Drzewa w obrzędowości Słowian – część I

Wierzba

Na Wolinie znaleziono wianki wykonane z gałązek wierzby o rozmiarach od 5-10 cm, które odkryto w dwóch chatach plecionkowych z XI i XII wieku[41].

Wianki znalezione także na Ostrowie Lednickimw trakcie odsłaniania wschodniego przyczółka, w III warstwie datowanej na 2 połowę XI wieku znaleziono ,, obręcz”[42](ryc.2) Na cmentarzysku w Dziekanowicach w jednym z grobów 44 znaczna koncentracja pyłków brzozy krępej[43].

Jarzębina

U wschodnich Słowian, Bałtów, Celtów i Skandynawów jarzębina pełniła rolę drzewa chroniącego przed złymi mocami (też koszmarami sennymi) i chorobami[44].

Sosna i świerk

Słowianie doceniali sosnę, uznawano ją za symbol długowieczności, zdrowia i męstwa[45]. Wyraz choinka w prasłowiańskiej formie ,,chvoj-ina” w znaczeniu: ,,coś ostrego”, ,,igliwie”[46].

Buk

Słowianie nie posiadali własnej nazwy na to drzewo i stosowali zapożyczenie z niemieckiego, znali i doceniali walory buka – twierdzili, że: ,,przy którym domu Bukowina rośnie, tam czary i gusła żadne szkodzić nie mogą”[47]. Według ,, Knytlinga saga” opisującej najazd Duńczyków na Rugię w 1165 roku, najeźdźcy zniszczyli święty gaj ,,Boku” (Bukowy), niestety nie wiadomo jaką istotę tam czczono[48].

Przeczytaj część II

Agnieszka Łukaszyk

Pracownik Muzeum Archeologicznego w Poznaniu, archeolog, absolwentka Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział historyczny, kierunek – Archeologia pradziejowa i wczesnośredniowieczna (2010). Interesuje się zwłaszcza okresem wczesnego średniowiecza, a zwłaszcza Słowiańszczyzną i Skandynawią. Autorka książki pt:„Wierzchowce Bogów. Motyw konia w wierzeniach i sztuce Słowian i Skandynawów”(Triglav,Szczecin 2010). Od wielu lat zajmuje się odtwórstwem historycznym, archeologią eksperymentalną (garncarstwo, przędzenie i tkanie) łącząc zainteresowania z artystyczną duszą (absolwentka Liceum Sztuk Plastycznych im. Piotra Potworowskiego w Poznaniu, specjalność Wystawiennictwo 2005).

Bibliografia:

Brencz A., Wielkopolski rok obrzędowy. Tradycja i zmiana, Poznań 2006.

Brückner A.,Starożytna Litwa. Ludy i bogi, Olsztyn 1985.

Brückner A., Mitologia słowiańska i polska, Warszawa 1985.

Bystroń J. S., Wymuszanie urodzaju na drzewach owocowych,[w:] Tematy, które mi odradzano. Pisma etnograficzne rozproszone, wybór i opracowanie L. Stomma, Warszawa 1980.

Eliade M., Sacrum, mit, historia, Warszawa 1974.

Ferenc E., Polskie tradycje świąteczne, Poznań 2000.

Filipowiak W., Słowiańskie wierzenia pogańskie u ujścia Odry [w:] Wierzenia przedchrześcijańskie na ziemiach polskich, Gdańsk 1993, s. 19-46.

Gajewska S., Obraz dębu i lipy w literaturze polskiej i litewskiej XIX – p. XX wieku. Studium porównawcze, praca magisterska przygotowana w Katedrze Filologii Polskiej i Dydaktyki pod kierunkiem doc. dr Krystyny Syrnickiej, Wileński Uniwersytet Pedagogiczny, Wydział Filologiczny, Wilno 2011.

Gloger Z., Rok polski w życiu, tradycji i pieśni, Warszawa 1986.

Iwaniuk A., Atlas ziół krajowych, BELLONA, Warszawa 2006.

Jedlicki M. Z., Kronika Thietmara, Instytut Zachodni, Poznań 1953.

Kajkowski K., Kuczkowski A., Słowiańskie święte gaje na Pomorzu we wczesnym średniowieczu, Nasze Pomorze. Rocznik Muzeum Zachodnio-Kaszubskiego w Bytowie, nr 11, Bytów 2009, s. 25-38.

Kowalik A., Kosmologia dawnych Słowian, NOMOS, Kraków 2004.

Kowalski P., Kultura magiczna. Omen, przesąd, znaczenie, Warszawa 2007.

Labuda G., Słowiańszczyzna starożytna i wczesnośredniowieczna. Antologia tekstów źródłowych, PTPN, Poznań 2003.

Łuczyński M., Kognitywna definicja Peruna:Etnolingwistyczna próba rekonstrukcji fragmentu słowiańskiego tradycyjnego mitologicznego obrazu świata, Studia Mythologica Slavica t. XIV, Ljubljana 2001,s. 219-230.

Makohonienko M., A. Wrzesińska, J. Wrzesiński, Analiza palinologiczna wypełniska jamgrobowych, [w:] Studia Lednickie, t. 5, Lednica-Poznań 1998, s. 95-101.

Marczewska M., Aspekty wierzeniowe w rekonstrukcji językowego obrazu drzew, Acta Universitatis Wratislavensis, Język a kultura,t. 16, Wrocław 2001, s. 83-98.

