Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Zmiany polityczno-dynastyczne na obszarze Niemiec w latach 1789–1815

Zmiany polityczno-dynastyczne na obszarze Niemiec w latach 1789–1815

Rewolucja francuska i epoka napoleońska przyniosły znaczne zmiany w Europie, również w zakresie politycznym i ustrojowym – zniesiono feudalizm, a wiele państw przyjęło francuski system prawno-administracyjny. Przeobrażenia nie ominęły również Niemiec, bowiem rozpadło się – sięgające tradycją czasów średniowiecznych – Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego. W niniejszej pracy zostanie podjęta próba przedstawienia zmian polityczno-dynastycznych na terenie Niemiec – reform ustrojowych, układu sił, jak i wpływu systemu napoleońskiego na niemieckie dynastie panujące.

Mapa Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego w 1789 r. Fot: Wikimedia Commons

Mapa Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego w 1789 r.
Fot: Wikimedia Commons

W chwili wybuchu rewolucji francuskiej Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego, nazywane również Rzeszą Niemiecką, obejmowało ponad 360 państw zamieszkiwanych przez ok. 30 mln mieszkańców. Na czele państwa stał cesarz wybierany przez elektorów (w końcu XVIII w. byli to władcy Czech, Bawarii, Saksonii, Brandenburgii i Hanoweru oraz arcybiskupi Trewiru, Kolonii i Moguncji), jednakże był to wybór czysto formalny, bowiem od XV w. na tronie cesarskim bez przerwy zasiadali przedstawiciele rodu Habsburgów. W interesującym nas okresie byli to: Józef II (panował w latach 1764–1790), Leopold II (1790–1792) i wreszcie Franciszek II (od 1792 r.). Sytuacja wewnętrzna cesarstwa była dość skomplikowana, gdyż wszelkie próby uzyskania większej spoistości wewnętrznej były blokowane, ponieważ wzmocniłoby to pozycję Habsburgów, którzy w ciągu XVII–XVIII w. uzyskali znaczne nabytki terytorialne na obszarach nienależących do Rzeszy (Węgry, udział w rozbiorach Rzeczypospolitej). Podobna sytuacja dotyczyła również władców innych państw, którzy wzmacniali swoją pozycję poprzez obejmowanie panowania nad ziemiami nieniemieckimi – dotyczyło to zwłaszcza władców Brandenburgii (od 1701 r. królów Prus) i Hanoweru (od 1714 r. królowie Wielkiej Brytanii). Dochodził to tego Sejm Rzeszy, z którym cesarz musiał się liczyć (mówi się nawet o swoistej dwuwładzy na terenie ówczesnej Rzeszy), gdzie zwłaszcza władcy mniejszych państw bronili się przed zakusami większych sąsiadów.

Rewolucja francuska, rozpoczęta w 1789 r., nie pozostała bez echa na terenie Niemiec, co było widoczne w wystąpieniach ludowych m.in. w Kolonii i Badenii, które zostały jednak stłumione przez wojsko. Od 1789 r. władze rewolucyjne starały się tworzyć podziały wśród krajów Rzeszy, m.in. poprzez separatystyczne negocjacje z władcami niemieckimi, którzy mieli posiadłości we Francji. Francuzi starali się nie narażać państwom niemieckim – charakterystyczny jest tu chociażby akt wypowiedzenia z 20 VI 1792 r., w którym mowa o królu Czech i Węgier (czyli Franciszku II jako władcy ziem habsburskich, a nie zwierzchnikowi Cesarstwa). Miało to spowodować neutralność krajów niemieckich, jednakże cel ten nie został osiągnięty – jeszcze przed wybuchem wojny niektórzy władcy niemieccy udzielali wsparcia emigrantom (ich główną siedzibą stała się Koblencja należąca do arcybiskupa Trewiru), a Sejm Rzeszy oficjalnie wypowiedział wojnę Francji w 1793 roku.

Mimo to państwa niemieckie nie zachowywały się solidarnie, m.in. upadła idea wystawienia wspólnej armii Rzeszy. Podobnie interesy poszczególnych niemieckich członków I koalicji nie okazały się jednakowe, zwłaszcza wobec niepomyślnego przebiegu działań wojennych, co prowadziło do faktycznego rozpadu Cesarstwa. Dużym ku temu krokiem był traktat pokojowy pomiędzy Francją a Prusami podpisany 5 IV 1795 roku. Na jego mocy król Prus Fryderyk Wilhelm II zrzekał się z posiadłości na lewym brzegu Renu, zaś w zawartej równocześnie tajnej konwencji Francja obiecała odszkodowanie z ziem na prawym brzegu Renu. Wkrótce potem, w wyniku sukcesów Napoleona Bonaparte we Włoszech, pokój podpisali również Habsburgowie – stało się to w Campo Formio 17 X 1797 roku. Odnośnie ziem niemieckich na mocy postanowień traktatu, ponownie w tajnej klauzuli, uznano francuskie roszczenia do ziem na lewym brzegu Renu, zaś Habsburgom miało przypaść bogate arcybiskupstwo Salzburga. Tym samym de facto zakończyła się integralność terytorialna Cesarstwa. Podjęto wprawdzie próbę zmiany postanowień tegoż traktatu (wojna z II koalicją 1798–1801), jednakże ponowne zwycięstwo Francji uczyniło zmiany nieuchronnymi, tym bardziej że na mocy postanowień traktatu z Luneville (9 II 1801), tym razem oficjalnie, cesarz Franciszek zrzekł się ziem na lewym brzegu Renu od Andernach do Venlo, przy czym władcom, którzy utracili swoje ziemie, miało zostać wypłacone odszkodowanie.

Partnerzy



Przewiń do góry