Archeologia prawna w praktyce – o historii siedziby starostwa słupeckiego

Park miejski w Słupcy założony w 1867 r. Zdj. autora.
Park miejski w Słupcy założony w 1867 r. Zdj. autora.

Dalsze zmiany administracyjne wiązać należy z I wojną światową, kiedy to w sierpniu 1914 roku Niemcy zajęli Słupcę. W 1916 roku władze niemieckie dokonały likwidacji powiatu słupeckiego, łącząc go z sąsiednim powiatem konińskim, który wszedł w skład Generalgouvernement Warschau. Siedziba powiatu (landratsamt) mieściła się jednak w innym budynku przy obecnej ulicy Warszawskiej, nie zaś w budynku przy dzisiejszej Poznańskiej 20. Problematyczny jest temat przeznaczenia tegoż budynku. O przeznaczeniu budynku przy Poznańskiej 20, jako siedziby starostwa pod zaborem rosyjskim, wspomina jedynie M. Jarecki. Inne źródła wskazują na ten budynek, jako na komorę celną. Nie wykluczone jest więc, że zarówno budynek pod numerem 18, jak i budynek pod numerem 20 mieściły w sobie komorę celną. Karta ewidencyjna sąsiedniego budynku (Poznańska 16), będąca w ewidencji zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Poznaniu, zawiera mapkę pobliskich budynków, która określa budynek przy ul. Poznańskiej 20 jako „sąd powiatowy i komora celna”[1]. Także autorzy Dziejów Słupcy twierdzą, że w 1915 roku budynek ten pełnił funkcję komory celnej. Ponadto wersję, że pomieszczenia komory celnej funkcjonowały także pod numerem 20 potwierdza tablica umieszczona na froncie tegoż budynku upamiętniająca zajęcie przez członków POW „budynku byłej komory celnej rosyjskiego zaborcy”.

Okupacja doprowadziła do wzrostu nastrojów antyniemieckich, które zostały pogłębione przez rekwizycje, akcje zdejmowania dzwonów, ściągania blachy z dachów. Na terenie Słupcy tajną działalność rozpoczęła pod koniec 1916 roku Polska Organizacja Wojskowa na czele z komendantem Władysławem Grzeszczakiem. Słupeccy peowiacy przygotowywali się do walki z okupantem niemieckim i oczekiwali na rozkaz rozpoczęcia akcji rozbrajania Niemców. Rozkaz komendanta Okręgu POW w Kaliszu poszczególni dowódcy obwodów i lokalnych komend otrzymali o godzinie 11 dnia 11 listopada 1918 roku. Oficer legionowy por. Ulrych, będący szefem sztabu VIII Okręgu POW w Kaliszu, połączył się telefonicznie z komendantem Obwodu POW w Słupcy i nakazał niezwłocznie przystąpić do rozbrajania Niemców i przejęcia władzy w terenie. W Słupcy peowiacy wspomagani przez młodzież harcerska rozbroili posterunek żandarmerii i internowali władze administracyjne. Oddziały POW po dozbrojeniu się zdobyczną bronią obsadziły miasto i wystawiły posterunki na jego krańcach. Sytuacja chwilowo zaostrzyła się 12 listopada, gdy miasto zostało otoczone przez dwie kompanie piechoty, które przybyły z obozu jenieckiego pod Strzałkowem. Jednakże w wyniku pertraktacji konflikt zażegnano, zaś po trzech dniach rozbrojono żołnierzy niemieckich we wspomnianym obozie. Akcja ta przebiegała w napiętej atmosferze, lecz obyło się bez rozlewu krwi. Do momentu mianowania przez rząd polski pierwszego starosty, którym został doktor Zygmunt Gutek, władza nad całym powiatem spoczywała w rękach zastępcy komendanta IV Obwodu – Władysława Grzeszczaka, który wraz z peowiakami stacjonował w budynku przy ulicy Poznańskiej 20.

Budynek przy Poznańskiej 16, wzniesiony w latach 1927/28 jako siedziba m. in. Sejmiku Powiatowego, obecnie jeden z budynków Starostwa Słupeckiego. Zdj. autora.
Budynek przy Poznańskiej 16, wzniesiony w latach 1927/28 jako siedziba m. in. Sejmiku Powiatowego, obecnie jeden z budynków Starostwa Słupeckiego. Zdj. autora.

Na mocy ustawy tymczasowej z dnia 2 sierpnia 1919 roku o organizacji władz administracyjnych II instancji w ramach województwa łódzkiego utworzono powiat słupecki[2]. Już 30 grudnia 1918 roku powołano przy staroście sejmik powiatowy (w roku 1921 liczył sobie 32 członków), z inicjatywy którego powstał nowy budynek (obecnie Poznańska 16). W jego dwudziestu pomieszczeniach ulokowano m.in. biura Wydziału Powiatowego, Zarządu Drogowego, a także sale Sejmiku. Uroczyste poświęcenie budynku odbyło się 16 września 1928 roku. Budowa gmachu rozpoczęła się w kwietniu 1927 roku według projektu i pod kierownictwem architekta Zygmunta Lindera. W czterech pomieszczeniach ulokowano biura wydziału, w trzech zarządu drogowego, jedno przeznaczono na pokój gościnny, znalazł się tam także pokój z kuchnią dla dozorcy. Na piętrze umieszczono pięć pokoi z kuchnią i łazienką dla starosty oraz salę zebrań. Władze uzasadniały tę inwestycję brakiem odpowiedniej liczby pomieszczeń dla urzędników powiatowych.

Sejmik zajmował najpierw pomieszczenie na posesji pana Władysława Maciejewskiego przy ul. Warszawskiej, a następnie w budynku H. Gersona przy ul. Poznańskiej. Biura zastępcze nie nadawały się jednak do normalnej pracy, dlatego po powstaniu nowego budynku część biur została do niego przeniesiona. Pozostałe urzędy i instytucje zajmowały gmach po byłej komorze celnej oraz pomieszczenia dzierżawione w prywatnych budynkach[3]. Na pocztówce z lat 20. XX w. budynek przy Poznańskiej 20 podpisany jest jako STAROSTWO.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*