Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Wojna domowa na Węgrzech po śmierci Ludwika Jagiellończyka

Wojna domowa na Węgrzech po śmierci Ludwika Jagiellończyka

Kolejna ofensywa turecka na Węgry wyruszyła 24 czerwca 1532 roku. Sulejman skoncentrował wówczas swoje wojska pod Belgradem i 25 lipca spodziewano się go w pobliżu Budapesztu. Ta ogromna jak na owe czasy armia licząca ponad 250 tysięcy zbrojnych nie mogła poruszać się zbyt szybko, powstrzymywana dodatkowo przez ulewne deszcze zalewające Nizinę Węgierską. Niemniej z początkiem sierpnia jej straże przednie zapuściły pierwsze zagony w okolice Wiednia, a trzon armii oblegał 7 sierpnia 1532 roku Güns, niewielką twierdzę położoną w odległości zaledwie 12 mil, czyli niespełna 70 kilometrów od austriackiej stolicy. Sulejman miał nadzieję zdobyć warownię z marszu, ale ku jego rozpaczy Güns opierało się do 28 sierpnia[9]. Mała forteczka w zachodnich Węgrzech skutecznie powstrzymała potężną armię sułtana i skłoniła go do odwrotu. 13 września pod Fernitz w Styrii Niemcy pokonali tylną straż Sulejmana, który nic nie osiągnął również pod Grazem. Zagrożona przez armię Sulejmana Austria ocalała dzięki zwartej postawie państw Rzeszy, które dostarczyły cesarzowi Karolowi V znaczne środki na wystawienie 29 tysięcy piechoty i 5 tys. jazdy. Brat Ferdynand uzyskał wsparcie swoich królestw, a zwłaszcza Austrii i Czech, obiecał mu armię w sile 30 tys. żołnierzy, nie licząc lekkiej jazdy węgierskiej. Karol V dostał również pomoc w ludziach i pieniądzu z Niderlandów, Włoch, Hiszpanii i Polski, co pozwoliło mu zgromadzić dalszych 30 tys. piechoty i 20 tys. jazdy[10]. Ani skargi niemieckich dowódców na bierność elektora palatynackiego, ani apele Ferdynanda nie przekonały jednak żołnierzy cesarskich czy nawet czeskich poddanych króla do wkroczenia na Węgry i walki w jego sprawie przeciw uzurpatorowi Zapolyi[11].

Podział Węgier

Akt hołdu Zapolyi oznaczał wojnę między Turcją a Austrią, ujmującymi się za „swoimi” królami. Dwunastoletnia walka między dwoma królami nie przyniosła rozstrzygnięcia: utrwaliła jedynie, w wyniku układu zawartego w Wielkim Waradynie (24 lutego 1538 roku), podział kraju na dwie części. W myśl układu Zapolya zatrzymywał dożywotnio tytuł króla, a po jego śmierci Ferdynand miał dostać całe dziedzictwo Węgier. 22 lipca 1540 roku w Szasz-Sebes na wylew krwi do mózgu zmarł Jan Zapolya, pozostawiwszy żonę – Izabelę Jagiellonkę z dwutygodniowym synkiem Janem Zygmuntem (ur. 7 lipca 1540 roku). Tuż przed śmiercią Jan Zapolya miał wezwać do siebie swych najbliższych doradców. Rozkazał im, aby nie wykonywali po jego śmierci postanowień układu wielkowaradyńskiego, nie poddawali kraju Habsburgom, lecz koronowali jego syna na króla węgierskiego. Sułtanowi kazał wysłać bogate dary, aby zjednać jego przychylność. Tylko bowiem Turcja mogła obronić Węgry przed Ferdynandem[12].

W 1540 i 1541 roku Ferdynand nieskutecznie, próbował zdobyć stolicę Węgier. Ta sztuka udała się wkrótce wezwanemu na pomoc Sulejmanowi. 26 sierpnia 1541 roku armia turecka wkroczyła do Budy i zaanektowała środkową część Węgier, która wraz z Budą w kilka lat później została przyłączona do Turcji w formie ekwiwalentu za interwencję sułtańską. Jan Zygmunt otrzymał z łaski Sulejmana, w zamian za 10 tys. złotych florenów jako lenno Siedmiogród i kraj na wschód od Cisy. Na zachodzie utrzymał się król Czech Ferdynand I Habsburg[13].

Zygmunt August i Elżbieta Habsburżanka

Zygmunt August i Elżbieta Habsburżanka

Zygmunt August i Elżbieta Habsburżanka

Już w 1527 roku, podczas walk o panowanie nad Węgrami Elżbieta Habsburżanka, córka Ferdynanda I Habsburga została przeznaczona na małżonkę starszego o sześć lat Zygmunta Augusta, torując w ten sposób Domowi Austrii drogę do całkowitej legitymizacji posiadania tronów Węgier i Czech. Przyszła para była jednak zbyt blisko spokrewniona, dlatego Habsburgowie wystarali się o dyspensę u papieża Klemensa VII (24 sierpnia 1531 roku)[14].
Bona gniewna o los Izabeli, która razem z synem 5 września 1541 roku opuściła Budę i osiadła na zamku Lippa w Siedmiogrodzie, odwlekała to małżeństwo pod różnymi pretekstami: że oblubieniec poluje, że odjechał na Litwę, że na wesele powinni pojechać Ferdynand i Anna[15].

Ostatecznie ślub wraz z koronacją Habsburżanki odbył się 6 maja 1543 roku. Elżbieta nie miała jednak zaznać szczęścia na wawelskim zamku. Królowa Bona wkrótce po przybyciu Elżbiety na dwór krakowski poczęła działać nie tylko na rzecz odsunięcia syna od żony, lecz podjęła również kroki zmierzające praktycznie do rozbicia świeżo zawartego związku[16]. Nienawiść Bony do Elżbiety pogłębiła się jeszcze po odkryciu, że dziewczyna była chora; Habsburgowie wpakowali królowi polskiemu żonę nie tylko nieapetyczną, ale cierpiącą na epilepsję i nie rokującą nadziei na dostarczenie zdrowego licznego potomstwa[17]. Jedyną osobą, okazującą Elżbiecie sympatię był król Zygmunt Stary, który przeznaczył aż 8 tysięcy złotych polskich na podarki dla Halszki. Bona wiedziała, że dopóki on żyje, dopóty nie może być mowy o realnych próbach unieważnienia tego związku[18].

Partnerzy



Przewiń do góry