Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Habitus żołnierski w literaturze i kulturze polskiej w kontekście Wielkiej Wojny | Recenzja

Habitus żołnierski w literaturze i kulturze polskiej w kontekście Wielkiej Wojny | Recenzja

Monika Szczepaniak, Habitus żołnierski w literaturze i kulturze polskiej w kontekście Wielkiej Wojny

Wojsko od zawsze było typowo męskim zajęciem. W zależności od poszczególnych krajów różniło się jedynie postrzeganie armii i żołnierzy. Badania nad postrzeganiem żołnierza i jego powinności przeprowadziła Monika Szczepaniak, poświęcając swoją uwagę powinności żołnierskiej przedstawionej w literaturze i kulturze polskiej odnoszącej się do I wojny światowej.

Monika Szczepaniak jest pracownicą Katedry Germanistyki bydgoskiego Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego. Ta wybitna badaczka była stypendystką między innymi Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej oraz Alexandra von Humboldta. Ponadto jej artykuły ukazały się również w takich pismach jak Colloqia Germaica, czy Przeglądzie Humanistycznym. Natomiast główne zainteresowani badawcze autorki, skupiają się na formach reprezentacji miłości i pożądania w tekstach kulturowych, oraz na wojnie, przemocy i męskości.

Praca nosząca wiele mówiący tytuł Habitus żołnierski w literaturze i kulturze polskiej w kontekście Wielkiej Wojny ukazała się dzięki krakowskiemu wydawnictwu Universitas w 2017 roku. Autorka podzieliła swoje dzieło na pięć rozdziałów, z których każdy ze względu na omawiany w nim temat i swoją objętość może swobodnie stać się samodzielnym obszernym artykułem, bądź też niewielką monograficzną książką.

Tak też pierwszy rozdział pełni również rolę wstępu, gdzie autorka gruntownie omawia rolę służby wojskowej w państwach europejskich. Zestawia tutaj również dwie przeciwstawne wizje XVIII-wiecznego militaryzmu niemieckiego (pruskiego) i polskiego, gdzie występują przeciwko sobie dyktatura szpady i sen o szpadzie. Z tego rozdziału dowiadujemy się o kreowaniu legend legionowych oraz kreowaniu wymowy męstwa przez pryzmat płciowości i tradycji. W drugim rozdziale Szczepaniak opisuje badania socjologów wojskowości na temat instytucji i kultur militarnych po czym płynnie przechodzi do koncepcji militarnej męskości. Kolejny rozdział autorka poświęciła polskiej historii heroizmu i ściśle związanej z nią mitologii, oraz socjalizacji militarnej. Dalej przedstawia udział Polaków w I wojnie światowej i społeczno-kulturowe znaczenie militarnej męskości po odzyskaniu niepodległości. Czwarty rozdział zawiera w sobie analizę i interpretację tekstów kultury mówiących o militarnej męskości od czasu wybuchu I wojny światowej, przez okres międzywojenny aż po wybuch II wojny światowej. Ostatni z rozdziałów pełniący również rolę podsumowania mówi o zderzeniu koncepcji bohatera w kulturze zachodniej z występującymi w niej element walki indywidualnej, przemocy i odwagi. Przedstawiony zostaje tutaj obraz żołnierzy zmuszonych do przetrwania w trudnych warunkach frontowych, oraz występujących w literaturze dezerterów z pola walki.

Praca Moniki Szczepaniak jest bez wątpienia wyjątkowa. Otrzymujemy w niej spojrzenie na powinność żołnierską od zupełnie innej strony niż jesteśmy przyzwyczajeni ją postrzegać. Oto dostrzegamy żołnierza przez pryzmat literatury, a co się z tym wiąże, może go zobaczyć zarówno jako – zwykle – dobrze wyszkoloną maszynę do zabijania, ale również jako zwykłego człowieka przeżywającego wojnę na swój własny indywidualny sposób niejednokrotnie chcącego jak najszybciej ją opuścić. Niewątpliwą zaletą pracy poza samym tematem jest ilość i jakość opracowanego materiału. Wydanie to nosi jednak wszelkie znamiona pracy naukowej, co może być ciężkie w odbiorze dla czytelników nie zaznajomionych ze specyficznym, naukowym językiem.

Wydawnictwo: Universitas

Ocena recenzenta: 4/6

Łukasz Nowok

Partnerzy



Przewiń do góry