Marczewska M., ,,Stoi dąb pośród świata…refleksje nad językowo-kulturowym obrazem drzewa,www.marzenamarczewska.pl, 2012, s. 1-33.

Moszyński K., Kultura ludowa Słowian, cz. 2 : Kultura duchowa, z. 1, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1934.

Moszyński K., Kultura ludowa Słowian, cz. 2 : Kultura duchowa, z. 2, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1939.

Niewiadomski D., Sacrum chrześcijańskie w inicjalnych rytach orki i siewu [w:] Folklor, sacrum, religia, Lublin 1995.

Olędzki J., Filódzōon. Ciesząca się życiem -albo- Ogławianie. Kultura wierzby, Polska Sztuka Ludowa- Konspekty, 1994, t. 48, z.3-4, s. 90-99.

Simonides D., Kultura ludowa śląskiej ludności rodzimej, Wrocław-Warszawa 1991.

Słupecki L. P., Mitologia skandynawska w epoce wikingów, NOMOS, Kraków 2006.

Smyk K., Choinka w kulturze Polskiej Symbolika drzewka i ozdób, UNIVERSITAS, Kraków 2009.

Strzelczyk J., Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian, REBIS, Poznań 2008.

Szyjewski A., Religia Słowian, WAM, Kraków 2003.

Urbańczyk S., Dawni Słowianie. Wiara i kult,Wrocław – Warszawa – Kraków 1991.

Wrzesiński J., Lednicki przyczynek do znajomości plecionkarstwa, Lednica-Poznań 1994, s. 151-171.

Przypisy:

[1] Szyjewski, 2003, s. 80.

2 Kowalski, 2007, s. 34.

3 Jesion Yggdrasill będący środkiem świata dla ludzi i skandynawskich pogańskich bogów za: Słupecki, 2006, s. 51.

4 Gieysztor, 2006, s. 218.

5 Szyjewski, 2003, s. 82.

6 Gajewska, 2011, s. 14.

7 Kowalski, 2007, s. 76.

8 Marczewska, 2012, s. 1.

9 Marczewska, 2012, s. 2.

10 Marczewska, 2012, s. 3.

11 Strzelczyk, 2008, s. 147.

12 Szyjewski, 2003, s. 19.

13 Strzelczyk, 2008, s. 145.

14Brückner, 1985, s. 100.

15 Łuczyński, 2011, s. 222.

16 Gieysztor, 2006, s. 86.

17 Brückner, 1985, s. 78.

18 Opisał w 2 połowie XII wieku żywot i misję na Pomorzu (w latach1124-1128) biskupa Ottona z Bambergu.

19 Według tłumaczenia II, 32, A. Gieysztora w Szczecinie rósł dąb: […],, Erat praeterea ibi quercus” […], za: Gieysztor 2006, s. 150. Kolejny fragment ,,Herbordi Dialogus”, III, 22 opisuje to drzewo jako orzech :,, arborem nucis ” za: Gieysztor, 2006, s. 219 .

20 Labuda, 2003, s. 174.

21 Gieysztor, 2006, s. 151.

22 Kowalik, 2004, s. 35.

23 Labuda, 2003, s. 177.

24 Szyjewski, 2003, s. 121.

25Helmoldproboszcz z Bozowa w ziemi holsztyńskiej, który opisał podbój Słowian między Łabą, Odrą i Bałtykiem.

26 Labuda, 2003, s. 176-177.

27 Kajkowski, Kuczkowski, 2009, s. 30.

28 Kowalski, 2007, s. 78.

29 Jedlicki, 1953, s. 334.

30 Jedlicki, 1953, s. 368.

31 Kajkowski, Kuczkowski, 2009, s. 25.

32 Kajkowski, Kuczkowski, 2009, s. 36.

33 Kowalski, 2007, s. 35.

34 Strzelczyk, 2008, s. 94.

35 Szyjewski, 2003, s. 131.

36 Kowalik, 2004, s. 212 oraz Kowalski, 2007, 34 i 76.

37 Kowalski, 2007, s. 35.

38 Gajewska, 2011, s. 20.

39 Gajewska, 2011, s. 21.

40 Gajewska, 2011, s. 22.

41 Filipowiak, 1993, s. 36.

42 Wrzesiński, 1994, s. 165.

43 Makohonienko Wrzesińska, Wrzesiński, 1998, 101.

44 Kowalik, 2004, s. 213.

45 Brückner, 1985, s. 212.

46 Smyk, 2009, s. 19.

47 Brückner, 1985, s. 266.

48 Kajkowski, Kuczkowski, 2009, s. 29.

4 komentarze

  1. Słowo „buk” pochodzenia germańskiego??? O co chodzi?

  2. Moze to germanie zapozyczyli od slowian, nie? Nie mozliwe?

  3. Buk tak samo pradawna rzeka BUK a judeo-chrześcijaństwo zrobiło nam z tego BOGA. Zamazując doszczętnie pochodzenie tego słowa. Ale przykrywanie gałązkami świerka, sosny, gałązkami drzew iglastych przetrwało do dzisiaj. Spójrzcie na wiązanki na grobne.

  4. Irena Lipiec

    To drzewo święte jak mogło nie mieć nazwy, jest starsze niż ludzkość. W buku mieszkał Swarog, przekrój buka jest promienisty jak Słońce, jak rozchodzący się Swar, Światło, miejsce Boga/ buk. Dawniej zapisywano fonetycznie (runy)

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

*