Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Wojny śląskie | część 2

Wojny śląskie | część 2

Tytułowym terminem określamy trzy konflikty zbrojne toczone między Prusami Hohenzollernów, a Austrią Habsburgów w latach 1740-1742, 1744-1745 i 1756-1763. Ostatni z konfliktów był tylko jednym z elementów wojny siedmioletniej, która ogarnęła niemal cały kontynent europejski. Z jednej strony frontu stał Fryderyk II Wielki, który wstępując na tron pruski w roku 1740 przejmował państwo silne, o unormowanej gospodarce i dużych dochodach, władca ambitny i zdecydowany. Po drugiej stronie barykady znalazła się Maria Teresa, władczyni która także dziedziczyła państwo silne i wciąż odgrywające pierwszoplanową rolę, nie tylko w Rzeszy, ale w całej Europie.

Czytaj część pierwszą

Władca Prus wypowiedział wojnę Marii Teresie 8 sierpnia 1744 roku[1]. Tym razem Fryderyk II zdecydował się na uderzenie bezpośrednio na Wiedeń od strony Czech i Saksonii. Armia pruska została podzielona na 4 grupy: korpus królewski, który miał stanowić wojsko posiłkowe Karola VII, miał wędrować przez Saksonię, armia Leopolda von Anhalt-Dessau (młodszego) miała przejść przez Bramę Łużycką, a feldmarszałek von Schwerin miał uderzyć od strony Przełęczy Lubawskiej. Wszystkie te korpusy miały połączyć się w sercu Kotliny Czeskiej[2] i liczyły w sumie ok. 50-60 tysięcy żołnierzy[3]. To nie był jednak koniec, bowiem w celu zabezpieczenia Śląska przed kontrakcją wojsk austriackich Fryderyk II oddelegował tam 20-tysięczny korpus pod dowództwem gen. Heinricha Karla von Marwitza. Marwitz miał zadanie wkroczenia na Morawy i zajęcia Ołomuńca[4].

Początkowo wszystko układało się po myśli króla pruskiego. 12 sierpnia wojska pruskie pod wodzą Karola VII wkroczyły do Saksonii. Całkowite zaskoczenie Sasów zaowocowało brakiem jakiegokolwiek oporu z ich strony. Dzięki temu już 11 dni później korpus królewski osiągnął terytorium Czech, a w dniach 10-16 września zdobyta została Praga. Na zajęciu stolicy Czech zakończyły się jednak szybkie sukcesy armii pruskiej. Zaniechano marszu na Wiedeń, a starannie unikające bezpośredniego starcia wojska austriackie odcięły armię pruską od zaopatrzenia, co zaczęło owocować masowymi dezercjami. Wg autorów „Historii Niemiec” straty armii pruskiej spowodowane dezercjami mogły sięgać nawet 17000 żołnierzy[5]. W wyniku połączenia sił austriackich i saskich Fryderyk II podjął decyzję o odwrocie w kierunku Śląska. Jednocześnie Prusakom dowodzonym przez Leopolda von Anhalt-Dessau (starszego) udało się obsadzić linię Nysy Kłodzkiej, a w hrabstwie kłodzkim gen. Johann von Lehwaldt pokonał pod Bystrzycą Kłodzką wojska austriackie i utrzymał hrabstwo w rękach pruskich[6].

Rok 1745 zapowiadał się jako czas, kiedy do ofensywy miała przejśćAustria. Uderzenie planowano z trzech stron- od zachodu działania sił głównych wspierać mieli sascy ułani, od strony Górnego Śląska uderzyć miały lekkie jednostki węgierskie dowodzone przez generała Paula Antona ks. Esterhazy. Głównymi siłami austriackimi dowodził ks. Karol Aleksander Lotaryński, który po koncentracji w rejonie Hradca Kralove miał, przez Broumov lub Kłodzko, uderzyć na Śląsk. Decydująca bitwa wydawała się być nieunikniona. Nim spotkały się główne siły, pod Kamienną Górą starły się straż przednia armii pruskiej pod dowództwem Carla Hansa von Winterfelda z 6-tysięcznym oddziałem austriackim. Niebawem doszło też do walnego starcia obydwu wrogich armii. 4 czerwca 1745 roku pod Dobromierzem (Hohenfriedeberg), nieopodal Strzegomia, skoncentrowane siły króla pruskiego Fryderyka II oczekiwały na nadciągającą armię austriacką. Naprzeciw 58700 żołnierzy austriackich (40400 piechoty i 18300 jazdy) stanęła licząca 58500 ludzi armia pruska (38600 piechoty i 19900 jazdy)[7].

