8 stycznia 1918 roku prezydent Stanów Zjednoczonych Woodrow Wilson wygłosił słynne orędzie

8 stycznia 1918 prezydent USA Woodrow Wilson w orędziu do Kongresu przedstawił publicznie swój plan pokojowy, zwany jako 14 punktów Wilsona. Plan ten w zamyśle amerykańskiego prezydenta miał zapewnić po I wojnie światowej sprawiedliwszy i bezpieczniejszy świat. Po 123 latach, jeden z punktów planu dotyczył Polski, konkretnie zapowiadając powrót Polski na mapę świata jako państwa niepodległego, z zapewnionym dostępem do morza.

Poszczególne punkty planu zawierały ( za Wikipedia):

  1. Porozumienia pokojowe będą jawnie zawierane, nie będzie już porozumień tajnych. Dyplomacja ma działać jawnie i publicznie.
  2. Całkowita wolność żeglugi na morzach, poza wodami terytorialnymi, zarówno w czasie pokoju, jak i w czasie wojny, poza przypadkami, kiedy morza te będą zamknięte całkowicie lub częściowo przez działania międzynarodowe, mające na celu wykonanie międzynarodowych porozumień.
  3. Zniesienie barier gospodarczych i ustalenie warunków handlu równych dla wszystkich narodów akceptujących pokój i stowarzyszonych dla jego utrzymania.
  4. Wzajemna wymiana wystarczających gwarancji, tak aby zbrojenia narodowe zostały zredukowane do minimum.
  5. Rozstrzygnięcie sporów kolonialnych w atmosferze swobodnej, otwartej i całkowicie bezstronnej, ale przestrzegając zasady, że interesy ludności zainteresowanej mają równą wagę co interesy Rządów.
  6. Ewakuacja wszystkich rosyjskich terytoriów i uregulowanie stosunków z Rosją, Rosja ma prawo do samookreślenia swojego ustroju politycznego.
  7. Belgia musi być ewakuowana i stać się w pełni suwerennym krajem.
  8. Terytorium francuskie zostanie uwolnione i odbudowane. Alzacja i Lotaryngia mają powrócić do Francji.
  9. Korekta granicy włoskiej, wzdłuż linii narodowościowej.
  10. Stworzenie możliwości autonomicznego rozwoju narodom Austro-Węgier.
  11. Rumunia, Serbia i Czarnogóra odzyskają utracone w czasie wojny terytoria, Serbii zostanie przyznany wolny dostęp do morza, stosunki między różnymi państwami bałkańskimi muszą być oparte na przyjacielskich porozumieniach, uwzględniających linie podziału wspólnot i narodowości.
  12. Ludności tureckiej Imperium Osmańskiego zapewniona zostanie suwerenność i bezpieczeństwo, innym narodom zamieszkującym Imperium przysługuje prawo do bezpieczeństwa i rozwoju, oraz autonomia. Dardanele zostaną otwarte dla okrętów i statków handlowych, zabezpieczone gwarancją międzynarodową.
  13. Stworzenie niepodległego państwa polskiego na terytoriach zamieszkanych przez ludność bezsprzecznie polską, z wolnym dostępem do morza, niepodległością polityczną, gospodarczą, integralność terytoriów tego państwa powinna być zagwarantowana przez konwencję międzynarodową.
  14. Stworzenie Ligi Narodów, której celem będzie zapewnienie gwarancji niepodległości politycznej oraz integralności terytorialnej wszystkich państw.

W kolejnych orędziach do Kongresu dodano jeszcze kolejne punkty, już nie takie jednoznaczne w swym wydźwięku, ale wpływające na działania Ligi Narodów i porządkujące jej funkcjonowanie.

Niemniej jednak dla Polski otworzyło to drogę do swobodnej odbudowy II Rzeczypospolitej, zakończonej w brutalny sposób w roku 1939.  Dostęp do morza, chociaż nadzwyczaj skromny umożliwił rozwój Państwa. W latach 20 na tej podstawie doszła do realizacji bodaj największa inwestycja młodego państwa polskiego – budowa portu w Gdyni, a co za tym idzie miasta, które nie tylko w 20 – leciu międzywojennym, ale również w latach PRL stanowiło prawdziwe okno na świat.

Marcin Lis

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*