcze w pierwszej połowie XVII wieku było w Warszawie wyróżnionych już 21 cechów rzemieślniczych, m. in. browarników, słodowników, złotników, krawców, piekarzy[31]. Rozwijały się także puszkarstwo warszawskie (do 1655 roku istniało 9 warsztatów) oraz blacharstwo (do 1655 roku 2 warsztaty). Ponadto, istniało aż 15 warsztatów produkujących noże, 11 warsztatów produkujących igły i 12 warsztatów produkujących zegary[32].

Warszawa z ok. 1641  Zdj. Wikimedia Commons

Warszawa z ok. 1641
Zdj. Wikimedia Commons

Od XVI wieku wraz z handlem polskim zbożem, rozwija się handel morski. Chwilę uwagi poświęca mu i kupiectwu warszawskiemu Aleksander Kraushar[33]. Pisze on, że lata 1648-1660 to okres krwawego potopu, a rozwój handlu w Warszawie został zatrzymany[34]. W 1655 zmarł Grzegorz Krammer, Starszy Bractwa Kupieckiego. Jednocześnie, Szwedzi, niszcząc kraj, zniszczyli także przywileje i dokumenty dotyczące kupców i handlu[35]. Kupcy spisali je ponownie, a Jan II je potwierdził, (…) iż w przeciwnym razie mogłoby zginąć Bractwo Kupieckie, nie tylko mieszczanom, obywatelom i całemu miastu warszawskiemu, ale całemu snadź Królestwu Naszemu Polskiemu wielce pożyteczne.[36] Ostatecznie jednak w połowie XVII wieku Warszawa jest miastem znacznym . Dowodem tego jest opis Jarzębskiego, wspominany przez wielu badaczy historyków tego okresu.

Widok z przebudowanego po zniszczeniach szwedzkich pałac w Wilanowie, Jastrzębski opisuje tak:

Stamtąd pola, Wisłę, lasy

Widzieć, łąki w zieloności,

Wody, w równinie piękności,

Szkuty ze zbożem płynące,

(…)

Ledwie że nie na pół świata

Mazowieckiego powiata[37].

Warszawa ma pozycję znaczącą, jest bogata, podziwiana:

Wszystko kształtnie, alla modo,

Z cudzoziemska piu commodo (…)[38]

Rozwój urbanistyczny

Ustołecznienie Warszawy miało swoje skutki w rozwoju urbanistycznym miasta. Według spisu nieruchomości z 1655 roku, istniało ponad 100 budynków i posesji, a więc ponad 10% ogólnej liczby nieruchomości jako własność królewska, szlachecka i duchowna[39]. Wokół siedziby królewskiej powstały pałace największych dygnitarzy Rzeczypospolitej, m. in. J. Ossolińskiego, S. Koniecpolskiego, A. Kozanowskiego, M. Daniłłowicza. W połowie XVII wieku powstało około 60 dworów szlacheckich[40]. W latach 1652-1658 prymas Andrzej Leszczyński ufundował kościół brygidek. Kościół ten był jednym z pierwszych w Polsce, które swoim wnętrzem wprowadziło rewolucję budownictwa sakralnego w Polsce, wzorowanego na monumentalnych krużgankach kaplicy Loretańskiej[41].

Za Jana Kazimierza nastąpił też znaczny rozwój jurydyk. Jurydyka to osada wokół murów miejskich, która nie jest podległa miastu pod względem prawnym i sądowniczym. Były one czymś w rodzaju prywatnych miasteczek, które, oprócz zwiększenia dochodu posiadaczy, miały uniezależnić się od monopoli cechowych[42]. Wszelkie zarządzenia dotyczące uporządkowania ulic miasta, konserwacji etc., nie dotyczyły właścicieli jurydyk. Jednocześnie, ich rozwój przyczynił się do rozwoju terytorialnego Warszawy, ale też do jej rozwoju gospodarczego. Prym wiodło tutaj rzemiosło, rozwijała się też produkcja ogrodnicza[43]. Największy rozwój przypada dokładnie w połowie XVII wieku, wówczas powstają miasteczka: Grzybów, Leszno, Wielopole, Tamka, Kałęczyn i inne[44].

Reasumując, mimo burzliwego charakteru wieku XVII, było w nim miejsce na rozwój. Warszawa, wraz z końcem panowania Jana II była już ustołeczniona. Na wielu płaszczyznach rósł rozwój miasta, a tym samym miał on wpływ na rozwój wokół niego i dalej – całego kraju.

Agnieszka Popiak

Bibliografia

Źródła:

Jarzęsbki A., Gościniec abo krótkie opisanie Warszawy, oprac. W. Tomkiewicz, Warszawa 1974.

Kupiectwo warszawskie. Zarys pięciowiekowych jego dziejów. Monografja historyczno-obyczajowa osnuta na źródłach archiwalnych przez Alexandra Kraushara mecenasa, Warszawa 1929.

Opracowania:

Bystroń J. S., Warszawa, Warszawa 1977.

Drozdowski M.M., A. Zahorski, Historia Warszawy. Część I. Do roku 1864, Warszawa 1981.

Dzieje Warszawy, tom II, pod red. S. Kieniewicza, Warszawa 1984.

Drozdowski M. M., A. Zahorski, Historia Warszawy, Warszawa 1981.

Fabiani B, Warszawski dwór Ludwiki Marii, Warszawa 1976.

