26 stycznia 1919 roku odbyły się pierwsze po odzyskaniu niepodległości wybory parlamentarne, mające na celu powołanie jednoizbowego Sejmu Ustawodawczego

W wyniku tychże, do sejmu dostało się kilkanaście partii, które początkowo utworzyły dziesięć klubów poselskich. Najwięcej głosów zdobyły Związek Ludowo-Narodowy i Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”. W skład Sejmu wchodzili również posłowie parlamentów zaborczych oraz posłowie wybrani w sposób pośredni.


Wybory zostały zarządzone, na mocy dekretu o ordynacji wyborczej ustalonej jeszcze przez rząd Jędrzeja Moraczewskiego i zatwierdzonej przez Józefa Piłsudskiego. Ustalono, iż wybory mają mieć charakter pięcioprzymiotnikowy (bezpośrednie, powszechne, równe, tajne i proporcjonalne) Rozpoczęły się 26 stycznia, choć skład sejmu był uzupełniany do 22 marca 1922, czyli do momentu trwałego ukształtowania się granic państwa. W myśl dekretu o ordynacji wyborczej Sejm Ustawodawczy miał się składać z 513 posłów (241 z Królestwa Polskiego, 160 z Galicji i Śląska Cieszyńskiego oraz 112 z byłego zaboru pruskiego). W dekrecie zapowiedziano, że w 13 okręgach wyborczych Galicji Wschodniej ze względu na działania wojenne wybory nie mogą być przeprowadzone, w związku z czym do Sejmu Ustawodawczego wejdą posłowie polscy (z danych okręgów) do byłej Izby Posłów Rady Państwa Monarchii Austriackiej. W wakujących z powodu śmierci posłów dwóch okręgach lwowskich zarządzono wybory według dawnej ordynacji z 1907 do Izby Posłów Rady Państwa. Wybory w poznańskim i na Pomorzu (10 okręgów wyborczych) miały się odbyć w terminie późniejszym. Jednocześnie zapowiedziano powołanie do Sejmu w porozumieniu z miejscowym społeczeństwem przedstawiciele Polaków na Litwie i Rusi.


Na terenie b. Królestwa Polskiego, w których przeprowadzono wybory (bez okręgów Biała Podlaska, Białystok i Bielsk) prawdopodobna liczba uprawnionych do głosowania wynosiła 4.619.536, zaś głosowało 3.567.635 osób. Najwyższą frekwencję zanotowano w okręgu nr 27 (Pińczów) – 87,5%, okręgu nr 7 Włocławek – 87,1%, okręgu nr 9 (Kutno) – 85,4%, zaś najniższą: w okręgu nr 21 (Chełm) – 56,7%, w okręgu nr 24 (Sandomierz) – 64%, okręgu nr 16 (miasto stoł. Warszawa) – 69,7%. Okręgi Konin i Ciechanów nie przesłały materiałów, dlatego też wszelkie liczby należy uznać za szacunkowe.


Najwięcej głosów – około 30% – oddano na endecję – na listę Związku Ludowo-Narodowego. Żadne z ugrupowań nie zdobyło jednak w parlamencie większości, dlatego niezbędne stało się zawarcie koalicji. W połowie 1919 roku (w czerwcu wyłoniono przedstawicieli z Wielkopolski) w skład Sejmu Ustawodawczego wchodziło 394 posłów. 36% głosów należało do Narodowej Demokracji, 15% do PSL „Wyzwolenie”, 12% do PSL „Piast” i 9% do socjalistów.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*