Jak przekształcić kobiecość w atut? Elżbieta I – królowa, która wyszła za… Anglię | część 1

(Nie)ukochana siostrzyczka

Maria I Tudor, siostra Elżbiety I Zdj. Wikimedia Commons
Maria I Tudor, siostra Elżbiety I
Zdj. Wikimedia Commons

Relacje z przyrodnią siostrą, Marią, córką Henryka VIII z pierwszego małżeństwa były dość skomplikowane. Siostry znacząco różniły się od siebie. Maria, gorliwa katoliczka, widziała w Elżbiecie zagrożenie i rywalkę. Mimo, iż została przez ojca pozbawiona praw do tronu i tytułu, Maria wciąż nazywała się księżniczką i nie przyjmowała do wiadomości zrzeczenia się praw. Początkowo Maria nie była obojętna ojcu, otrzymywała wiele prerogatyw, a jej edukacją zajmował się wspomniany już Vives. Kiedy unieważniono małżeństwo matki Marii i Henryka, a on poślubił Annę, Maria stała się nieślubnym dzieckiem bez praw do tronu. Była zmuszona, jako zwykła lady, służyć swojej młodszej siostrze, Elżbiecie. Nigdy nie widziała w niej księżniczki, uznawała ją za bękarta Anny, w której nie widziała królowej. Wkrótce jednak, po śmierci Anny, Elżbieta znalazła się w takiej samej sytuacji, co Maria. Gdy urodził się Edward, sytuacja Marii, jak i Elżbiety, poprawiła się, a w 1544 roku, jak już wspomniano, zyskała razem z siostrą prawo do dziedziczenia tronu. Po śmierci Edwarda i 9-dniowej władzy Jane Grey, Maria objęła rządy. Nie bez powodu w historiografii określa się ją jako Bloody Mary; jako gorliwa katoliczka, po prawnym przywróceniu jej statusu ślubnego dziecka, zaczęła uwalniać z więzień katolików, a protestantów poddawać prześladowaniom. Zagrożeniem była także jej siostra, która była wychowana w duchu protestanckim. By uniemożliwić jej objęcie tronu, a tym samym zaprowadzenie w państwie religii protestanckiej, musiała zapewnić sobie potomstwo. Zaczęła więc rozważnie szukać kandydata na męża, którym został król Hiszpanii, Filip II. Także on ubiegał się później o rękę Elżbiety. Maria jednak była osobą chorowitą. Kilkakrotnie zachodziła w ciąże, które poroniła. Miała też zachodzić w ciąże urojone. Współcześni badacze wysuwają tezę o chorobach wrodzonych i niepłodności królowej. Nie udało jej się zostawić potomka. Oczywistym jest, że taka partia nie była atrakcyjna dla jej męża, Filipa Habsburga.

Zanim jednak doszło do małżeństwa, Maria przeżywała wielką radość z myślą o ślubie, choć społeczeństwo angielskie nie cieszyło się na ślub z Hiszpanem. Królowa była zakochana w Filipie, czego nie można powiedzieć o nim. Małżeństwo było dla niego jedynie politycznym manewrem, sama królowa, stara panna, budziła w nim wstręt i odrazę. Niechętny ciągłymi ciążami kończącymi się fiaskiem, stracił już całkowite zainteresowanie żoną, przestał odwiedzać ją w łożu. Istnieje nawet prawdopodobieństwo, że Maria twierdziła, że spodziewa się dziecka, by zatrzymać męża przy sobie. Tymczasem Filip pocieszał się niesmaczną sytuacją w towarzystwie młodej, rudowłosej siostry swej małżonki. Zabiegi małżeńskie miał rozpocząć, gdy Maria jeszcze żyła, choć była już bliska śmierci. O relacji Filipa i Elżbiety będzie jeszcze wspomniane, w tym miejscu należy jednak zwrócić uwagę na przykład siostry odbijający się w świadomości Elżbiety. Wizja kobiety, nieszczęśliwie zakochanej, bez wzajemności i małżeńskiej czułości, która jest jedynie pionkiem w niezbędnych zabiegach politycznych, mająca spełniać wyłącznie rolę rodzicielki potomków, a w dodatku nieskutecznie. Taki obraz nie jest zbyt optymistyczny, a takiż mogła odbierać Elżbieta patrząc na los swojej starszej siostry. Jest to kolejny powód, dla którego księżniczka mogła zniechęcić się do pójścia za mąż.

