Król na majestacie, czyli ceremoniał koronacyjny Augusta II i Augusta III Wettynów

Uroczystość koronacji królów polskich była wielkim spektaklem uświęconym starą tradycją. Była podniosłym widowiskiem, czymś w rodzaju teatru, gdzie jedni byli widzami, a drudzy odgrywali swe role. W wypadku Augusta III był to spektakl niechciany. Na scenie wystąpili niewłaściwi aktorzy a sztukę choć z uporem grano nieumiejętnie. Wydaje się, że powszechne było pragnienie zobaczenia polskiego króla siedzącego na tronie w koronie na głowie trzymającego berło i jabłko. Pragnienie to widać u autora powyższej relacji kiedy jego niechęć do elektora saskiego nagle odmienia się gdy widzi go w roli króla Polski z koroną na głowie.[36] Z drugiej strony organizujący ceremonię a więc król jego doradcy i dostojnicy starali się w najdrobniejszych szczegółach wypełniać ceremoniał koronacyjny zdając sobie sprawę, iż każde uchybienie będzie natychmiast wychwycone. Zauważono przecież, że miecz, którym znaki krzyża czynił w powietrzu August III to nie szczerbiec. Augustowi II wytknięto, że na koronację przyjechał w towarzystwie kochanki. Opis koronacji Augusta II jest mniej szczegółowy niż opis koronacji jego syna. Wynika to zapewne z faktu, iż autor będący światkiem koronacji obu Sasów pisał je już po koronacji Augusta III o czym zresztą sam zaświadcza wspominając sejm pacyfikacyjny w 1736 r.[37] Sądzić można, że koronacja Augusta II spełniła w dużej mierze oczekiwania poddanych. Kiedy w styczniu 1698 roku August II odbył wjazd do Warszawy choć nie w stroju koronacyjnym przywitany został tłumnie i z radością a na jego cześć wzniesiono wspaniałą bramę triumfalną. Ta wzniesiona na cześć Augusta III była bardzo skromna.

Elekcja Augusta III
Fot. Wikimedia Commons

August II nie miał tylu przeciwników co jego syn i następca, wręcz przeciwnie. Z relacji pamiętnikarskich, opisów i diariuszy wyłania się obraz radości z nowego panowania i wielkich nadziei podsycanych czasem przez plotki o wielkich skarbach żywcem wyjęte z baśni.[38] August III rozpoczynał swoje panowanie w kraju, który traktował jak swój ponieważ jego ojciec przygotowywał go do tego przez wiele lat. Paradoksalnie został królem w Rzeczpospolitej nie z woli narodu czy swojego ojca ale z woli i siły tej samej Rosji, z której uścisku próbował się wydostać jego ojciec August II Mocny. Carscy żołdacy objeżdżali dwory szlacheckie i wymuszali wystawianie po zmroku zapalonej świecy w oknach jako znak poparcia dla nowego króla. Kolejnym paradoksem jest to, że August II wybrany wolnymi głosami szlachty umierał w atmosferze niechęci. August III siłą obcą osadzony na polskim tronie przez wielu żegnany był jako najwspanialszy monarcha.

Krzysztof Szewczyk

Bibliografia:

Teksty źródłowe:

Diariusz wjazdu JKMci króla Augusta II do Warszawy dnia 12 Januarii 1698, w: Zbiór pamiętników do dziejów Polski, t. 4, Warszawa 1859.

Djarjusz negocjacyj Jaśnie Wielmożnych, Wielmożnych Ichmościów panów posłów od Rzeczypospolitej do króla Jegomości obranego Fryderyka Augusta cum denuntiatone wyprawionych z Warszawy 15 julii roku 1697. „Dziennik Warszawski” t.12, 1828, s. 99-106.

Dwie koronacje Sasów Augusta II-go i Augusta III-go, królów polskich: wyd. W. Syrokomla, Wilno 1854.

W. Bagiński: Rękopism Dominikana Prowincji Litewskiej(1747-1784), wyd. Edward Tyszkiewicz, Wilno 1854.

Pamiętnik Jana Stanisława Jabłonowskiego wojewody ruskiego, wyd. August Bielowski, Lwów 1862.

 Kitowicz Jędrzej: Opis obyczajów za panowania Augusta III, Warszawa 1985.

Otwinowski Erazm:, Dzieje Polski pod panowaniem Augusta II od roku 1698 do 1728, Kraków 1849.

