Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Wojny śląskie | część 1

Wojny śląskie | część 1

Piechota pruska w czasie bitwy pod Małujowicami

Piechota pruska w czasie bitwy pod Małujowicami

Bitwa przeszła do historii nie tyle z powodu zwycięstwa armii pruskiej, ile ze względu na zachowanie jej wodza. W chwili, kiedy kawaleria austriacka przedarła się przez jazdę pruską Fryderyk II zdecydował się opuścić pole bitwy. W dalszej fazie zmagań dała jednak o sobie znać karna pruska piechota, a pod nieobecność króla dowództwo przejął generał Kurt Christoph von Schwerin[19]. Wiadomość o zwycięstwie pod Małujowicami Fryderyk II otrzymał będąc już w Lewinie Brzeskim. Wówczas też podjął decyzję, że nigdy już nie opuści pola bitwy przed zapadnięciem ostatecznego rozstrzygnięcia. Małujowickie zwycięstwo Prusaków ruszyło całą lawinę wydarzeń w głównej mierze niekorzystnych dla Habsburgów. 5 czerwca Francja zawarła układ z Prusami, w którym w zamian za poparcie pruskich pretensji do Śląska, oczekiwała oddania pruskiego głosu na Karola Roberta- walczącego o tytuł cesarski, po który ostatecznie sięgnął 2 lutego 1742 roku[20]. Wówczas już Prusy wspierane były również przez Bawarię i Saksonię. Austrię uratowała ugoda Marii Teresy ze stanami węgierskimi. Posiłki węgierskie, choć niezbyt liczne, okazały się  nieocenione.

10 lipca 1741 roku Fryderyk II wkroczył do Wrocławia. Główny ośrodek prowincji śląskiej dostał się w ręce pruskie, co w zasadzie przesądzało sprawę przynależności politycznej Śląska. U schyłku listopada- 25.XI.1741 roku decyzją króla pruskiego powstały na Śląsku dwie kamery wojenne i dominialne- wrocławska i głogowska. W myśl tego podziału kamera głogowska miała obejmować obszary dawnych księstw: głogowskiego, żagańskiego, legnickiego i wołowskiego oraz państw stanowych- milickiego i żmigrodzkiego, a wrocławskiej kamerze podlegać miała reszta prowincji[21].

Na przełomie lat 1741/1742 działania zbrojne przeniosły na teren Czech. Walki w Czechach, chociaż zakończone zwycięskimi bojami, m. in. stoczona 17 maja 1742 roku bitwa pod Chotusicami, kosztowały Fryderyka II wiele wysiłku i ludzi. Wciąż należy pamiętać o tym, że Austria walczyła wówczas na kilku frontach, a choćby francuski wcale nie był mniej ważny od pruskiego. W związku z tak zagmatwaną sytuacją militarno-polityczną obaj przeciwnicy- Fryderyk II i Maria Teresa zdecydowali się zawrzeć pokój, do którego doszło, za pośrednictwem Anglii[22]. 11 czerwca 1742 roku we Wrocławiu Marię Teresę reprezentował angielski dyplomata Jon C. Hyndford, zaś Fryderyka II minister Heinrich Podewils[23]. Ustalono wówczas preliminaria pokojowe, na podstawie których 28 lipca podpisano w Berlinie traktat pokojowy[24], na mocy którego Fryderyk II otrzymywał cały niemalże Śląsk, z wyjątkiem księstw: karniowskiego, cieszyńskiego, opawskiego i południowej części nyskiego. Na żądanie Marii Teresy podpisano również akt dotyczący utrzymania status quo Kościoła katolickiego w pruskiej części Śląska. Umożliwiono również szlachcie wybór państwa, w którym będzie chciała posiadać majątki oraz sprzedaż tychże jeśli znalazły się na terytorium drugiego z nich, a nie wybranego.

Wraz ze Śląskiem, w wyniku pierwszej wojny, w obręb Królestwa Prus dostała się również Ziemia Kłodzka, która wówczas stanowiła odrębne terytorium. 9 stycznia 1742 roku oddziały pruskie uderzyły na Kłodzko. Mimo, że miasto poddało się szybko, załoga miejscowej twierdzy broniła się do 26 kwietnia[25]. Już w połowie stycznia Fryderyk II podjął próbę uzależnienia ludności hrabstwa kłodzkiego od Prus i wydał zarządzenia, aby stany hrabstwa kłodzkiego złożyły 30 lutego hołd pruskiemu następcy tronu Leopoldowi von Anhalt[26].

