Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Wartości i cele rosyjskiej edukacji w roku 1900 z perspektywy polskiego tygodnika „Kraj”

Wartości i cele rosyjskiej edukacji w roku 1900 z perspektywy polskiego tygodnika „Kraj”

Cesarstwo Rosyjskie na przełomie XIX i XX wieku stanowiło niekwestionowane mocarstwo na arenie międzynarodowej. Fundament dziedzictwa dynastii Romanowów na którym budował swoje imperium Mikołaj II, podtrzymywał ogromną strukturę państwową, która aby utrzymać swoje znaczenie musiała wciąż ewoluować na wielu płaszczyznach technicznych, wojskowych czy naukowych. Zadaniem poniższej pracy jest przybliżenie i opisanie problemu jednej z  najistotniejszych płaszczyzn w dziedzinie rozwoju państwa: edukacji. W literaturze naukowo-historycznej istnieje dotychczas znaczna luka badawcza w kwestii przemian oświaty i jej wartości w Cesarstwie Rosyjskim, zwłaszcza w okresie przełomu wieków. Spośród popularniejszych prac poruszających ten problem wymienić można np. Zarys polityki caratu wobec szkolnictwa ogólnokształcącego w Królestwie Polskim w latach 1815-1915, wydaną we Wrocławiu w 1983 roku, a napisaną przez p. Ludwika Szymańskiego. Poniższy tekst natomiast rzuca jaśniejsze światło na niektóre zagadnienia dotyczące przewartościowania idei rządzących w szkolnictwie na przełomie wieków.

Car Mikołaj II w roku 1900  Zdj. Wikimedia Commons

Car Mikołaj II w roku 1900
Zdj. Wikimedia Commons

Rok 1900 zakończył nie tylko stulecie, ale i zapoczątkował nowe myśli tudzież refleksje, które ukierunkowały oświatę rosyjską na nowe tory, zrywając przy tym z  wartościami klasycznymi, które panowały w szkolnictwie przez ostatni tysiąc lat. Jakie tendencje zaczęły zatem górować na płaszczyźnie rosyjskiej edukacji w roku 1900? Jak ewoluował światopogląd z perspektywy pedagogicznej? Poniższa praca postara się odpowiedzieć na powyższe pytania za pomocą czasopisma, które przez wiele lat rzetelnie funkcjonowało w samym sercu Imperium Rosyjskiego – wydawanego niegdyś w Petersburgu tygodnika „Kraj”. Oczywiście interesować nas będą numery tejże gazety powstałe jedynie w roku 1900, który jest tłem opisywanych poniżej wydarzeń. Ponadto znaczna część omawianych komponentów oświatowych dotyczyć będzie przemian edukacyjnych na terytorium Królestwa Polskiego, które dzięki polskości tygodnika „Kraj” było szeroko opisywane. Podstawowa struktura pracy bazowana będzie na podstawie artykułów A. Napiórkowskiego, „Klasycyzm i życie”, wydanych w trzech pierwszych numerach tygodnia z roku 1900, oraz stałej rubryki „Oświata i szkoły” (od numeru 28 przemianowanej na dział „Młodzież i szkoły” oraz „Szkoły i młodzież”) wydawanej we wszystkich 52 numerach „Kraju” z  roku 1900.

Poniższa praca poza wstępem i podsumowaniem składać się będzie z 2 rozdziałów. Pierwszy, nazwany jako „Spór o klasycyzm” dotyczyć będzie swoistego przewartościowania tendencji konserwatywnych w nauki realne, drugi zaś, pt. „Nowe priorytety oświatowe” stanowi syntezę różnych dziedzin nauki, na które wzrasta zapotrzebowanie. Ponadto warto zaznaczyć, że daty dziennie znajdujące się w granicach cytatu, zapisywane będą w ich oryginalnym stanie, czyli wg kalendarza juliańskiego.

Spór o klasycyzm

Uniwersytet w Sankt Petersburgu  Zdj. Wikimedia Commons

Uniwersytet w Sankt Petersburgu
Zdj. Wikimedia Commons

W okresie przewidywanych reform szkolnictwa coraz częściej na łamach tygodnika pojawiała się kwestia nauk klasycznych – zwłaszcza języka łacińskiego i greckiego. A. Napiórkowski, prawnik oraz autor artykułu „Klasycyzm i życie” wydanego w trzech częściach w pierwszych numerach gazety z roku 1900, stanowczo optował za odrzuceniem bądź znacznym ograniczeniem języków dotychczas sztandarowych w rosyjskim szkolnictwie, czyli języków łacińskiego i greckiego. Ogromną przewagę klasycyzmu w dziedzinie edukacji autor prezentował, podając liczebny stosunek godzin wykładowych w klasycznym gimnazjum (szkoła średnia): w ośmiu klasach gimnazjum klasycznego języki starożytne zajmują tygodniowo 75 godzin, zaś cały kurs matematyki (arytmetyka, algebra, geometria, trygonometria i kosmografia) 29, fizyka 7, historia 13, geografia 8, logika (przy języku rosyjskim) 1, francuski lub niemiecki 19, razem 76 godzin, czyli łacina i grecki zabiera tyleż czasu szkolnego co wszystkie inne przedmioty […] [1].

Nie ulega wątpliwości, że ilość zajęć przeznaczonych na naukę języków klasycznych stanowiła przytłaczającą większość. Do roku 1900 priorytetem klasycznej szkoły średniej bez wątpienia były łacina oraz greka. Zwolennicy konserwatywnej edukacji przytaczali argumenty, iż rzeczą szlachetną i wzniosłą jest możliwość uczenia się języków starożytnych. Wzbogacają one bowiem wrażliwość na piękno, potęgują empatię, uczą wspaniałych idei. A. Napiórkowski przytacza argumenty znanego wówczas pedagoga, p. Plenkiewicza, klasyka oraz entuzjasty nauki łaciny czy greki w szkołach. na starożytnej literatury utworach, ujętych w formy doskonałe, skończone, a których żaden przekład zastąpić w pełni nie może, młodzieniec kształci swe estetyczne uczucia i, od tych form odrywając wzrok, przywyka szukać piękna we wszystkich obszarach życia ludzkiego i w otaczającej go naturze, a tem samem zabezpiecza się od tak szkodliwych wpływów, jakie dziś na umysły wywiera brutalny, gruby naturalizm, odzierający życie i świat z wszelkiego piękna[…] [2], ponadto autor artykułu dodaje, że niechęć do klasycyzmu, zdaniem wzmiankowanego autora, zrodziła się z chwilą gdy w nauce zapanował pozytywnomaterialistyczny kierunek, który, uświęcając zasadę walki o byt, za jedyny cel życia wskazał masom zapewnienie sobie dobrobytu[…] [3].

Partnerzy



Przewiń do góry