19 listopada 1190 roku, został założony Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, znany w Polsce bardziej jako Zakon Krzyżacki

Zakon Krzyżacki był zakonem rycerskim, jednym z trzech największych, obok Suwerennego Rycerskiego Zakonu Szpitalników św. Jana, z Jerozolimy, z Rodos i z Malty oraz Zakonu Ubogich Rycerzy Chrystusa i Świątyni Salomona. Wszystkie trzy zakony powstały na fali krucjat w XI i XII wieku. Początki Zakonu Krzyżackiego sięgają III krucjaty, gdy w trakcie oblężenia Akki niemieccy rycerze krzyżowi założyli nieformalne stowarzyszenie, które miało opiekować się rannymi i chorymi krzyżowcami z Niemiec. Stowarzyszenie działało przy szpitalu, który zorganizowali obecni pod Akką mieszczanie hanzeatyckich miast Lubeki i Bremy.

Po zdobyciu Akki ówczesny papież, Klemens III, przyznał bractwu, tereny wokół miasta dzięki czemu zakon mógł powiększać swoje szeregi.

W 1226 r. Zakon Krzyżacki został zaproszony przez Konrada Mazowieckiego do Prus. W dwa lata później przyznał zakonowi w dzierżawę ziemię chełmińską i michałowską, które miały być bazą zakonu do walki z Prusami. Na terenach przyznanych zakonowi Konrad zachował pełnię władzy. Przy współpracy Wilhelma z Modeny, legata papieskiego Krzyżakom udało się przejąć kontrolę nad misją chrystianizacyjną w Prusach oraz pozbawić biskupa pruskiego Chrystiana kontroli nad dwoma z trzech biskupstw utworzonych na terenie Prus. De facto, Chrystian nie zdążył już objąć biskupstwa, które mu pozostawiono ponieważ nagle zmarł.

W 1234 r. margrabia miśnieński, Henryk, zaproszony przez Zakon najechał stolicę księstwa mazowieckiego, Płock i spalił tamtejszą katedrę. Konrad odebrał Krzyżakom wszystkie nadania, łącznie z przejętą przez nich nielegalnie ziemią dobrzyńską. W następnym roku Krzyżacy wystarali się u cesarza Fryderyka II o Złotą Bullę, antydatowany na 1226 roku dokument, który potwierdzał nadania Konrada. Bulla była jednym z argumentów, które pozwoliły legatowi papieskiemu do doprowadzenia do ugody pomiędzy zakonem a Konradem Mazowieckim. W tym samym roku Konrad potwierdził nadania z 1226 roku dodając do nich ziemię nieszawską. W zamian Krzyżacy zwrócili Konradowi ziemię dobrzyńską.

W 1235 roku do Krzyżaków dołączyli Bracia Dobrzyńscy, a w dwa lata później zawarto unię z Zakonem Kawalerów Mieczowych. W 1242 roku książęta polscy zawarli z zakonem układ o podziale Pomorza Gdańskiego.

Od 1230 r. do 1249 r. zakon zajął ziemię Prusów do rzeki Pasłęki. W 1242 r. Prusów wsparł książę pomorski Świętopełk, ale po porwaniu jego syna książę został zmuszony do podpisania w 1248 roku pokoju z zakonem. W rok później, Prusowie podpisali z zakonem układ w Dzierzgoniu i przenieśli się za rzekę Pasłękę.

W 1250 roku rozpoczął się II etap podboju Prus, zaś w 1260 roku wybuchło II powstanie Prusów, którego wodzem był Herkus Monte. Niestety, wsparcie cesarza rzymskiego spowodowało upadek powstania w 1283 roku, zaś sam przywódca został stracony, a jego lud wybity. Zachowane źródła mówią, iż ostatnia osoba znająca pruski język zmarła w 1627 roku w Hamburgu, ale nie podają czy była pochodzenia pruskiego.

Po podbiciu Prus zakon próbował swoich sił na Litwie i Żmudzi, ale pomimo wielokrotnych ataków zarówno ze strony Krzyżaków, jak i Litwinów oraz wyludnienia się pogranicza zakonowi nie udało się podbić Żmudzi.

Mniej więcej w tym samym czasie oczy Zakonu zwróciły się na ziemię polską. W 1308 r. zakon zajął, wbrew wcześniejszym układom, całe Pomorze Gdańskie. Sprawa trafiła do sądu papieskiego, ale uwięziony w Avignonie papież nie mógł dopilnować wykonania swojej decyzji o zwrocie Pomorza Polsce. Samo Pomorze wróciło do Polski dopiero w czasach Kazimierza Jagiellończyka po podpisaniu II pokoju toruńskiego w 1466 roku.

W 1343 roku zakon podpisał z Polską pokój w Kaliszu, co spowodowało przeniesienie głównego ciężaru ataków krzyżackich na sąsiednie państwo litewskie. W 1386 roku królem Polski został Władysław II Jagiełło, co zapoczątkowało unię personalną Polski i Litwy. Zmęczony ciągłą wojną podjazdową Jagiełło zdecydował się na rozpoczęcie w 1409 roku wojny z zakonem zakończonej podpisaniem w 1411 roku I pokoju toruńskiego. Kulminacyjnym punktem wojny była bitwa pod Grunwaldem, zaś na grunwaldzkich polach „pozostał kwiat rycerstwa zakonnego”.

W 1454 roku wybuchło, wspierane przez Kazimierza Jagiellończyka, powstanie mieszczan w państwie zakonnym. Po trwającej trzynaście lat wojnie podpisano w 1466 roku, wspomniany już, II pokój toruński. Wielki mistrz stał się lennikiem Polski. Pomimo tego, już w 1501 roku, wielcy mistrzowie krzyżaccy odmówili składania hołdu lennego, co doprowadziło do wojny z Polską w latach 1519-1521. W 1525 roku Zygmunt I Stary zmusił ówczesnego Wielkiego Mistrza Zakonu, Albrechta Hohenzollerna do złożenia hołdu lennego, co zostało uwiecznione na obrazie Jana Matejki „Hołd Pruski”. W tym samym roku państwo zakonne zostało przekształcone w Prusy Książęce.

Zdjęcie: Herb Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie.
Źródło zdjęcia: Wikimedia Commons – uznanie autorstwa.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*