Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Wojny śląskie | część 2

Wojny śląskie | część 2

Bitwa pod Lutynią

Bitwa pod Lutynią

Pod Lutynią król pruski dysponował 35000 ludzi i 172 działami, podczas gdy pod dowództwem Karola Lotaryńskiego znajdowało się łącznie ok. 65000 żołnierzy i 210 dział. Przewaga armii austriackiej była zatem niemal dwukrotna. Straty armii pruskiej były niewielkie- ok. 1150 zabitych i 5120 rannych. Austriacy stracili natomiast 3000 zabitych, 7000 rannych, 116 dział i 51 sztandarów. Do tego 12000 żołnierzy austriackich dostało się do pruskiej niewoli. Głównym czynnikiem, który doprowadził do pełnego zwycięstwa wojsk pruskich pod Lutynią była doskonała znajomość terenu, na którym w przeszłości Prusacy odbywali manewry. Armia Karola Lotaryńskiego w chwili rozpoczęcia walki była rozciągnięta na ok. 5,5 mili. Fryderyk II wysłał swoją kawalerię, aby pozorowała atak na prawe skrzydło wojsk austriackich, a tymczasem jego piechota przygotowywała się do ataku na lewą flankę przeciwnika, kryjąc się przed wzrokiem Austriaków za linią niewielkich wzgórz. Niczego nie spodziewający się Karol Lotaryński wysłał posiłki na prawe skrzydło swojej armii.

Pruska piechota stanęła do boju w konwencjonalnym szyku dwóch linii. Szczęście sprzyjało tego dnia Fryderykowi II- lewe skrzydło przeciwnika, decyzją dowodzącego armią austriacką Karola Lotaryńskiego, zostało pozbawione ochrony kawalerii, a dodatkowo znajdowały się tam oddziały z protestanckiej Wirtembergii. Po krótkiej wymianie ognia Wirtemberczycy złamali szyk, a reszta austriackiej piechoty zachwiała się pod ostrzałem wciąż napierających Prusaków oraz niszczącym ogniem 12-funtowych dział pruskiej artylerii. Chcąc ratować sytuację Karol Lotaryński zaczął pośpiesznie ściągać oddziały z prawego skrzydła. Kolosalne znaczenie dla takich manewrów miało wspomniane wyżej znaczne rozciągnięcie armii austriackiej. Po 40 minutach Prusacy zajęli Lutynię. Trwającą niecały dzień bitwę zakończyło rozbicie szarzy austriackiej kawalerii przez jazdę pruską. Klęska wojsk Karola Lotaryńskiego była całkowita.

Aby jednak nie idealizować sytuacji Fryderyka II w drugiej połowie 1757 roku należy wspomnieć o zajęciu Świdnicy przez korpus Franza Leopolda von Nadasdy w dniach 11-12 listopada. Również pod samym Wrocławiem doszło do bitwy na Muchoborze Wielkim. W wyniku dużych, bo sięgających 25%, strat oddziały pruskie broniące Wrocławia pod dowództwem von Braunschweiga-Beverena odeszły na północ, w kierunku Głogowa[31]. Wspomniane porażki przyćmiła jednak nieco późniejsza wiktoria pruska pod Lutynią. Po sukcesie odniesionym pod Lutynią Fryderyk II przystąpił do walki o odzyskanie Wrocławia. Szturmy na pozycje austriackie trwały od  11 do 18 grudnia, a 19 grudnia austriacka załoga poddała miasto na honorowych warunkach[32].

Zima przełomu lat 1757/1758 największy sukcesy przyniosła Rosjanom, którzy zajęli Prusy Wschodnie. Rok 1758 natomiast nie obfitował w wielkie wydarzenia militarne. Godne odnotowania są chyba tylko odzyskanie przez wojska pruskie Świdnicy- 19 kwietnia- oraz odwrót Fryderyka II z Czech i Moraw, który nastąpił w czerwcu tego roku[33]. Królowi Prus udało się wówczas zatrzymać ofensywę rosyjską w Brandenburgii i austriacką w Saksonii[34].

Zasadnicze działania militarne kampanii 1759 roku rozpoczęły się dopiero z końcem czerwca. Wówczas to armia rosyjska pod dowództwem Piotra Siemionowicza Sałtykowa wyruszyła z Wielkopolski w sile ok. 40000 żołnierzy. Celem ruchów wojsk rosyjskich było bezpośrednie uderzenie na Berlin. Siły rosyjskie zostały po drodze wzmocnione przez liczący ok. 18000 ludzi korpus austriacki Gideona Ernesta von Laudona. Do zasadniczego i decydującego starcia doszło 12 sierpnia pod Kunowicami[35]. Fryderyk II dowodził ok. 50000 żołnierzy i prowadził niemal 200 dział, natomiast armie Sałtykowa i Laudona liczyły łącznie ok. 79000 żołnierzy i dysponowały 248 działami[36].

