6 lutego 1922 roku w stolicy Stanów Zjednoczonych zawarto waszyngtoński traktat morski, regulujący i ograniczający zbrojenia morskie

Traktat został ratyfikowany przez USA, Wielką Brytanię, Japonię, Francję i Włochy.


Projekt konferencji
został wysunięty przez Amerykanów zaniepokojonych nagłym wzrostem potęgi morskiej Japonii. Umowa unaoczniła również fakt obniżenia się znaczenia i roli Wielkiej Brytanii jako dawnej największej potęgi morskiej. Anglicy musieli zgodzić się na równość w tym względzie ze Stanami Zjednoczonymi, które od końca XIX wieku znacznie rozbudowały swoją flotę. Japonia musiała zgodzić się na pozycję drugiego rzędu. Francję zepchnięto do kategorii trzeciej, zrównując ją z Włochami. Francja jednakże obroniła zasadę nieograniczania tonażu i liczebności jednostek średnich i mniejszych oraz okrętów podwodnych. W efekcie, traktat ograniczył jedynie ilość posiadanych i budowanych okrętów liniowych, uważanych tradycyjnie za główną siłę flot, a także nowo powstających lotniskowców. Główne porozumienie przewidywało, że docelowo siły morskie pięciu wchodzących w grę mocarstw przedstawiać się będą według stosunku 5 : 5 : 3 : 1,75 : 1,75. Wielkość 5 była przewidziana dla Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych, 3 dla Japonii, a 1,75 dla Francji i Włoch.

Od 1931 roku wszyscy sygnatariusze mogli budować nowe okręty liniowe, lecz jedynie wymieniając stare jednostki, według harmonogramu ustalonego do 1942 roku. W wyniku ustaleń traktatu przerwano i anulowano budowę wielu ciężkich okrętów – m.in. amerykańskich pancerników typu South Dakota i krążowników liniowych typu Lexington oraz japońskich pancerników typu Kaga i krążowników liniowych typu Amagi. Część z nich przebudowano na lotniskowce (japońskie „Kaga” i „Akagi”, amerykańskie typu Lexington, francuski „Béarn”). Efektem traktatu waszyngtońskiego było zahamowanie budowy pancerników na świecie z nielicznymi wyjątkami, na prawie 15 lat. Okres ten nazywany jest w literaturze „wakacjami morskimi”. Ubocznym efektem zakazu budowy okrętów liniowych i ograniczenia wielkości krążowników stała się jednak budowa licznych krążowników ciężkich o maksymalnych dopuszczalnych charakterystykach – 10 000 t. i działa 203 mm. Z wyników konferencji waszyngtońskiej najbardziej niezadowolona była Japonia. Nastroje te wzmogły się po objęciu tronu przez cesarza Hirohito, już po śmierci dotychczasowego cesarza Yoshihito w 1926 r. Traktat miał obowiązywać przynajmniej do 31 grudnia 1936, a jeśli żaden z sygnatariuszy nie zawiadomił dwa lata przed tą datą o zamiarze jego nieprzedłużania. Ponieważ jednak Japonia ogłosiła w grudniu 1934 zamiar zakończenia obowiązywania traktatu waszyngtońskiego i wycofała się z konferencji londyńskiej w 1936, przestał on obowiązywać 31 grudnia 1936 roku.

Na zdj. działa planowanych pancerników US Navy przeznaczone do złomowania w wyniku porozumień traktatowych z 6 lutego 1922 r. – Wikimedia Commons

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*