Jesteśmy w Warszawie. Miasto dawne i nowe, red. Z. Bartoszewska, M. M. Drozdowski, S. Jankowski, J. Odrowąż Pieniążek, A. Rottermund, H. Szwankowska.

Kersten A., Warszawa kazimierzowska 1648-1668, Warszawa 1971.

Krassowski B., B. Majewska, Plany Warszawy 1655-1814. Zeszyt 3, Warszawa 1980.

Kupiectwo warszawskie. Zarys pięciowiekowych jego dziejów. Monografja historyczno-obyczajowa osnuta na źródłach archiwalnych przez Alexandra Kraushara mecenasa, Warszawa 1929.

Markiewicz M., Historia Polski 1492-1795, Kraków 2002.

Mórawski K., Warszawa dzieje miasta, Warszawa 1971.

Szkice nowomiejskie, Warszawa 1961.

Szwankowski E., Warszawa. Rozwój urbanistyczny i architektoniczny, Warszawa 1952.

Warszawa. Jej dzieje i kultura, Warszawa 1980.

Warszawa XVI-XVII wieku. Zeszyt 2, Warszawa 1977.

Wrede M., Warszawa i Zamek Królewski: na drodze do nowego centrum Rzeczypospolitej, [w]: Mówią Wieki, Nr 7/2016.

Przypisy:

[1]B. Krassowski, B. Majewska, Plany Warszawy 1655-1814. Zeszyt 3, Warszawa 1980, s. 7.

[2]M. Markiewicz, Historia Polski 1492-1795, Kraków 2002, s. 524-527.

[3]Ibidem, s. 525.

[4]M. Wrede, Warszawa i Zamek Królewski: na drodze do nowego centrum Rzeczypospolitej, [w]: Mówią Wieki, Nr 7/2016, s. 29-33.

[5]B. Krassowski, B. Majewska, Plany…, s. 7.

[6]M.M. Drozdowski, A. Zahorski, Historia Warszawy. Część I. Do roku 1864, Warszawa 1981, s. 39-69.

[7]A. Kersten, Warszawa kazimierzowska 1648-1668, Warszawa 1971, s. 117.

[8]B. Krassowski, B. Majewska, Plany…, s. 7.

[9]Ibidem.

[10]A. Kersten, Warszawa kazimierzowska…, s. 118.

[11]Ibidem, s. 120.

[12]Ibidem.

[13]Ibidem, s. 124.

[14]Ibidem, s. 125.

[15]Ibidem, s.126.

[16]Ibidem, s.127-128.

[17]Ibidem, s. 128-129.

[18]Ibidem, s. 133.

[19]Ibidem, s. 135-136.

[20]Ingres Tryumphalny do Warszawy, Warszawa 1646. Cytat zaczerpnięty z: B. Fabiani, Ludwika Maria i Francuzi w Warszawie, s. 227 [w:] Warszawa XVI-XVII wieku. Zeszyt 2, Warszawa 1977.

[21]B. Fabiani, Ludwika Maria i Francuzi…, s. 233.

[22]Królowej miał przyświecać też inny cel w sprowadzeniu misjonarzy, a mianowicie mieli oni prowadzić misje na wsi. Niemniej, mieli jednak oni swój wkład  w walkę z zarazą w mieście, a jeden z nich, ks. Lambert, przypłacił to życiem.

[23]B. Fabiani, Warszawska Pensja Panien Wizytek w latach 1655-1680, [w:] Warszawa XVI-XVII wieku. Zeszyt 2, Warszawa 1977.

[24]B. Fabiani, Ludwika Maria i Francuzi…, s. 236.

[25]B. Fabiani, Ludwika Maria i Francuzi…, s. 238. B Fabiani, Warszawski dwór Ludwiki Marii, Warszawa 1976, s. 68.

[26]B. Fabiani, Ludwika Maria i Francuzi…, s. 238.

[27]B Fabiani, Warszawski dwór…, s. 68.

[28]B. Fabiani, Ludwika Maria i Francuzi…, s. 240.

[29]Warszawa w latach 1526-1795, s. 57, [w:] Dzieje Warszawy, tom II, pod red. S. Kieniewicza, Warszawa 1984.

[30]Ibidem, s. 59.

[31]Ibidem, s. 61.

[32]Ibidem, s. 64.

[33]Kupiectwo warszawskie. Zarys pięciowiekowych jego dziejów. Monografja historyczno-obyczajowa osnuta na źródłach archiwalnych przez Alexandra Kraushara mecenasa, Warszawa 1929.

[34]Ibidem, s. 24

[35]W niniejszej pracy była już o nich mowa przy Żydach.

[36]Kupiectwo warszawskie. Zarys…, s. 28.

[37]Jesteśmy w Warszawie. Miasto dawne i nowe, red. Z. Bartoszewska, M. M. Drozdowski, S. Jankowski, J. Odrowąż Pieniążek, A. Rottermund, H. Szwankowska, s. 95.

[38]J. S. Bystroń, Warszawa, Warszawa 1977, s. 57.

[39]Warszawa. Jej dzieje i kultura, Warszawa 1980, s. 61-62.

[40]Ibidem, s. 62.

[41]Ibidem, s. 90.

[42]E. Szwankowski, Warszawa. Rozwój urbanistyczny i architektoniczny, Warszawa 1952, s. 39.

[43]Ibidem, s. 40-41.

[44]Ibidem.

 

Partnerzy



Przewiń do góry