Historyk, duchowny, geograf i dyplomata, czyli zarys życia Jana Długosza | Część 1

Gdy Długosz wrócił z dalekiej podróży do Ziemi Świętej, zaraz w sierpniu został wysłany do Wrocławia do Jana Kapistrana słynącego ze swej wrogości względem husytów i żydów. Następnie ruszył na Śląsk załagodzić spór z księciem cieszyńskim Przemysłem, który nękał ziemię siewierską nieustannymi napadami, co nie przyniosło jednak oczekiwanych rezultatów. Po tych wydarzeniach uczestniczył jeszcze osobiście w sporach o granicę węgierską, a także w sprawie dotyczącej ziemi łuckiej, przechodząc pewną przerwę aż do wybuchu wojny trzynastoletniej[27].

Dnia 6 marca 1454 r. miało miejsce bardzo ważne wydarzenie w dziejach Polski, a mianowicie inkorporacja Prus, która spowodowała zaangażowanie wojsk polskich w walce w Prusach i z czasem spowodowała wybuch długiej wojny, której celem było odzyskanie tych terenów i przyłączenie ich do macierzy, którą według samego Długosza, było Królestwo Polskie. Nie można się więc dziwić, iż zaczęty spór zainteresował naszego kronikarza. Długosz, początkowo przebywający w Krakowie, był jednak dobrze poinformowany o wydarzeniach mających miejsce w Prusach. Między innymi przez Jana Tęczyńskiego, czego dowodem jest jego korespondencja do Jana Kapistrana z dnia 18 czerwca 1454 r. Długosz bardzo szybko został wciągnięty w głąb wydarzeń mających miejsce w Prusach, już w lipcu 1454 r. udał się do zagarniętych ziem pomorskich, gdzie 29 lipca tego samego roku uczestniczył w audiencji dla pięciu posłów przybyłych z Rzeszy. Ci bronili stanowiska Zakonu poprzez prowincjała augustianów Jakuba, który zaapelował do polskiego króla, by ten zaprzestał działań wojennych i wziął udział w przygotowywanej krucjacie przeciwko Turcji. Po wystąpieniu Jakuba, Długosz został poproszony o sporządzenie odpowiedzi wobec zarzutów przedstawicieli Rzeszy, co zresztą uczynił, lecz swej wypowiedzi nie przedstawił. Powodem tego było to, że strona polska postanowiła odrzucić poselstwo, stwierdzając, iż nie reprezentują ani książąt Rzeszy, ani papiestwa. Do tego przyczynili się zresztą sami posłowie burgundzcy, stwierdzając, iż przybyli do Prus na prośbę sejmu ratyzbońskiego. Już 8 sierpnia Długosz był w Krakowie, a w latach 1454-1456 nie uczestniczył bezpośrednio w wydarzeniach mających miejsce w Prusach. Wpływ na to miała niewątpliwie śmierć Oleśnickiego 1 kwietnia 1455 r., po której Długosz stał się egzekutorem testamentu swego biskupa, jak również fakt rozpoczęcia jego prac nad Annales. Nie ulega jednak wątpliwości, iż Długosz nieustannie interesował się tymi wydarzeniami. Świadczy o tym  jego sprzeciw wobec prośby króla z 30 września 1456 r., kiedy ten chciał zastawić krakowskie naczynia liturgiczne na poczet uregulowania długów względem wojska zaciężnego. Polski kronikarz do działalności dyplomatycznej wrócił w 1457 r. Został wciągnięty, najprawdopodobniej przez Andrzeja Tęczyńskiego, do akcji mającej na celu uregulowania rachunków z wojskiem zaciężnym Oldrzycha Czerwonki i jego 2600 zbrojnych.  Po długich perypetiach i pożyczce od rady Gdańska pod zastaw przedmiotów kultu religijnego z Malborka i osobistego przyjazdu króla do tegoż miasta 1 maja, doszło do skutku, czego dowodem jest transumpt aktu wielkiego mistrza i konwentu malborskiego dla zaciężnych z 9 października 1454 r. Dokument ten został wystawiony przez Jana Gruszczyńskiego 29 maja 1457 r., w którym sam Długosz był świadkiem. Po zakończeniu tych wydarzeń przebywał w Prusach, biorąc osobisty udział w ceremonii z dnia 8 czerwca, kiedy to Kazimierz Jagiellończyk uroczyście wkroczył do byłej stolicy Zakonu[28].