Bitwa początkowo przybrała korzystny dla Prusaków obrót. Armia Fryderyka II obeszła przeciwnika od północnego-wschodu i przypuściła udany atak na flankę rosyjskich pozycji. Zachęceni sukcesem Prusacy parli do przodu, co wykorzystała kawaleria Laudona, a armia rosyjsko-austriacka dokonała szybkiego przegrupowania. Rosjanie i Austriacy szybko odzyskali utracone wcześniej pozycje i zmusili pruskie wojsko do odwrotu, który zakończył się paniczną ucieczką i rozproszeniem armii Fryderyka II. Prusacy stracili w bitwie pod Kunowicami 19000 żołnierzy, 172 działa i 28 sztandarów. Do Berlina w zwartym szyku dotarło zaledwie 3000 żołnierzy. Dla porównania straty sprzymierzonych wyniosły- 13000 rosyjskich i 2000 austriackich żołnierzy[37]. Po bitwie pod Kunowicami Fryderyk II przeżył załamanie psychiczne[38], co uwidoczniło się wypowiedziami na temat braku zaufania do własnych żołnierzy: „Wszystko ucieka. Nie jestem już panem mego wojska. Sądzę, że wszystko jest stracone. Nie przeżyję katastrofy mej ojczyzny. Do widzenia na zawsze!”[39].

Kampania roku 1760, choć rozpoczęta dopiero u schyłku maja, zaplanowana była już w zimie ubiegłego roku. Von Daun miał operować w Saksonii, na Śląsku mieli działać von Laudon oraz Rosjanie. W czerwcu tego roku von Laudon zdobył Kłodzko, które pozostało pod kontrolą Austrii do zakończenia zmagań w roku 1763[40]. Pod koniec lipca oddziały von Laudona dotarły pod Wrocław. Blokadę miasta rozpoczęto 31 lipca[41]. Komendant obrony miasta Friedrich Bogislaw von Tauentzien odrzucił propozycję kapitulacji. Sytuację Wrocławia uratowały wiadomości o nadciąganiu odsieczy dowodzonej przez księcia Henryka- brata Fryderyka II Wielkiego. Ponieważ posiłki rosyjskie spóźniały się  (na lewy brzeg Odry dotarły dopiero 3 sierpnia), dowództwo austriackie wydało rozkaz zwinięcia oblężenia w dniu 4 sierpnia. Fryderyk II postanowił wyruszyć z Saksonii, aby wesprzeć operującego na Śląsku i broniącego dróg na Berlin brata, którego zaciekle atakowały siły austriackie i rosyjskie.

15 sierpnia doszło do bitwy pod Legnicą. 16000 Prusaków Fryderyka II odparło liczącą 25000 żołnierzy armię von Laudona, którego nie wsparł wówczas von Daun. Po zwycięskiej bitwie Fryderyk II ruszył pod Berlin, a pokonany von Laudon wycofał się pozostawiając królowi pruskiemu pełną swobodę.

Koniec roku 1761 przyniósł potencjalnie bardzo ważne dla dalszego przebiegu wojny wydarzenie- Anglia zmieniła swoje polityczne preferencje i przerwała dostawy subsydiów dla Prus. Krok ten mógł bardzo brutalnie przerwać zakończyć marzenia Fryderyka II o wielkości Królestwa Prus. Przed całkowitą klęską uratowały Prusy dwa czynniki: ogromne kłopoty finansowe i wyczerpanie wojną Austrii oraz, przede wszystkim, zmiana na tronie carskim. W styczniu 1762 roku zmarła wroga Prusom caryca Elżbieta, a jej miejsce zajął Piotr III, który był niemal ślepo zapatrzony w osobę króla Prus Fryderyka II. Wydarzenie to przeszło do historii pod hasłem „cudu domu brandenburskiego”. Już w maju stanął pokój rosyjsko-pruski, a 15000 żołnierzy rosyjskich pod dowództwem Czerniszewa stało się częścią sił zbrojnych Prus[42] i przechyliło szalę wojenną na stronę Fryderyka II. 30 grudnia 1762 roku rozpoczęto rozmowy pokojowe na zamku Hubertusburg w Saksonii. Twarda dyplomacja pruska zmusiła Wiedeń do oddania hrabstwa kłodzkiego i nie zgodziła się również na cofnięcie ograniczeń związanych ze Kościołem katolickim na Śląsku, a zatwierdzono jedynie jego status wynikający z warunków pokoju berlińskiego z roku 1742. Pokój w Hubertusburgu doprowadził do sytuacji sprzed wybuchu trzeciej wojny śląskiej[43].