Reasumując. Pierwsza wojna śląska była niezwykłym i zdecydowanym sukcesem polityki Fryderyka II. Nagły atak, zaskoczenie, szybkość działania i zdecydowanie pozwoliły Prusom ogromny obszar Śląska w niespełna dwa miesiące. Dodając do tego terytorium hrabstwa kłodzkiego można stwierdzić, że było to zwycięstwo totalne. Niestety, szczególnie dla Fryderyka II, Austria nie zamierzała godzić się ze stratami terytorialnymi i gospodarczymi. W końcu bogaty Śląsk stanowił jak dotąd bazę i skarbnicę monarchii Habsburgów. Biorąc pod uwagę, że w omawianym okresie Austria walczyła na kilku frontach, nie sposób nie odnieść wrażenia, że pokój wrocławsko-berliński miał tylko zezwolić na zyskanie czasu i rozwiązanie konfliktu austriacko-francuskiego o sukcesję austriacką. I rzeczywiście nie trzeba było długo czekać na ponowny wybuch konfliktu zbrojnego między Austrią i Prusami. Ponownie jednak, uprzedzając być może kroki Marii Teresy, pierwszy uderzył Fryderyk II.

Marcin Fakowski

Bibliografia:

Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990.

Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006.

Encyklopedia PWN, [oprac. Barbag J. [i in.], t. 4, Warszawa 1976.

Galas A., Galas A., Dzieje Śląska w datach, Wrocław 2004.

Herzig A., Ruchniewicz M., Dzieje Ziemi Kłodzkiej, Hamburg-Wrocław 2006.

Historia Śląska, [red. Czapliński M. [i in.], Wrocław 2002.

Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701-1806), [red.] Wachowiak B. [i in.], Poznań 2010.

Salmonowicz S., Fryderyk Wielki, Wrocław 2006.

Salmonowicz S., Prusy, Warszawa 2004.

Wereszycki H., Historia Austrii, Wrocław 1986.

Przypisy:

[1] Encyklopedia PWN, [oprac. Barbag J. [i in.], Warszawa 1976, t. 4, s. 376.

[2] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 352.

[3] „(…) całość niepodzielną i nierozdzielną (indivisibiliter ac inseparabiliter)”, Wereszycki H., Historia Austrii, wyd. 2, Wrocław 1986, s. 107.

[4] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 353.

[5] Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701-1806), [red.] Wachowiak B. [i in.], Poznań 2010, str. 84.

[6] Salmonowicz S., Prusy, Warszawa 2004, str. 157.

[7] Salmonowicz S., Prusy, Warszawa 2004, str. 171.

[8] Salmonowicz S., Prusy, Warszawa 2004, str. 163.

[9] Wereszycki H., Historia Austrii, wyd. 2, Wrocław 1986, s. 107-108.

[10] Wereszycki H., Historia Austrii, wyd. 2, Wrocław 1986, s. 108-109.

[11] Historia Śląska, [red. Czapliński M. [i in.], Wrocław 2002, str. 182-183.

[12] Historia Śląska, [red. Czapliński M. [i in.], Wrocław 2002, str. 186.

[13] Galas A., Galas A., Dzieje Śląska w datach, Wrocław 2004, str. 100.

[14] Historia Śląska, [red. Czapliński M. [i in.], Wrocław 2002, str. 187.

[15] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 364.

[16] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 364.

[17] Historia Śląska, [red. Czapliński M. [i in.], Wrocław 2002, str. 187.

[18] Wereszycki H., Historia Austrii, wyd. 2, Wrocław 1986, s. 122.

[19] Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701-1806), [red.] Wachowiak B. [i in.], Poznań 2010, str. 243.

[20] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 366.

[21] Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006, str. 240.

[22] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 367.

[23] Historia Śląska, [red. Czapliński M. [i in.], Wrocław 2002, str. 191.

[24] Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006, str. 240.

[25] Herzig A., Ruchniewicz M., Dzieje Ziemi Kłodzkiej, Hamburg-Wrocław 2006, str. 193.

[26] Herzig A., Ruchniewicz M., Dzieje Ziemi Kłodzkiej, Hamburg-Wrocław 2006, str. 193.

  • Tomash

    Należało by poprawić daty. W kilku miejscach jest rok 1241 czy 1242 zamiast 1741 i 1742.

Partnerzy



Przewiń do góry