Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Zamek krzyżacki w Toruniu

Zamek krzyżacki w Toruniu

Opis zamku

Wnętrze zamku wysokiego Zdj. Wikimedia Commons

Wnętrze zamku wysokiego
Zdj. Wikimedia Commons

Obwarowania na miejscu zamku były początkowo drewniano-ziemne, a częściowo kamienne. O budowie ceglanej twierdzy informują dekrety Henryka, biskupa sambijskiego z 1255 roku[11]. Zamek ten był trzypoziomowy. Składał się z zamku górnego, przedmurza i przedzamcza. Był on stopniowo rozbudowywany w XIV wieku. Świadczą o tym inwentarze z 1384 r., które mówiły o 720 000 cegieł przeznaczonych do budowy zamku toruńskiego[12]. Zapleczem zamku były młyny, piekarnie, zagrody świń i bydła, browar, spichlerz zbożowy, skład wyposażenia taborów, skład wełny, kuźnia, siodlarnia, stajnia komtura. Za wschodnim przedzamczem był staw komtura bogaty w ryby, a za tym stawem pole przedzamcza. Teren zamku ogrodzony był obronnym, ceglanym murem i szerokimi fosami od murów Starego i Nowego Miasta[13]. Na najwyższym poziomie wzgórza znajdował się zamek górny, wykończony w XIV wieku. Był to kilkupiętrowy budynek mieszkalny z południowym i wschodnim skrzydłem. Na pierwszym piętrze znajdowały się pokoje komtura, dormitorium, refektarz, kaplica (wybudowana w 1263 r.), kuchnie. Magazyny obejmowały pierwsze i drugie piętro oraz poddasze[14]. Istniały również piwnice, które spełniały rolę magazynów. W zabudowie murów znajdowała się wieża brama. Studnia znajdowała się na dziedzińcu. Z kolei na samym środku dziedzińca znajdowała się masywna ośmioboczna wieża, tzw. stołp zamkowy. Było to ostatnie miejsce obrony zamku i schronienia załogi. Dostać się do tej wieży można było jedynie przez wysoko umieszczony otwór. Do tego otworu wejść było można tylko po drabinie. „Stołp zamkowy” stanowił również punkt obserwacyjny. Funkcje obronne, a także funkcje toalety pełnił „dansker”, zwany też „gdaniskiem”. Dostać się tam było można z zamku przez wielką arkadę. Nieczystości z zamkowej toalety („gdaniska”) spadały do strugi toruńskiej[15].

Klasyfikacja

Na obecnych ziemiach polskich wyróżniamy cztery rodzaje położenia zamków: a) zamki szczytowo-stokowe – na wzgórzach i wyniosłościach naturalnych, b) zamki skalne – położone na skałach, c) zamki jaskiniowe – wykorzystujące naturalne jaskinie, d) zamki nadwodne – usytuowane w toczeniu wód[16]. Zamek krzyżacki należy do typu zamków nadwodnych z racji nadrzecznego położenia.

Materiał budowlany, a technika oblężnicza

Przed XIII wiekiem podstawowym narzędziem oblężniczym był taran. Z tego też powodu warownie były otoczone wałem drewniano-ziemnym. Jego pochyła budowa i szerokość ok. 20 metrów powodowała, że sforsowanie taranem było praktycznie niemożliwe[17]. Z tego też powodu taranem forsowano jedynie bramy. W XIII i XIV wieku natomiast coraz częściej zaczęto stosować w oblężeniach ogień, na który wały drewniano-ziemne nie były odporne. Dlatego też zaczęło się rozpowszechniać budownictwo obronne – murowane[18]. Charakterystyczne dla rejonów Pomorza Gdańskiego i ziemi chełmińskiej było to, że do wznoszenia budowli obronnych stosowano cegłę. Cegły z kolei były spajane zaprawą wapienną oraz wzmocnieniami drewnianymi[19].

Wojna trzynastoletnia, czyli koniec krzyżackiej komturii w Toruniu

Rycerstwo polskie okresu wojny trzynastoletniej Zdj. Wikimedia Commons

Rycerstwo polskie okresu wojny trzynastoletniej
Zdj. Wikimedia Commons

Dnia 6 lutego 1454 r. mieszczanie Starego i Nowego Miasta Torunia zaczęli oblegać zamek. Było to na początku wojny trzynastoletniej. 7 lutego mieszczanie zaczęli go ostrzeliwać, przez co przedzamcze ogarnął pożar. Dnia 8 lutego zamek został zdobyty. Konflikt mieszczan z zakonem krzyżackim miał podłoże ekonomiczne. Tego samego roku został zburzony, zapewne z tego powodu, że rada miejska nie chciała, by został on obsadzony przez nową, polska załogę. Po zburzeniu krzyżackiej twierdzy wzgórze zamkowe służyło miastu jako wysypisko śmieci, później obrosło lasem[20].

