Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Życie i filozofia Artura Schopenhauera oraz jego wpływ na twórczość europejską przełomu XIX i XX wieku

Życie i filozofia Artura Schopenhauera oraz jego wpływ na twórczość europejską przełomu XIX i XX wieku

Dagerotyp Schopenhauera  Zdj. Wikimedia Commons

Dagerotyp Schopenhauera
Zdj. Wikimedia Commons

Jak jednak można pokrótce scharakteryzować schopenhauerowską filozofię? Absolutnym fundamentem nauki A. Schopenhauera jest jego koncepcja woli, która to w rzeczywistości determinuje i tworzy wszystko, co wokół i w nas. Wola jest właściwą rzeczą samą w sobie, leżącą poza czasem, przestrzenią i przyczynowością; jest ona wewnętrzną istotą – jaźnią świata […] Wszelki przedmiot – wzięty od jego niezgłębionej dla obiektywnego poznania wewnętrznej formy – jest widzialnością, obiektywnością owej woli, tj. wolą, która stała się przedstawieniem [11].

Wola w rozumieniu Schopenhauera jest fundamentem i filarem jego ulubionej płaszczyzny filozoficznej – metafizyki. To w metafizyce Schopenhauera ujawniają się także jego awangardowe myśli i głębokie przemyślenia. To my, jako ludzkość, jesteśmy wolą[12], wolą czegoś co wykracza poza wąskie ramy materializmu. Dlatego też śmierć nie stanowi w koncepcji Schopenhauera czegoś złego, nienaturalnego – wręcz przeciwnie, śmierć jest oczyszczeniem z brudów tego świata. Paradoksalnie, tym co pejoratywne w jego filozofii, to szczęście. Szczęście, które zaślepia, omamia i ogranicza „zdrową” percepcję świata, bowiem tylko w cierpieniu jesteśmy prawdziwie świadomi teraźniejszości i marności istnienia[13]. Ponadto, w swych dziełach czołowy pesymista XIX wieku konstatuje, iż czas to tylko złudzenie, nasze ciało to chwilowa forma, a to, co obserwujemy, stanowi swego rodzaju złudzenie wywoływane przez nasz mózg[14].

Życie ludzkie, które w mniemaniu omawianego filozofa jest marzeniem sennym, powinno skupiać się przede wszystkim na bólu i cierpieniu – bowiem w ostatecznym rozrachunku, pozostaje nam jedynie nicość. Świat pełni rolę swoistego zakładu karnego, w którym my, ludzie, musimy odpracować swoje winy. Tego rodzaju konkluzje bezpośrednio doprowadziły A. Schopenhauera do wniosku, iż samobójstwo samo w sobie nie jest złem. Wręcz przeciwnie – na samobójstwo decydują się jednostki pełne odwagi, u których wyczerpała się wola życia, i dobrowolnie postanowili opuścić swą cielesność[15].

Człowiek posiada wolę po to – jak sądzi filozof – aby nauczył się jej wyrzekać. Żyje się bowiem po to, by nie chcieć żyć [16].

Bez wątpienia, filozofia ta postawiła żyzny grunt pod przyszłe koncepcje nihilizmu. Jak zatem w praktyce oddziaływał pogląd na życie i śmierć Schopenhauera w nauce i sztuce przełomu XIX i XX wieku?

Pesymizm Schopenhauera w nauce europejskiej

 „Świat jako wola i przedstawienie” 1819, Erstdruck Zdj. Wikimedia Commons

„Świat jako wola i przedstawienie” 1819, Erstdruck
Zdj. Wikimedia Commons

Nie ulega wątpliwości, że najbardziej popularnym orędownikiem A. Schopenhauera, przynajmniej w początkowej fazie swej twórczości, był Fryderyk Nietzsche. Badacze uznają, że to właśnie Schopenhauer zmotywował Nietzschego do filozofii oraz zbudził w nim geniusza[17]. Główny przedstawiciel nihilizmu cenił w metafizyce schopenhauerowskiej spostrzegawczość i przenikliwość, a samego Schopenhauera uważał za swego wychowawcę[18]. Fryderyk Nietzsche ubóstwiał wręcz w swych listach spokój i sposób bycia swego idola, a podczas studiów skrupulatnie badał jego dzieła[19].

Faktem jest, iż po ukonstytuowaniu swojego własnego systemu filozoficznego, Nietzsche zerwał z twórczością Schopenhauera, niemniej do końca życia uznawał pesymizm swego mentora za swoisty wstęp do nihilizmu. Ponadto, często powtarzające się koncepcje „woli życia” i „woli mocy” zostały zaczerpnięte bezpośrednio z rozważań metafizycznych „ojca pesymizmu”. Przecież nawet nasza własna, obecna istota, o ile możemy wyśledzić ją w głębi, jest samą tylko wolą[20], jak pisał w swej Metafizyce życia i śmierci A. Schopenhauer.

Świat filozofii i nauki czerpał pełnymi garściami z lektur Schopenhauera na przełomie XIX i XX wieku. Jak pisał prof. Jan Garewicz: Neokantyzm, drugi pozytywizm, zwłaszcza w jego empriokrytycznej wersji, intuicjonizm Bergsonowski, woluntaryzm W. Wundta, pragmatyzm.[…] [Schopenhauer] Dostarczał argumentów scjentyzmowi, bez popadania w płaski materializm, a irracjonalizmowi bez nawrotu do mistycyzmu. Pomagał przezwyciężyć panlogizm nie negując poznania rozumowego i afirmował empiryzm bez popadania w sensualizm[21]. Powyższy fragment jasno i dobitnie ilustruje szerokość wpływów na płaszczyźnie naukowo-filozoficznej twórczości Schopenhauera. Ponadto wartym wspomnienia jest trwałe oddziaływanie nauki pesymizmu na liczne szkoły angielskie, które to często odwoływały się do myśli niemieckiego filozofa[22].

Partnerzy



Przewiń do góry