Zdrowie i kondycja fizyczna

Odmowy Elżbiety w kwestii wyboru małżonka niektórzy usprawiedliwiali jej bezpłodnością. Wciąż pamiętano o pełnych groteski ciążach jej siostry, sądzono więc, że podobne przypadłości dotknęły królową. Wielokrotnie jednak medycy Elżbiety zapewniali o jej zdrowiu i płodności. Gorliwsi przeciwnicy twierdzili, że bezdzietność dotknęła ją przez grzechy, jakich dopuściła się w jakże młodym wieku z Seymourem. Już po narodzinach wróżono Elżbiecie chorowitość, istnieje obawa, że dziecko będzie słabe z powodu cechy fizycznych ojca i jego nawyków, odnotował pewien Włoch, obecny wówczas na dworze angielskim. Normą była wysoka umieralność dzieci, sama Maria była piątym dzieckiem Henryka i jako jedyna dożyła wieku dojrzałego. Z tego względu obawiano się także o zdrowie małej Elżbiety. Elżbietę więc, jako małą dziewczynkę często pokazywano na dworze jako dowód, że jest zdrowa i bynajmniej nie chorowita. Badając jednak przyczyny jej niechęci do zamążpójścia, często podaje się, iż wstydziła się ona swoich defektów po przebytej ospie.

Nie ma żadnych dowodów, wedle których doradcy królowej lub jej otoczenie wątpili w jej płodność. Obiekcje w tą stronę czynili jedynie jej przeciwnicy, którzy mieli nadzieję na rychły koniec jej rządów. Faktem jest jednak, że Elżbieta była kobietą chorowitą. W 1562 roku na dworze panowała ospa, królowa także poważnie zachorowała, co w konsekwencji stworzyło problem sukcesji. Czując się niedobrze, postanowiła wziąć gorącą kąpiel, po której się przeziębiła i położyła do łóżka z wysoką temperaturą. Ospa, mimo tego, że wielu ludziom udało się z niej wyleczyć, pozostawiała liczne blizny, szpecące i zniekształcające także twarz. Wedle oczekiwań, czwartego dnia od zachorowania gorączka powinna ustąpić, a pojawić się powinny czerwone plamy. W przypadku władczyni tak się nie stało, bowiem gorączka rosła, a plamy się nie pojawiały. Po tygodniu gorączka odebrała jej mowę i przytomność. Gdy dwór szykował się na żałobę, a członkowie Rady spierali się w kwestii następcy tronu, dotarła wiadomość, że Elżbieta przebudziła się, a nawet zjadła i zasnęła zdrowym snem, ponadto spadła jej gorączka. Pojawiły się zaczerwienienia i wypryski, lecz królowa odzyskiwała siły i to na tyle, by móc się spotkać ze swymi doradcami. Z jasnym umysłem wydała dyspozycje dotyczące sukcesji (miał rządzić jej ukochany Robert Dudley, jako Lord Protektor) i wynagrodzeń dla dworzan. Jednak co dzień członkowie Rady z zaskoczeniem przyjmowali wieści o coraz lepszym stanie królowej. W październiku pokonała niebezpieczeństwo, jakie sprowadziła na nią choroba. Czy ospa ją oszpeciła na tyle, by był to powód odepchnięcia potencjalnego zamążpójścia, jest trudne do stwierdzenia. Takie informacje nie znajdują potwierdzenia. Mianując jednak Dudleya na sukcesora pokazała publicznie, jakimi darzy go względami i jak bardzo jest on dla niej ważny.

