Działalność polityczna Romana Dmowskiego

Komitet Narodowy Polski w Paryżu Zdj. Wikimedia Commons
Komitet Narodowy Polski w Paryżu
Zdj. Wikimedia Commons

W kolejnych latach bardzo krystalizują się poglądy Dmowskiego- w tym charakterystyczny dla jego postaci antysemityzm. Uważał, iż Żydzi nie mają nic wspólnego z narodem polskim. Był przekonany o istnieniu żydowskiej światowej konspiracji, która jego zdaniem kontrolowała m.in. konferencję pokojową w Paryżu. Szczególnie jego powieść pt. „Dziedzictwo” jest oskarżana o radykalny antysemityzm. Mawiał: „Organizm narodowy powinien dążyć do wchłonięcia tylko tego, co może przyswoić… Takim żywiołem nie są Żydzi.” W istocie – Roman Dmowski nie wierzył w skuteczność asymilacji.

W lutym 1907 roku został wybrany posłem do rosyjskiej Dumy, w której został przewodniczącym Koła Polskiego. Rok później została wydana książka pt. „ Niemcy, Rosja i kwestia polska”, w której Dmowski argumentował, dlaczego Polacy powinni wspierać państwa koalicji, w tym Rosję. Sądził, iż w przypadku wygranej państw centralnych sprawa polska kompletnie nic nie zyska. To Petersburg uważał za najważniejsze miejsce dla wydobycia sprawy polskiej. Ponadto Rosja wydawała mu się mniej groźna w porównaniu do silnej i niestety często skutecznej polityki germanizacyjnej Niemiec. Uważał naród niemiecki za zbyt silny cywilizacyjnie i kulturowo, by Polacy mogli go lekceważyć.

Nie każdy jednak zgadzał się z koncepcją Dmowskiego. Nie przypadła do gustu nawet niektórym działaczom endecji, co zresztą doprowadziło do rozłamów w Lidze Narodowej.

W roku 1914 na Tajnym Zjeździe Ligii Narodowej Dmowski powiedział: „ W tym jeszcze roku wybuchnie wojna światowa. Polska musi stanąć przeciw Niemcom, bo tylko w razie ich klęski możliwe jest uzyskanie niepodległości i zjednoczenie”. Z biegu wydarzeń wiemy, iż istotnie tak właśnie się stało. Następnie Dmowski wyjechał do Petersburga i na Zachód Europy, aby szukać sojuszników dla sprawy polskiej. W lipcu 1917 roku rozesłał czołowym przedstawicielom świata politycznego państw zachodnich memoriał. Przedstawił w nim program terytorialny przyszłej niepodległej Polski. W tym samym roku został też prezesem Komitetu Narodowego Polski z siedzibą w Paryżu, który został uznany przez rządy Francji, Wielkiej Brytanii i Włoch za namiastkę rządu polskiego na emigracji i przedstawicielstwo interesów Polski. Ponadto, z jego inicjatywy została zorganizowana 100 tysięczna Błękitna Armia, która wkrótce miała się stać podstawą odradzającego się Wojska Polskiego w trudnym okresie walk o granice. W 1919 roku został Delegatem Pełnomocnym Polski na konferencję pokojową w Paryżu. 29 stycznia wygłosił na posiedzeniu Rady Dziesięciu, 5-godzinne exposé dotyczące całości polskich żądań. Podczas wystąpienia Dmowski zaimponował błyskotliwością oraz logiką wywodu. Pierwsze wystąpienie doprowadziło do powołania Komisji Do Spraw Polskich.

28 czerwca 1919 Roman Dmowski wraz z Ignacym Janem Paderewskim podpisał w sali kryształowej w Wersalu traktat pokojowy, przywracający formalnie Polskę na mapę Europy. Uznano Polskę z Wielkopolską i Pomorzem Gdańskim. Nakazano przeprowadzenie referendum na Warmii, Mazurach i Górnym Śląsku oraz ustanowienie Wolnego Miasta Gdańska. Za klęskę Dmowski uważał plebiscyty- zwłaszcza na Górnym Śląsku.

3. Tablica upamiętniająca Romana Dmowskiego- Konkatedra Matki Bożej Zwycięskiej w Warszawie Zdj. Wikimedia Comons
3. Tablica upamiętniająca Romana Dmowskiego- Konkatedra Matki Bożej Zwycięskiej w Warszawie
Zdj. Wikimedia Comons

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1919 roku został wybrany posłem na Sejm Ustawodawczy  z ramienia Związku Ludowo-Narodowego. W czasie inwazji bolszewickiej w 1920 roku był członkiem Rady Obrony Państwa. Niestety, wkrótce zaczął poważnie chorować. W 1921 roku zamieszkał w Chludowie, niedaleko Poznania. Wycofał się z czynnego życia politycznego. W jego posiadłości bywali często politycy różnych opcji politycznych, pisarze i publicyści, którzy chcieli poznać jego opinię na temat ówczesnej sytuacji politycznej. Mawiał wtedy: „Państwo Polskie ma przed sobą świetne widoki rozwoju: tylko trzeba, żeby ludzie w polityce tak łatwo się uczyli, jak łatwo się demoralizują”. Nieustannie pisał do endeckiej prasy, odbył także podróż po Pomorzu i wybrzeżu- po ziemiach, o których przynależność do Polski wytrwale walczył.

W odpowiedzi na wydarzenia z 12-15 maja 1926 roku, czyli tzw. przewrót majowy, wrócił do czynnego życia politycznego, aby działać na rzecz zjednoczenia ruchów narodowych i katolickich oraz ograniczenia wpływów komunizmu. W związku z tym 4 grudnia 1926 roku założył na zjeździe w Poznaniu Obóz Wielkiej Polski. Został prezesem Wielkiej Rady. W roku 1928 utworzył Stronnictwo Narodowe. Cały czas działał przeciwko sanacji. Władze sanacyjne zaś coraz bardziej odczuwały wyraźne zagrożenie swojej pozycji, co doprowadziło do licznych represji wobec członków OWP, a w końcu do zdelegalizowania Obozu. Jednak nie osłabiło to aktywności politycznej Dmowskiego, aż do roku 1934, kiedy sprzedał swoją posiadłość pod Poznaniem i przeniósł się do Warszawy. W 1937 Roman Dmowski przeszedł udar mózgu. Po tym wydarzeniu zamieszkał u swoich przyjaciół- we wsi Drozdowo, niedaleko Łomży. Niestety, nawet tam nie cieszył się zdrowiem. W roku 1938 doznał kolejnego ataku i częściowego paraliżu.

Zmarł 2 stycznia 1939 roku w Drozdowie. Pozostało po nim niewiele pamiątek i zdjęć- podobno nie lubił pozować.

Był politykiem wielkiego formatu, patriotą, mężem stanu, niezależnie czy żywi się do niego sympatię, czy niechęć. Do końca pozostał niekwestionowanym liderem Narodowej Demokracji. 

Katarzyna Szychowska

Bibliografia:

Źródła:

R. Dmowski, Myśli nowoczesnego Polaka, Warszawa 2013

Literatura:

A. Chwalba, Historia Polski 1795-1918, Kraków 2001

K. Kawalec, Roman Dmowski 1864-1939, Wrocław 2002

R. Wapiński, Roman Dmowski, Lublin 1998

One Comment

  1. Martyna88

    Bohater!

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

*