29 września 1951 roku w szpitalu więzienia mokotowskiego, zmarł płk Aleksander Krzyżanowski „Wilk”

Płk Aleksander Krzyżanowski „Wilk” urodził się 18 lutego 1895 roku w Briańsku (gubernia orłowska) w patriotycznej rodzinie, jako syn Jakuba i Zofii Wilamowskiej-Oberstdorf. Jako student został wcielony do armii rosyjskiej. W latach 1916-1917 był oficerem w rosyjskiej artylerii, potem przeniósł się do I Korpusu Polskiego na Wschodzie. Od 1918 r. służył w WP; walczył w wojnie z bolszewikami. We wrześniu 1939 r. jako major dowodził pułkiem artylerii lekkiej. Już w listopadzie został odkomenderowany do Okręgu Wileńskiego SZP. Po aresztowaniu ppłk. Sulika (kwiecień 1941 r.) objął dowództwo pod pseudonimem „Smętek”. Walczył z Niemcami, Litewskim Korpusem Posiłkowym (ok. 12 tys. ludzi) oraz z partyzantką sowiecką, na współdziałanie z którą otrzymał w połowie 1942 r. zgodę Komendy Głównej AK. Przez rok Polacy udzielali Sowietom informacje o Niemcach oraz dawali żywność (m.in. dla 2 tys. ukrywających się Żydów), w zamian za broń i amunicję. Latem 1943 r. partyzantka sowiecka otrzymała z Moskwy rozkazy, by zwalczyć AK. Zaczęły się napady, rozbrajanie polskich oddziałów, mordy. Jeszcze bardziej zaogniły się stosunki z Litwinami. We wzajemnych akcjach odwetowych ginęli cywile i dzieci. W lutym 1944 r. Niemcy zaoferowali „Wilkowi” wspólną walkę przeciw partyzantce sowieckiej. Łamiąc zakaz KG AK, „Wilk” podjął rozmowy sondażowe, za co został ostro upomniany w Warszawie i kontakt przerwał.

Walcząc o polskość Wileńszczyzny, jego oddziały w ramach „Burzy” stoczyły około 30 bitew (Turgiele, Troki, Lida) i ok. 100 akcji bojowych. Z 6 na 7 lipca 1944 r. uderzył na Wilno, żeby zająć je przed Armią Czerwoną. Z ponad 12 tys. zgromadził zaledwie 4,5 tys. żołnierzy w terenie i tysiąc w mieście. Osiemnastotysięczny garnizon niemiecki krwawo odparł Polaków. Nazajutrz natarła Armia Czerwona, lecz walki o miasto trwały tydzień. Występując (dla podniesienia znaczenia)za zgodą KG AK jako generał. „Wilk” uzyskał od gen. Iwana D. Czerniachowskiego zgodę na formowanie korpusu z dwoma dywizjami piechoty i brygadą kawalerii. Gdy przybył na sfinalizowanie umowy, został wraz z przybocznym sztabem podstępnie aresztowany. To samo spotkało kilkudziesięciu oficerów wezwanych na odprawę i pracowników nieujawnionej Delegatury. Oddziały AK otoczono, ok. 7 tys. rozbrojonych żołnierzy (po odmowie przejścia do Armii Berlinga) wywieziono do ZSRS. Niektóre tylko oddziały przebijały się na zachód walcząc z Sowietami. Internowany „Wilk” został we wrześniu awansowany na stopień pułkownika. Nadano mu również Order VM 5 kl. Przebywał w różnych obozach, w śledztwie utracił słuch. We wrześniu 1947 r. uciekł wraz z mjr Andrzejem Wasilewskim „Olesińskim”. W Wilnie ujawnił się i został odesłany do obozu. Dwa miesiące później repatriowano go do Polski. Aresztowano go ponownie 7 lipca 1948 r. Zmarł po torturach 29 września 1951 r. w szpitalu więzienia na Mokotowie. W 1994 r. został pośmiertnie awansowany na stopień generała brygady.

(Na zdjęciu płk Aleksander Krzyżanowski „Wilk”. Fot. Wikimedia Commons)

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*