6 listopada 1939 roku odbyła się niemiecka akcja pacyfikacyjna skierowana przeciwko profesorom krakowskich uczelni

Po zajęciu Krakowa przez Niemców, część kadry naukowej krakowskich uczelni, uważając, że mają doczynienia z cywilizowanymi ludźmi rozpoczęła normalnie rok akademicki. Na spotkaniu w dniu 3 listopada 1939 roku ze sturmbannfuhrerem Brunonem Mullerem, profesor Tadeusz Lehr – Spławiński otrzymał polecenie zorganizowania 6 listopada ogólnego zebrania wykładowców. Tematem spotkania miało być wyjaśnienie niemieckiego punktu widzenia na sprawy nauki i szkoły wyższe.

Zebranie zorganizowane zostało w Collegium Novum, w sali wykładowej nr 66 imienia Mikołaja Kopernika. Brunon Muller przybył na nie w asyście policji i ograniczył się do wygłoszenia krótkiego oświadczenia, w której rozpoczęcie roku akademickiego zostało przedstawione jako wyraz złej woli wobec władz niemieckich. Zgodnie z własnym oświadczeniem Muller zwolnił do domu dwie obecne na sali kobiety, Helenę Willman – Grabowską i Jadwigę Wołoszyńską, które powiadomiły rodziny aresztowanych o tym fakcie.

Łącznie aresztowano 183 lub 184 osoby, dostępne źródła nie są zgodne co do tej liczby. Najwięcej zatrzymanych – 142 wykładowców i 3 studentów pochodziło z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Akademii Górniczej – dalszych 21 osób. Zatrzymanych przewieziono do więzienia na Montelupich, a następnego dnia do koszar dawnego 20 pp. na ul. Mazowieckiej. W czasie pobytu w koszarach zwolniono 11 osób, zaś resztę, 27 listopada przewieziono do obozu w Sachsenhausen.

Część zatrzymanych stanowili starsi wiekiem, często poważnie chorzy naukowcy, co w warunkach panujących w obozie koncentracyjnym doprowadziło do szybkiego pogorszenia stanu zdrowia a następnie śmierci.

8 lutego 1940 roku, po międzynarodowych protestach oraz osobistej interwencji u Adolfa Hitlera, Benito Mussoliniego, zwolniono 101 osadzonych, głównie starszych wiekiem profesorów. Niestety, część ze zwolnionych, wycieńczonych pobytem w obozie i brakiem możliwości normalnego leczenia w warunkach wojennych zmarła w niedługim czasie po zwolnieniu. Pozostałych, 4 marca 1940 roku, wywieziono do Dachau gdzie część z nich została zamordowana. Ostatnich więźniów zwolniono dopiero w 1942 roku.

Akcja ta, w oficjalnych dokumentach niemieckich określana jako „akcja przeciwko profesorom uniwersyteckim” przeszła do historii jako Sonderaktion Krakau.

Zdjęcie: Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego (1938-1939, a następnie 1945-46), profesor Tadeusz Lehr – Spławiński.
Źródło zdjęcia: Wikimedia Commons – public domain.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*