Spokój nie trwał jednak długo, gdyż Malbork został szybko stracony, po czym był bezskutecznie oblegany przez polskie wojska w 1458 r. Doprowadziło to do tymczasowego rozejmu zawartego w Prabutach 12 października 1458 r., po czym miało dojść do wznowienia rozmów w Chełmnie w marcu 1459 r. Pomimo ogólnego zwątpienia w sens dalszej walki strona polska wysłała delegację składającą się z takich osobistości, jak biskup krakowski Tomasz Strzępiński, biskup włocławski Jan Gruszczyński, wojewoda kaliski Stanisław Ostroróg, wojewoda brzeski Mikołaj Kościelecki, kasztelan lwowski Jakub z Sienna, dowódca wojsk zaciężnych Prandota Lubieszowski i Jan Długosz. Jednak jak się szybko okazało, w wyniku zamierzonych trudności Polaków z dotarciem do wyznaczonego miejsca obrad, jak również na wskutek glejtu wystawionego dla strony polskiej przez króla Kazimierza, w którym tytułował się jako „pan i dziedzic Prus”, co wywołało bunt ze strony posłów zakonnych, doszło do zerwania rokowań 27 marca 1459 r.[29]

Rok 1460 odciągnął Jana od polityki pruskiej, co było spowodowane nowym konfliktem, który miał miejsce po śmierci biskupa krakowskiego Tomasza Strzępińskiego, 6 września 1460 r. Król Kazimierz widział na tym stanowisku dotychczasowego biskupa włocławskiego Jana Gruszczyńskiego. Niestety, kapituła nie widziała na tym stanowisku kandydata królewskiego, wybierając podkanclerzego Jana, który był synem Lutka z Brzezia. Gdy nadszedł sejm piotrkowski, jego głównym tematem był problem pustego stolca biskupiego. Wydawało się jednak, iż spór szybko się zakończy, gdyż kandydat kapituły przestraszył się króla, ustępując z tejże godności, niestety w tym momencie do sporu wmieszał się papież Pius II, który wyznaczył swego kandydata w postaci Jakuba z Sienna. W wyniku wyżej wymienionych wydarzeń doszło do licznych kłótni. Niewątpliwie na niekorzyść króla działał fakt toczonej cały czas wojny z zakonem krzyżackim i pewne kłopoty na Litwie, do której się udał na przełomie 1460 i 1461 r. Wtedy też Jakub z Sienna przybył do Krakowa i został konsekrowany na biskupa krakowskiego, co rozwścieczyło polskiego władcę, który postanowił wrócić do kraju i rozprawić się z opozycją, a miało miejsce 1 czerwca 1461 r.[30] W wyniku akcji króla ucierpiał również Jan Długosz, który był stronnikiem Jakuba z Sienna (bratanka zmarłego Zbigniewa Oleśnickiego), czego dowodem jest splądrowanie domu Długosza w Krakowie, co miało miejsce 25 grudnia 1460 r., i jego ucieczka do Melsztyna[31]. W wyniku akcji króla z czerwca 1461 r. sufragan Jerzy został wygnany z Krakowa i schronił się w Opolu, władca zakazał również wpuszczać kandydata papieskiego do dóbr biskupich, jednocześnie wysyłając poselstwo do Rzymu, na czele ze starostą radomskim Janem Rytwińskim i kanonikiem włocławskim Maciejem z Raciąża, by papież zaprzestał popierać bratanka Oleśnickiego. Podczas tych wydarzeń Jakub schronił się w Piędziczowie (dzisiejszy Pińczów), grożąc swoim przeciwnikom klątwą. W wyniku plotek o ataku króla na jego miejsce pobytu przeniósł się do Tenczyna, a później do Melsztyna. Na początku 1462 r. wrócili długo oczekiwani posłowie z Rzymu, którzy oświadczyli, iż papież w celu rozwiązania sporu przyśle do Polski legata, niejakiego Hieronima z Krety, a do tego czasu obowiązki biskupa miał spełniać archidiakon krakowski Jan Pniewski. Po przybyciu legata, od zawsze niechętnego Polsce, postanowiono zwołać sejm do Piotrkowa na 17 stycznia 1463 r., podczas którego miano rozwiązać spór. Na owym sejmie, mimo wszelkich knowań legata papieskiego, kandydat papieża poniósł sromotną porażkę, tracąc wszelkie poparcie, natomiast sam król ułaskawił swoich przeciwników, w tym Jana Długosza, a Jakubowi z Sienna zaoferował biskupstwo płockie, niestety przyczyniło się to również do zaostrzenia stosunków z papiestwem[32].