Zakończenie

Zamek krzyżacki powstał na miejscu wczesnośredniowiecznego grodu i po nim przejął jego kształt podkowy. Kształt nie był przypadkowy. Należy zwrócić uwagę na rolę samego grodu z X-XI wieku. Czuwał on bowiem nad handlem wiślanym, a także nad przeprawą rzeczną. Budowniczowie zamku sami zapewne dostrzegli walory kształtu podkowy, w związku z sąsiedztwem rzeki, a także funkcjonującym na niej handlem. Forteca ta była początkowo drewniano-ziemna. Potem została przebudowana w ceglaną, co było charakterystyczne dla tego obszaru. Samo wzniesienie (zapewne sztuczne, usypane z myślą o wspomnianym już grodzie wczesnośredniowiecznym) wymuszało taki, a nie inny kształt. Z racji swojego położenia nad rzeką bez wątpienia jest to zamek typu nadwodnego (zamek zbudowany nad zbiornikiem wodnym – w tym wypadku rzeką – takie zamki miały wykorzystywać strategiczne położenie wodne). Krzyżacy podczas podboju Prus regularnie stawiali swoje twierdze.

Wnętrze gdaniska Zdj. Wikimedia Commons

Wnętrze gdaniska
Zdj. Wikimedia Commons

Miało to nie pozwolić na utratę zdobytych terenów w czasie zimy, podczas której (jak powszechnie wiadomo) walk nie toczono. Sama obecność zamku w pobliżu zarówno Starego, jak i Nowego Miasta Torunia również nie jest przypadkowa. Krzyżacy chcieli w ten sposób nadzorować posłuszeństwo mieszczan i w razie potrzeby zbrojnie interweniować. Mieszczanie jednak zdobyli i zburzyli zamek dzięki zaistniałej sytuacji. Właśnie wtedy zaczęła się wojna polsko-krzyżacka, zwana trzynastoletnią. Fiskalizm i liczne monopole gospodarcze zakonu krzyżackiego spowodowały, że mieszczanie zaczęli jeszcze przed wojną kierować się ku Polsce, w której swobody gospodarcze były większe. Z tego też powodu zdobyli zamek. Zburzyli go natomiast najprawdopodobniej dlatego, że nie chcieli, by w pobliżu obu miast stacjonowało na stałe jakiekolwiek wojsko. W tym wypadku tyczyło się to również ewentualnej polskiej załogi. Z tego powodu Mikołaj Kopernik nie oglądał już zamku w jego pełnej okazałości. Widział jedynie wysypisko śmieci, które urządzili sobie mieszczanie w miejscu dawnego konwentu.

mgr Rafał Korzeniec

Bibliografia.

  • Guerquin Bohdan, Zamki w Polsce, Warszawa 1984.
  • Frycz Jerzy, Zamek krzyżacki w Toruniu, „Rocznik Muzeum w Toruniu” 1963, T. I, z. 3, s. 79–97.
  • Gąsiorowski Eugeniusz, Średniowieczne obwarowania Torunia, Toruń 2007.
  • Jasiński Tomasz, Toruń XIII-XIV wieku – lokacje miast toruńskich i początki ich rozwoju (1231–około 1350), [w:] Historia Torunia, red. Marian Biskup, T. I, Toruń 1999, s. 100–166.
  • Miśkiewicz Benon, Rozwój stałych punktów oporu w Polsce do połowy XV wieku, Poznań 1964.
  • Wyrozumski Jerzy, U początków prawa budowlanego w Polsce, „Przegląd Historyczny” 1984, T. 75, z. 3, s. 543–549.

Przypisy:

[1]    B. Guerquin, Zamki w Polsce, Warszawa 1984.

[2]    J. Frycz, Zamek krzyżacki w Toruniu, „Rocznik Muzeum w Toruniu” 1963, T. I, z. 3, s. 79–97.

[3]    E. Gąsiorowski, Średniowieczne obwarowania Torunia, Toruń 2007.

[4]     T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku – lokacje miast toruńskich i początki ich rozwoju(1231–około 1350), [w:] Historia Torunia, red. Marian Biskup, T. I, Toruń 1999, s. 100–166.

[5]    B. Miśkiewicz, Rozwój stałych punktów oporu w Polsce do połowy XV wieku, Poznań 1964; J. Wyrozumski, U początków prawa budowlanego w Polsce, „Przegląd Historyczny” 1984, T. 75, z. 3, s. 543–549.

[6]    T. Jasiński, op. cit., s. 111.

[7]    E. Gąsiorowski, op. cit., s. 30.

[8]    Ibidem, s. 32.

[9]    T. Jasiński, op. cit., s. 108­–109; E. Gąsiorowski, op. cit., s. 32.

[10]   E. Gąsiorowski, op. cit., s. 32.

[11]   J. Frycz, op. cit., s. 82, 85; E. Gąsiorowski, op. cit., s. 33.

[12]   J. Frycz, op. cit., s. 86; E. Gąsiorowski, op. cit., s. 32.

[13]   J. Frycz, op. cit., s. 86; E. Gąsiorowski, op. cit., s. 32.

[14]   E. Gąsiorowski, op. cit., s. 33–34.

[15]   Ibidem, s. 34.

[16]   B. Miśkiewicz, op. cit., s. 125.

[17]   Ibidem, s. 202.

[18]   Ibidem.

[19]   J. Wyrozumski, op. cit., s. 543.

[20]   J. Frycz, op. cit., s. 87–88; J. Wyrozumski, op. cit., s. 543.

  • zez

    „O zamku krzyżackim w Toruniu wspomina w swojej kronice Piotr z Dusburga. Jego opowieść należy jednak traktować z dystansem, gdyż jego dzieło nie należy do obiektywnych.” Co to za bzdurny komentarz ? A któż w tamtych czasach był obiektywny ?

Partnerzy



Przewiń do góry