Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Zamek Piastowski we Wrocławiu ws świetle najnowszych badań

Zamek Piastowski we Wrocławiu ws świetle najnowszych badań

Dnia 7 czerwca 2017 r. na zebraniu wrocławskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego w murach arsenału wrocławskiego gościła prof. Małgorzata Chorowska, specjalistka z zakresu architektury średniowiecznej. Profesor wygłosiła wykład na temat reliktów zamku piastowskiego na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu w świetle najnowszych badań.

wrocław 1Prace prowadzone tu w latach 2011-12, 2014 pozwoliły uzupełnić i zweryfikować tezy zaproponowane przez naukowców zajmujących się wymieniony obszarem badawczym w latach wcześniejszych, między innymi prof. E. Małachowicza, a także zaowocowały powstaniem trasy turystycznej i udostępnieniem części reliktów dla zwiedzających. Pozostało jednak jeszcze wiele do zrobienia. Podczas spotkania została zaakcentowana paląca potrzeba niezwłocznego ratowania bezcennych reliktów, odsłoniętych w ogrodzie klasztornym Sióstr Szkolnych de Notre Dame w 2014 r., które do tej pory pozostają pod gołym niebem, narażone na działanie czynników atmosferycznych. Relikty mają już niewiele czasu. Mogą pod gołym niebem przetrwać 6 sezonów nim ulegną destrukcji, połowa cennego czasu już minęła.. Zgromadzenie nie jest w stanie pokryć kosztów prac związanych z zabezpieczeniem reliktów i udostępnieniem ich dla zwiedzających. Konieczna jest dotacja ze skarbu państwa.

W podziemiach klasztornych, udostępnionych dla zwiedzających, możemy zobaczyć między innymi relikty budowli osiemnastobocznej, która w świetle najnowszych badań, powstała w 3 tercji XII w. jako rezydencja księcia Bolesława Wysokiego. To najnowsza interpretacja reliktów, zaprezentowana przez profesor M. Chorowską. wrocław 2Funkcja budowli budzi jednak nadal kontrowersje. Profesor Edmund Malachowicz, który badał relikty w latach siedemdziesiątych, zaprezentował tezę o sakralnym przeznaczeniu tej budowli. Koncepcja ta po dziś dzień ma swoich zwolenników, choć wydaje się, że pozostają oni w mniejszości. Średnica wieży mieszkalnej Bolesława Wysokiego wynosi blisko 25 m, co czyni ją największą tego typu budowlą w ówczesne Europie. Zachowały się relikty filarów fundamentowych oraz filara centralnego a także muru płaszczowego, który zabezpieczał budowlę od strony północnej. Za panowania Henryka I Brodatego i jego małżonki, Jadwigi Diessen-Andechs, zaliczonej w 1267 r. w poczet świętych kościoła katolickiego, doszło do przebudowy zamku wrocławskiego. Budowla osiemnastoboczna została wówczas częściowo wyburzona a jej miejsce zajął prostokątny pałac z masywną czworoboczną wieżą usytuowaną w jego północno-wschodniej części. Południowa ściana tego pałacu widoczna jest częściowo w podziemiach klasztornych a częściowo w wykopie w ogrodzie. Zachodnia część wieży wraz z podpiwniczeniem została odsłonięta w 2014 r. podczas wykopalisk archeologicznych w ogrodzie, jej wschodnia część pozostaje pod ziemią. Najprawdopodobniej za panowania Henryka Brodatego powstała na dziedzińcu kaplica, której relikty nie zostały odsłonięte podczas ostatnich badań. Usytuowane są na terenie dwóch zakonów, sióstr de Notre Dame i sióstr Nazaretanek. Wnuk Henryka Brodatego, Henryk III Biały otoczył teren zamku murowanymi fortyfikacjami, zastępując nimi dawny drewniano-ziemny wał. Także i one dostępne są dla zwiedzających w piwnicach klasztornych. Okres największej przebudowy i rozkwitu zamku przypada na panowanie księcia Henryka IV Probusa. Powstał wówczas potężny gotycki zamek, określany niekiedy jako śląski Wawel. wrocław 3W miejscu dawnej budowli osiemnastobocznej wzniesiono imponującą aulę na planie ośmioboku, ujętą od północy i południa potężnymi przyporami, których długość sięgała 5 metrów. Całość przebudowanego pałacu przypomina założenie tego typu znajdujące się w dawnym Akwizgranie. Na dziedzińcu ruszyła wówczas budowa kolejnej kaplicy, która w zmienionej formie przetrwała do naszych czasów jako kościół św. Marcina. Relikty zamku Henryka IV Probusa widoczne są zarówno w podziemiach klasztornych jak i w wykopie w ogrodzie.

Po bezpotomnej śmierci Henryka IV Probusa nastąpił okres walk o władzę na pozostawionych przez niego ziemiach. Książęta na Ostrowie już nie rezydowali. Zamek przeszedł w użytkowanie kleru, z czasem został rozebrany a na jego miejscu powstały kurie kanonickie. Także relikty tych ostatnich możemy zobaczyć w budynku klasztoru i w wykopie w ogrodzie.

wrocław4Po wykładzie rozgorzała dyskusja na temat sposobu datowania zabytków zespołu oraz formy jego konserwacji i ewentualnej rekonstrukcji. Pojawiły się głosy na rzecz odbudowy i rekonstrukcji zamku z etapu jego przebudowy dokonanej przez Henryka IV Probusa. Projekt niezwykle kosztowny i ryzykowny. Rekonstrukcja stanowi silną ingerencję w oryginalne relikty, zaburza ich substancję i zawęża pole badawcze dla przyszłych pokoleń. Mniej kosztownym i bezpieczniejszym dla zabytku rozwiązaniem byłoby jego zabezpieczenie, zadaszenie, udostępnienie zwiedzającym i zainstalowanie pomocy multimedialnych, które obrazowałyby poszczególne fazy rozbudowy zamku.

Jolanta Szczepańska

Fot. Medievalis. Wrocław i Dolny Śląsk w średniowieczu

Partnerzy



Przewiń do góry