Jakie były skutki wojen śląskich? Prusy utrwaliły swoje panowanie na Śląsku. Fryderyk II wyszedł obronną ręką z wojny na wielu frontach, a to dowiodło z kolei wielkiego potencjały państwa pruskiego. Wojny śląskie pozwoliły Prusom na stałe zadomowić się wśród mocarstw europejskich. Prusy stały się siłą, z którą każdy musiał się liczyć. A Austria? Choć zachowała jeszcze przodującą rolę wśród państw niemieckich, systematycznie jednak traciła tą przewagę, by już w połowie XIX wieku ustąpić pierwszeństwa potędze państwa pruskiego, a już niebawem zjednoczonego wokół niego Cesarstwa Niemieckiego. Nie waham się stwierdzić, że kluczem do dokonania takiej zmiany ról było posiadanie Śląska- ziemi bogatej, o ogromnym potencjale ludzkim i, nade wszystko, gospodarczym, choć nie można ukrywać faktu, że z wojen między Prusami i Austrią Śląsk wyszedł mocno zniszczony, a jego ludność spadła o ok. 115000[44].

Marcin Fakowski

Czytaj część pierwszą

Bibliografia:

Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990.

Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006.

Encyklopedia PWN, [oprac. Barbag J. [i in.], t. 4, Warszawa 1976.

Galas A., Galas A., Dzieje Śląska w datach, Wrocław 2004.

Herzig A., Ruchniewicz M., Dzieje Ziemi Kłodzkiej, Hamburg-Wrocław 2006.

Historia Śląska, [red. Czapliński M. [i in.], Wrocław 2002.

Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701-1806), [red.] Wachowiak B. [i in.], Poznań 2010.

Salmonowicz S., Fryderyk Wielki, Wrocław 2006.

Salmonowicz S., Prusy, Warszawa 2004.

Wereszycki H., Historia Austrii, Wrocław 1986.

Przypisy:

[1] Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006, str. 248.

[2] Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006, str. 248.

[3] Historia Śląska, [red. Czapliński M. [i in.], Wrocław 2002, str. 196.

[4] Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006, str. 248.

[5] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 367.

[6] Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006, str. 249.

[7] Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006, str. 249.

[8] Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006, str. 249.

[9] Historia Śląska, [red. Czapliński M. [i in.], Wrocław 2002, str. 197.

[10] Historia Śląska, [red. Czapliński M. [i in.], Wrocław 2002, str. 197.

[11] Historia Śląska, [red. Czapliński M. [i in.], Wrocław 2002, str. 201.

[12] Historia Śląska, [red. Czapliński M. [i in.], Wrocław 2002, str. 208.

[13] Historia Śląska, [red. Czapliński M. [i in.], Wrocław 2002, str. 215.

[14] Historia Śląska, [red. Czapliński M. [i in.], Wrocław 2002, str. 216.

[15] Historia Śląska, [red. Czapliński M. [i in.], Wrocław 2002, str. 217.

[16] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 371.

[17] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 373.

[18] Salmonowicz S., Fryderyk Wielki, Wrocław 2006, str. 75.

[19] Wereszycki H., Historia Austrii, wyd. 2, Wrocław 1986, s. 126.

[20] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 374.

[21] Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006, str. 249.

[22] Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006, str. 250.

[23] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 374.

[24] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 374.

[25] Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006, str. 250.

[26] Salmonowicz S., Prusy, Warszawa 2004, str. 202.

[27] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 375.

[28] Salmonowicz S., Fryderyk Wielki, Wrocław 2006, str. 82.

[29] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 375.

[30] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 375.

[31] Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006, str. 251.

[32] Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006, str. 252.

[33] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 375.

[34] Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006, str. 252.

[35] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 375.

[36] Salmonowicz S., Fryderyk Wielki, Wrocław 2006, str. 90.

[37] Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006, str. 253.

[38] Wereszycki H., Historia Austrii, wyd. 2, Wrocław 1986, str. 127.

[39] Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990, s. 375.

[40] Herzig A., Ruchniewicz M., Dzieje Ziemi Kłodzkiej, Hamburg-Wrocław 2006, str. 198.

[41] Galas A., Galas A., Dzieje Śląska w datach, Wrocław 2004, str. 153.

[42] Historia Śląska, [red. Czapliński M. [i in.], Wrocław 2002, str. 230.

[43] Galas A., Galas A., Dzieje Śląska w datach, Wrocław 2004, str.156.

[44] Galas A., Galas A., Dzieje Śląska w datach, Wrocław 2004, str.156.

BIBLIOGRAFIA:

Czapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, wyd. 2, Wrocław 1990.

Dolny Śląsk. Monografia historyczna, [red. ] Wrzesiński W. [i in.], Wrocław 2006.

Encyklopedia PWN, [oprac. Barbag J. [i in.], t. 4, Warszawa 1976.

Galas A., Galas A., Dzieje Śląska w datach, Wrocław 2004.

Herzig A., Ruchniewicz M., Dzieje Ziemi Kłodzkiej, Hamburg-Wrocław 2006.

Historia Śląska, [red. Czapliński M. [i in.], Wrocław 2002.

Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701-1806), [red.] Wachowiak B. [i in.], Poznań 2010.

Salmonowicz S., Fryderyk Wielki, Wrocław 2006.

Salmonowicz S., Prusy, Warszawa 2004.

Wereszycki H., Historia Austrii, Wrocław 1986.

Partnerzy



Przewiń do góry