Robert Dudley – miłość platoniczna czy kochanek?

obraz przedstawiający tańczącą Elżbietę I z Robertem Dudleyem Zdj. Wikimedia Commons
obraz przedstawiający tańczącą Elżbietę I z Robertem Dudleyem
Zdj. Wikimedia Commons

Kiedy Elżbieta została koronowana w 1559 roku, na ustach dworzan coraz częściej pojawiał się Robert Dudley, hrabia Leicester i zyskiwał coraz większy rozgłos. Poznała go w wieku 9 lat i od razu pojawiła się pomiędzy nimi nić sympatii. Jemu także, będąc jeszcze dzieckiem wyznała, że nigdy nie wyjdzie za mąż. Robert był nie tylko utalentowany pod względem politycznym i militarnym, lecz także uważano go za wyjątkowo przystojnego młodego człowieka. Od początku panowania Elżbiety znajdował miejsce na jej dworze i w jej najbliższym otoczeniu. Feria, hiszpański ambasador wysłany przez Filipa II, tak opisał Roberta: (…) tak dalece wkradł się w łaski [królowej], że we wszystkim postępuje wedle własnego upodobania. Powiadają nawet, że Jej Królewska Mość odwiedza go w komnacie w dzień i w nocy. Wielu ambasadorów wspominało, że słyszeli o takiej zażyłości tych dwoje, że nie mają odwagi o nich pisać, a nawet nie dali by temu wiary, gdyby nie to, że wielu członków Rady Królewskiej nie czyni sekretu z szokującej prawdy. Sama Elżbieta w 1561 roku wyznała de Quadrze, zastępcy Ferii, że nie była aniołem i łączyło ją z Dudleyem uczucie. Ponadto jej czyny potwierdzały owe wyznanie, pieściła się ona z nim publicznie, tworząc tym samym niemały skandal. Oczywiście takie zachowanie nie przystawało królowej. Nikt jej jednak nie wychowywał na władczynię, wręcz przeciwnie – od zawsze musiała sama o siebie zadbać i nic więc dziwnego, że nie kierowała się, przynajmniej na początku, co jest konieczne do zaznaczenia, dobrem państwa, a jedynie swoim własnym. Okazując publicznie czułość Dudleyowi traciła szacunek w oczach poddanych, faworyzowała go niezgodnie z przysługującą jej reputacją i godnością. Bezwstydne i publicznie okazywane relacje, jakie ich łączyły nie mogły podobać się członkom Rady, którzy jak najszybciej chcieli wydać ją za mąż. Zdawali sobie sprawę, że ewentualni pretendenci do jej ręki mogliby obawiać się Dudleya. Na królową ze wszystkich stron rzucano oszczerstwa, oskarżało ją wiele osób, jawnie i jednoznacznie, a niewiele broniło. Każdy naciskał, by zdecydowała się na męża, a Dudleya odsunęła. Błagała ją o to nawet Kat, zrozpaczona i zdesperowana, lecz królowa pozostawała nieugięta. Prawdopodobnie był jedynym mężczyzną, któremu byłaby w stanie oddać rękę.

Czytaj część drugą 

Agnieszka Popiak

 

Bibliografia:

Bazylow L., Historia powszechna 1492-1648, Warszawa 2001.

Bidwell G., Elżbieta I angielska, tłum. A. Bidwell, Katowice 1971.

Chłędowski K., Ostatni Walezjusze, Warszawa 1958.

Erickson C., Elżbieta I, tłum. B. Stokłosa, Warszawa 2001.

Fraser A., The six wifes of Henry VIII, Londyn 1992.

Gristwood S., Elżbieta I i Robert Dudley, tłum. E. i M. Józefowicz, Kraków 2014.

Grzybowski S., Elżbieta Wielka, Wrocław 2009.

Grzybowski S., Polityka kolonialna Tudorów i pierwszych Stuartów, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970.

Jaworski P., Królewskie rody Szwecji. Genealogia, Warszawa 2012.

Johnson P., Historia Anglików, tłum. J. Mikos, Gdańsk 1995.

Kędzierski J. Z., Dzieje Anglii 1485-1939, Wrocław-Warszawa-Kraków-Łódź 1986.

Maurois A., Dzieje Anglii, tłum. W. Rogowicz, Warszawa 1957.

Neale J. E., Elżbieta I, tłum. H. Krzeczkowski, Warszawa 1981.

Prescott M., Mary Tudor: The Spanish Tudor, 2003.

Rowse A. L., Anglia w epoce elżbietańskiej, tom 1, Warszawa 1976.

Serczyk W., Iwan IV Groźny, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1977.

Weir A., The lady in the Tower, 2009.

Zins H., Historia Anglii, Wrocław-Warszawa-Kraków 1979.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*