Mateusz Baran

Bibliografia

  1. Biskup M., Działalność dyplomatyczna Jana Długosza w sprawach pruskich w latach 1454-1466, [w:] Studia historyczne w pięćsetlecie śmierci Jana Długosza, red. S. Gawęda, Warszawa 1980.
  2. Bogucka M., Kazimierz Jagiellończyk i jego czasy, Kraków 2009.
  3. Borkowska U., Dynastia Jagiellonów w Polsce, Warszawa 2011.
  4. Buczek A., Mecenat artystyczny Jana Długosza w dziedzinie architektury, [w:] Studia historyczne w pięćsetlecie śmierci Jana Długosza, red. S. Gawęda, Warszawa 1980.
  5. Grzybowski S., Jan Długosz, Kraków 2003.
  6. Kurowski J., Jan Długosz jako wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 1980, nr 23, s. 15-16.
  7. Michałowska T., Średniowiecze, Warszawa 2003.
  8. Mitkowski J., Jan Długosz, Warszawa 1988.
  9. Mruk J., Jan Długosz. Zycie i twórczość, Kraków
  10. Pieradzka K., Związki Długosza z Krakowem, Kraków 1975.
  11. Polska Jana Długosza, nauk. H. Samsonowicz, Warszawa 1984.
  12. Próchnicki F., Jan Długosz. Jego czasy i jego dzieła, Lwów 1897.
  13. Smolka S., Bobrzyński M., Jan Długosz, jego życie i stanowisko w piśmiennictwie, Kraków 1893
  14. Wolny J., Krakowskie środowisko katedralne w czasach Jana Długosza (1431-1480), [w:] Studia historyczne w pięćsetlecie śmierci Jana Długosza, red. S. Gawęda, Warszawa 1980.

 

Przypisy:

[1] S. Smolka, M. Bobrzyński, Jan Długosz, jego życie i stanowisko w piśmiennictwie, Kraków 1893, s. 6.

[2] J. Mitkowski, Jan Długosz, Warszawa 1988, s. 5.

[3] Polska Jana Długosza, red. nauk. H. Samsonowicz, Warszawa 1984, s. 9.

[4] K. Pieradzka, Związki Długosza z Krakowem, Kraków 1975, s. 32.

[5] J. Mitkowski, dz. cyt., s. 8.

[6] J. Wolny, Krakowskie środowisko katedralne w czasach Jana Długosza (1431-1480), [w:] Dlugossiana. Studia historyczne w pięćsetlecie śmierci Jana Długosza, red. S. Gawęda, Warszawa 1980, s. 85-86.

[7] K. Pieradzka, dz. cyt., s. 33.

[8] Tamże, s. 33-35.

[9] Tamże, s. 36.

[10] J. Mruk, Jan Długosz. Zycie i twórczość, Kraków  1972, s. 4.

[11] J. Wolny, dz. cyt., s. 87.

[12] J. Mitkowski, dz. cyt., s. 15.

[13] J. Wolny, dz. cyt., s. 90-91.

[14] K. Pieradzka, dz. cyt., s. 37.

[15] S. Grzybowski, Jan Długosz, Kraków 2003, s. 15.

[16] K. Pieradzka, dz. cyt., s. 85-87.

[17] S. Grzybowski, dz. cyt., s. 16.

[18] S. Smolka, M. Bobrzyński, dz. cyt., s. 17.

[19] F. Próchnicki, Jan Długosz. Jego czasy i jego dzieła, Lwów 1897, s. 15.

[20] S. Smolka, M. Bobrzyński, dz. cyt., s.17.

[21]S. Grzybowski,  dz. cyt., s. 17.

[22] Tamże, s. 17-18.

[23] Tamże, s. 18-19.

[24] Tamże, s. 21.

[25] S. Smolka, M. Bobrzyński, dz. cyt., s. 28-32.

[26] S. Grzybowski, dz. cyt., s. 22-23.

[27] Tamże, s. 24-25.

[28] M. Biskup, Działalność dyplomatyczna Jana Długosza w sprawach pruskich w latach 1454-1466, [w:] Dlugossiana. Studia historyczne w pięćsetlecie śmierci Jana Długosza, red. S. Gawęda, Warszawa 1980, s. 144-149.

[29] M. Biskup, dz. cyt.,  s.149-151.

[30] M. Bogucka, Kazimierz Jagiellończyk i jego czasy, Kraków 2009, s. 135.

[31] S. Grzybowski, dz. cyt., s. 28-29.

[32] M. Bogucka, dz. cyt., s. 135-137.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*