Prace naukowe:

Buchwald – Pelcowa Paulina: Satyra czasów saskich. Wrocław 1966.

Bystroń Jan: Dzieje obyczajów w dawnej Polsce. Wiek XVI-XVIII. t.1 i 2. Warszawa 1932.

Magdziarz Wojciech: Ludwik XIV. Wrocław 1991.

Salmonowicz Stanisław: Fryderyk Wielki. Wrocław 1996.

W. A.  Serczyk: Piotr I Wielki. Wrocław 1990.

Stasiewicz Krystyna, Stanisław Archemczyk: Między barokiem a oświeceniem. Nowe spojrzenie na czasy saskie. Olsztyn 1996.

Staszewski Jacek: August II Mocny. Wrocław 1998.

Staszewski Jacek: August III Sas. Wrocław1989.

Staszewski Jacek: Jak Polskę przemienić w kraj kwitnący…, Olsztyn 1997.

Staszewski Jacek: O miejsce w Europie. Stosunki Polski i Saksonii z Francją na przełomie XVII i XVIII wieku. Warszawa 1973.

Staszewski Jacek: Polacy w osiemnastowiecznym Dreźnie. 1987.

Staszewski Jacek: Wettynowie. Olsztyn 2005.

Tazbir Janusz: Kultura szlachecka w Polsce. Rozkwit. Upadek. Relikty., Warszawa 1978.

Tazbir Janusz: Sarmaci i świat. Kraków 2001.

Zahorski Andrzej: Warszawa za Sasów i Stanisława Augusta. Warszawa 1970.

Przypisy:

[1] Djarjusz negocjacji Jaśnie Wielmożnych , Wielmożnych Ichmościów panów posłów od Rzeczypospolitej do króla Jegomości obranego Fryderyka Augusta cum denuntiatione wyprawionych z Warszawy 15 julii roku 1697. „Dziennik Warszawski” t. 12, 1828 , s. 99.

[2] Ibidem, s.100.

[3] Dwie koronacje Sasów, wyd. W. Syrokomla, Wilno 1854, s. 15.

[4] Djarjusz negocjacyj , op. cit., s. 100.

[5] Dwie koronacje Sasów, op. cit., s.15.

[6] J. Staszewski, biograf Augusta II twierdzi, że wojsko to oddał sam król pod komendę hetmana Stanisława Jabłonowskiego, ( J. Staszewski, August II Mocny, Wrocław 1998, s. 63.), z cytowanego źródła wynika natomiast, że hetman oczekiwał na króla w pałacu łobzowskim.

[7] K. Zawisza, Pamiętniki , op. cit., s. 52.

[8] Djarjusz Negocjacyj, op. cit., s. 102.

[9] Ibidem, s.105.

[10] K. Zawisza, op. cit., s. 52.

[11] Djarjusz Negocjacyj, op. cit., s. 106.

[12] Dwie Koronacje Sasów, op. cit., s. 18.

[13] Ibidem, op. cit., s. 19.

[14] K. Zawisza, op. cit., s. 4.

[15] E. Otwinowski, op. cit., s. 5.

[16] J. Luboński, Monografia historyczna Radomia, Radom 1907, s. 28; autor mylnie podaje nazwisko posła brandenburskiego, pisząc Kovesbeek.

[17] Diariusz wjazdu JKMci króla Augusta II do Warszawy dnia 12 Januarii 1698, w: Zbiór pamiętników do dziejów Polski, t. 4, Warszawa 1859, s. 201.

[18] J. S. Jabłonowski, op. cit., s. 43.

[19] Diariusz wjazdu, op. cit., s. 201.

[20] Ibidem, s. 202.

[21] Ibidem, s. 202.

[22] Ibidem, s. 213.

[23] Dwie koronacje Sasów, op. cit.,s. 21.

[24] Ibidem, op. cit., 22.

[25] Ibidem, op. cit., s. 24.

[26] Ibidem op. cit., s. 27.

[27] Ibidem op. cit., s. 32.

[28] Ibidem, s. 34.

[29] Ibidem, s. 40.

[30] Ibidem, s. 46.

[31] Ibidem, s. 49.

[32] Ibidem, s. 50.

[33] Ibidem, s. 56.

[34] Ibidem, s. 63.

[35] Ibidem, s. 63.

[36] Ibidem, s. 40.

[37] Ibidem, s. 21.

[38] E. Otwinowski, op. cit., s. 7.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*