Bitwa pod Dobromierzem

Bitwa pod Dobromierzem

Bitwa zakończyła się zdecydowanym zwycięstwem wojsk pruskich. Kolejny raz w rywalizacji prusko-austriackiej okazało się jak gigantyczne znaczenie ma zaskoczenie przeciwnika i umiejętne wykorzystanie tego elementu w walce. Ok. 4 rano armia Fryderyka II uderzyła na straż przednią Sasów. Dobrze broniących się jeźdźców i grenadierów udało się zmusić do odwrotu dopiero po trzech godzinach walki. Godzinę później dowodzący armią austriacką książę lotaryński Karol zarządził odwrót, co było wynikiem odparcia jego jazdy przez bardzo silną i świetnie dowodzoną tego dnia jazdę pruską.

Do historii pruskiego militaryzmu przeszło jednak inne wydarzenie dotyczące bitwy pod Dobromierzem. W chwili, gdy piechota austriacka zbierała się do odwrotu kula armatnia zabiła ich dowódcę Thungena i raniła jednego z głównodowodzących von Dauna. Wydarzenie to spowodowało panikę w szykach austriackich, a powstałą lukę wykorzystali dragoni regimentu Bayreuth. Ich legendarna szarża rozbiła 20 batalionów i przyniosła 67 chorągwi podkreślając znaczenie i skalę zwycięstwa armii pruskiej. Austriacy stracili pod Dobromierzem ponad 10000 ludzi, Sasi ok. 2500 przy stratach pruskich wynoszących 4700 żołnierzy[8]. Wbrew oczekiwaniom strony pruskiej bitwa pod Dobromierzem nie przyniosła Fryderykowi II pokoju ze strony cesarzowej Marii Teresy.

30 września 1745 roku doszło do kolejnej wielkiej bitwy drugiej wojny śląskiej. Tym razem wojska pruskie i austriackie stanęły naprzeciw siebie pod Soor. Pierwszy atak przeprowadzony przez pruskich kirasjerów doprowadził do rozbicia austriackich szwadronów. Celny ogień austriackiej artylerii zatrzymał jednak uderzenie prawego skrzydła wojsk pruskich, a kontratak austriackich grenadierów zatrzymała dopiero druga pruska szarża. Uderzenie centrum i lewego skrzydła armii pruskiej ponownie powstrzymała austriacka artyleria. Atak księcia Ferdynanda von Braunschweig doprowadził jednak do zdobycia pozycji austriackich, dział, a w konsekwencji do zwycięskiego dla Prus zakończenia bitwy. Armia Karola lotaryńskiego utraciła niemal 7500 żołnierzy z początkowej liczby ponad 29000, natomiast Prusacy stracili niemal 4000 żołnierzy z 22500.

Dopiero jednak dotkliwa klęska zadana Sasom przez gen. Leopolda von Anhalt-Dessau w bitwie pod Kotliskami (Kesselsdorfem) stoczonej 15 grudnia zmusiła Marię Teresę do szukania rozwiązania drogą dyplomatyczną. Pokój między stronami zawarto 25 grudnia 1745 roku w Dreźnie na zasadzie „status quo ante bellum”[9].

Takie rozwiązanie wciąż nie satysfakcjonowało żadnej ze stron konfliktu. Warto jednak, przed przystąpieniem do opisu wydarzeń trzeciej wojny śląskiej, zwrócić uwagę na sytuację Śląska i jego znaczenie w chwili zawarcia pokoju drezdeńskiego.

Partnerzy



Przewiń do góry