Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Życie człowieka w XVII i XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej

Życie człowieka w XVII i XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej

Mieszkania i warunki mieszkaniowe

Kurna chata Wikimedia Commons

Kurna chata
Wikimedia Commons

W omawianym okresie w przeważającej mierze mieszkanie było powiązane z warsztatem pracy zarówno na wsi, jak i w mieście. Jedynie ludzie najbogatsi posiadali lokale przeznaczone wyłącznie do zamieszkania. Najubożsi z kolei żyli w kamienicach czynszowych dla robotników miejskich lub w tzw. czworakach przeznaczonych dla robotników rolnych. Gospodarstwo wiejskie składało się z kilku lub kilkunastu budynków, z których jeden służył za mieszkanie, a pozostałe pełniły różne funkcje, np. stodoły czy obory. Po wojnach w drugiej połowie XVII wieku stan lokali zamieszkiwanych przez chłopów dramatycznie się pogorszył. Około 60% z nich została zniszczona, a pieniędzy na szybką odbudowę brakowało. Doprowadziło to do tego, że część chłopstwa mieszkała wraz ze zwierzętami w budowanych przez siebie naprędce ziemiankach. W tym samym czasie ustalił się także wzór typowego dworu szlacheckiego, w którym przez środek biegła sień, często dzielona tak, aby powstała sala balowa. Po jej jednej stronie znajdowała się jadalnia, a po drugiej pokoje. Kuchnia bardzo często umieszczona była poza domem lub w dużej odległości od miejsc, w których najczęściej przebywano. Jeżeli chodzi o rezydencje królewskie czy magnackie, to te budowane były zgodnie z obowiązującym stylem architektonicznym. Natomiast większość domów miejskich była jednopiętrowa i zbudowana głównie z drewna. Zabudowa miejska warunkowana była działkami, z reguły wąskimi i długimi, a strona węższa dochodziła do ulicy lub rynku. Dla miast charakterystyczne były kamienice, które w zależności od regionu przybierały różny wygląd.

Warunki, w jakich żyli ludzie, zależały w dużej mierze od ich zamożności. W polskim klimacie ważnym problemem było odpowiednie ogrzewanie i możliwość przygotowywania posiłków. Domy chłopskie to albo kurne chaty, gdzie dym swobodnie ulatniał się przez otwory w dachu, albo chałupy z kominem. Źródło ciepła służyło wówczas równocześnie do gotowania i ogrzewania. W bogatszych domach szlacheckich i mieszczańskich kuchnie z reguły służyły jedynie do przygotowywania posiłków, a pozostałe pomieszczenia były ogrzewane przez piece kaflowe i kominki.

Aleksander Benedykt Sobieski w żupanie Wikimedia Commons

Aleksander Benedykt Sobieski w żupanie
Wikimedia Commons

W tamtych czasach gospodarstwo domowe zaspakajało potrzebę jedzenia, a posiłki w karczmach i gospodach zarezerwowane były generalnie dla podróżnych. W wielkich miastach istniały odpowiedniki dzisiejszych fast foodów – przekupki sprzedawały żur, smażoną wątrobę i inne dania, które można było zjeść, stojąc na wolnym powietrzu. Sposób spożywania posiłków w gospodarstwach chłopskich zmieniał się z biegiem lat. Początkowo jedzono na ławach, a w późniejszym okresie zasiadano już do stołu. Przeważnie posiłek spożywano palcami i drewnianymi łyżkami ze wspólnych mis. W domach szlacheckich i mieszczańskich każdy miał swój talerz i łyżkę, ale jedzono także palcami. Ponadto długo obowiązywała zasada, że gość przynosił na ucztę swoją łyżkę i nóż, dla których robiono specjalne futerały. Widelec do powszechnego użycia wszedł dopiero w XVIII wieku. W tym samym czasie pojawiły się także szkło oraz fajans, które zastąpiły naczynia i puchary metalowe.

Z kolei jeżeli chodzi o kwestię regeneracji sił, to w chałupach chłopskich łóżka pojawiły się dopiero pod koniec XVIII stulecia, choć były używane już znacznie wcześniej, ale jedynie przez najbogatszych przedstawicieli tej warstwy społecznej. Do tego czasu przeważnie spano na ławach albo na słomie ułożonej na podłodze. Natomiast w bogatych domach łóżka umieszczano pod baldachimami oraz stosowano bieliznę pościelową. O jakości mieszkania świadczyły posadzki, stropy, okna i wystrój wnętrz. W biedniejszych domach poza ławami podstawowym meblem były skrzynie, gdzie przechowywano najcenniejsze przedmioty, a w bogatszych szafy, kredensy i sekretarzyki.

Partnerzy



Przewiń do góry